शिवदृष्टि
Śivadṛṣṭi
- 1 atha sthite sarvadikke śivatattve'dhunocyate | tasmiñjñāte'thavājñāte śivatvamanivāritam आता, सर्वदिक्क (सर्वत्र उपस्थित) शिवतत्त्व (असे) स्थित झाले असता, आता हे सांगितले जाते:…
- 2 vahnirjñāto'thavājñātaḥ prakāśaṃ janayenna kim | ajñātaṃ na suvarṇaṃ … अग्नी, ज्ञात असो वा अज्ञात, (सारखाच) प्रकाश उत्पन्न करत नाही का?
- 3 satyamevaṃ tathāpīha suvarṇaṃ jñātamātrakam | mūlyādinopabhogāya dānārthamupayujyate खरे आहे, असेच आहे;
- 4 cintāmaṇiravijñāto bhaveccintāmaṇiḥ sphuṭam | tathāpi kāryabhogārthaṃ sa jñātaḥ … अज्ञात (न ओळखलेला) चिन्तामणी स्पष्टपणे चिन्तामणीच (राहील);
- 5 sakṛjjñāte suvarṇe hi bhāvanā karaṇaṃ vrajet | ekavāraṃ … सुवर्ण एकदा ज्ञात झाले असता — एका वेळी प्रमाणाने, अथवा शास्त्रावरून, अथवा गुरूवचनाने —…
- 6 jñāte śivatve sarvasthe pratipattyā dṛḍhātmanā | karaṇena nāsti … सर्वस्थ (सर्वांत असलेली) शिवता दृढ प्रतिपत्तीने (खात्रीने) ज्ञात झाली असता, करण (साधन)…
- 7 jñāte'pi tarubhūmyādidārḍhyānna karaṇādikam | bhūtale pratyayaṃ yāti na … वृक्ष, भूमी इत्यादींच्या दृढतेमुळे, (भूमी) ज्ञात झाली असता (पुढे) करण इत्यादी (लागत नाही);
- 8 tasmācchive'pyavijñāte jñāte vā śiva eva te | sarva … म्हणून, शिव अज्ञात असो वा ज्ञात, ते सर्व (वस्तू) शिवच आहेत;
- 9 vijñātaṃ jāyate puṃsāṃ yadyapyevamavasthitam | tathāpi citrakarmārthamupāyo vācya … जरी माणसांना (अशी) ओळख होते आणि ती तशी स्थित (होते, पुढील साधनावाचून), तरीही…
- 10 tajjñānasphuṭatāhetau cintāratnasuvarṇavat | vahniryadyapi vijñātaḥ prakāśādi karotyasau त्या ज्ञानाच्या स्फुटतेसाठी (स्पष्टतेसाठी) — चिंतारत्न व सुवर्णाप्रमाणे — (पाहा:) अग्नी…
- 11 tathāpi yojito yuktyā prakāśamadhikaṃ gṛhe | dīpenānyatamenāpi na … तरीही, युक्तीने (योग्य पद्धतीने) योजलेला, एकाच (योग्य ठिकाणी ठेवलेल्या) दिव्याने घरात…
- 12 tasmādupāyo vaktavyo dṛṣṭakāryaprasiddhaye | tataḥ svātmakriyaunmukhyamicchāprathamakodgamaḥ म्हणून दृष्ट कार्याच्या (दृश्य फळाच्या) सिद्धीसाठी उपाय सांगितला जावा;
- 13 samastacitrakāryāntargarbhiṇī śiṃbikākṛtiḥ | svarūpāhlādanirmuktirahitecchodayodgamaḥ (ती इच्छा) शिंबिकेच्या (शेंगेच्या) आकृतीसारखी, समस्त चित्र (विविध) कार्यांनी आतून गर्भिणी…
- 14 śavalā citirucyeta parasya pararūpiṇī | sā śaktiḥ parameśasya … ती शवला (विचित्रवर्ण) चिति परा (परम शिवा)ची, पररूपिणी (परम शिवाचेच रूप धारण करणारी) शक्ती…
- 15 na dravyavyatiriktāsti kriyā naca na vidyate | na … क्रिया द्रव्याहून व्यतिरिक्त (वेगळी) नसते, आणि तरीही ती नसतेही असे नाही;
- 16 nacāpi kevalāddravyāt kiṃcanāpi pravartate | tasmāditthamiha jñeyaṃ śāktaṃ … आणि केवळ द्रव्यापासूनही (शक्तीवाचून) काहीच प्रवृत्त होत नाही;
- 17 prathamodaya icchāyāḥ sarvabhāvaikyadeśyatā | sa eva śāktabodhātmasvacchāvayavarūpavān इच्छेचा पहिला उदय म्हणजे सर्व भावांच्या ऐक्याचा निर्देश (सूचना);
- 18 svānandaikarasāhlādī svakāryārthaśarīravān | tathāsthitasya dhyānena bodhādvā tatsvarūpabhāk स्वतःच्या आनंदाच्या एकरसाने आह्लादित होणारी, स्वतःच्या कार्यरूप अर्थांना (विषयांना) शरीर…
- 19 tasyecchāspandanaṃ pūrvanyagbhāvo hlādasaṃgamaḥ | bhūpabhūpatiśaktyābhamagnyaṃ tatpūrṇacillayāt तिचे (इच्छेचे) स्पंदन म्हणजे पूर्व न्यग्भाव (आधीची अंतर्मुख विश्रांती) व आह्लादाचा संगम;
- 20 yāti vyāptiṃ tathābhūtāṃ śāmyadāmodasatkriyām | śāntānandavapuḥ svaccha urarīkṛtadṛkkriyaḥ ती (इच्छा) तशा प्रकारच्या व्याप्तीला प्राप्त होते, जिची सत्क्रिया (खरी क्रिया) म्हणजे शमत…
- 21 madhyavyomaśāntabodhabharalabdhodayaḥ śivaḥ | tasyāpi vidyudālokavadabhedavatī calā मध्यव्योमातील (मध्यगत आकाशातील) शांत बोधाच्या भराने (परिपूर्णतेने) ज्याचा उदय लाभला असा…
- 22 bhāvisvabhedatatkṛtyajñānapraunmukhyavartinī | nijabhāvakṛtasṛṣṭitadanugrahacetanā भावी (होणाऱ्या) स्वभेदाला (स्वतःच्या भिन्नतेला) व त्याच्या कृत्यांना जाणण्याच्या…
- 23 bhāsate'vasthitā śaktiḥ śaivī śaivārthadāyikā | tataḥ saiva svayaṃ … अवस्थित (स्थिर) शैवी शक्ती शैव अर्थाला (शिवरूप ध्येयाला) देणारी अशी भासते;
- 24 nyagbhūtecchā jñānamayī spandanāvitatāṃginī | vidyāmantrakalākalpyadehasaṃpiṇḍitodbhavā न्यग्भूत (अधोमुख, शमलेली) इच्छा असलेली, ज्ञानमयी, स्पंदनाने आपले अंग विस्तारलेली (ती…
- 25 tejaḥkaṇaprasaravadupalabhyā viyatyalam | sthitiḥ sādāśivī cāsāvadhikārābhimānatā तेजःकणाच्या (प्रकाशकणाच्या) प्रसारासारखी, ती (शक्ती) वियतात (चैतन्याच्या आकाशात) पूर्णपणे…
- 26 samalā tatsamāśleṣāt sarveśitvasamudgamaḥ | tasya śaktipradīpasya kiraṇābhodyamapradā त्या (मर्यादेशी) समाश्लेष (संपर्क) झाल्यामुळे समला (मलयुक्त) झालेली (ती शक्ती)…
- 27 tataḥ sthūlairmantramayairaṅgaiḥ sarvakriyāparā | bhavatīśvararūpeṇa svakāryākhilarūpiṇī नंतर मंत्रमय अशा स्थूल अंगांनी (ती शक्ती) सर्व क्रियांत तत्पर होते;
- 28 tasyāpi śaktirmṛtpiṇḍaghaṭavadviśvatāṃ gatā | yāvadyāvattaredvidyāmāyādighanapārthivam त्याचीही (शिवाचीही) शक्ती मातीचा गोळा घटाप्रमाणे (कुंभाप्रमाणे) विश्वरूपाला प्राप्त…
- 29 tattvaṃ devastathā tāvadbhāvaśaktyā ghaṭādika | nijaśaktisamāviṣṭerāyānti śivasampadaḥ प्रत्येक तत्त्व म्हणजे देव;
- 30 kriyāśaktiparātmatve kvacitpiṇḍaśivātmatā | kvacidantaḥkṛtau jñānādbhavetpadaśivātmatā क्रियाशक्ती परम (प्रधान) असता, कुठे पिंडशिवात्मता (स्थूल वस्तुपिंडात शिवाशी एकत्व) असते;
- 31 icchāmātre rūpaśivastaraṃge tadatītatā | kartṛmātre sarvabhāvavyatītaśivabhāvatā केवळ इच्छेच्या (अवस्थेत) रूपशिव (रूपरूपी शिव) असतो;
- 32 dṛḍhāṃguliniveśena dṛḍhasthūlanirīkṣaṇāt | bhramato bhāvacalanāt plavācca prekṣaṇākṣateḥ बोटांच्या दृढ निवेशाने (घट्ट ठेवण्याने), स्थूल वस्तूवरील दृढ स्थिर निरीक्षणाने, (ती…
- 33 puro'ṇupuñjabhrāntyāptyā cittvalābho jaḍeṣvapi | sarvacitkṣepataḥ sāmyātsarvatrecchātra īdṛśī पुढे (फिरणाऱ्या) अणुपुंजाच्या (कणसमूहाच्या) भ्रांतीच्या (आवर्ताच्या स्पष्ट) प्राप्तीने…
- 34 pratītyudgamakāle tu sārvabhāvyādasau vibhuḥ | sṛṣṭānubhavado rūḍheramūrtajñānacillayāt परंतु प्रतीतीच्या (ज्ञानाच्या) उद्गमाच्या काळी, सार्वभाव्यामुळे (सर्व काही असण्यामुळे) हा…
- 35 jñānayogasamudyuktilīnatvena kriyāgamaḥ | icchātaḥ kāntitejobhistatkartṛtvamaheśatā ज्ञान व योग यांच्या समुद्युक्तीत (पूर्ण संयोगात) लीन झाल्यामुळे क्रियेचा आगम (आगमन) होतो;
- 36 saṃviddehatadgatatve saṃvitsvātantryamāpatet | toṣe nirvṛtiyogo vā dārḍhyāt svātantryametayoḥ संवित् (जाणीव) देहात व त्याच्या आत असलेल्या वस्तूंत व्याप्त झाली असता, संवित्स्वातंत्र्य…
- 37 duḥkhāsaktyānyathāsaktyā sukhe nirvṛtibhūmitā | jaḍakāyāṃganicaye maddārḍhyocitacintayā दुःखाविषयीच्या अनासक्तीने, आणि आसक्ती अन्यथा (आत्म्याकडे) वळवल्याने, सुखात निर्वृतिभूमी…
- 38 jaḍāśeṣapadārthātmarūḍhestadbodhapūrṇatā | nijābhimānasaṃsṛṣṭe svaśarīre mahodayāt समस्त जड पदार्थांचा आत्मा म्हणून रूढ (दृढ) झाल्यामुळे त्या बोधाची पूर्णता येते;
- 39 anyadehe tathāvṛttestathā buddhiviśiṣṭatā | bhāvanātītanirmūlasatkāryādivisargavat दुसऱ्याच्या देहातही तशाच (योगबलाने प्रवेश करून) वर्तन केल्याने तशीच बुद्धीची विशिष्टता…
- 40 tattadbhāvabharāsaktestattannirmāṇamānatā | lasadagrasphurattejaḥ kaṇasattodbhavo mahān त्या त्या भावाच्या (अस्तित्वमोडाच्या) भराशी आसक्त झाल्यामुळे त्या त्या (वस्तूच्या)…
- 41 devatāhemanirmāṇasannidhānasphuṭārthatāḥ | sāmmukhyavṛttidehāntaratirāgamahāguṇāḥ (त्यातून) देवता व सुवर्ण यांचे निर्माण, (वस्तूंना) सन्निधानात आणणे (जवळ आणणे), अर्थांची…
- 42 dehāntareṣu saṃkrāntiḥ parityāgo'pareṣvapi | antarmukhamukhākṣyādikramagocaracidgateḥ (तसेच) इतर देहांत संक्रांती (प्रवेश), (स्वतःच्या देहाचा) परित्याग, आणि अन्य देहांतही…
- 43 saṃsparśatastadudbodha anyatrāpi tathā sthitiḥ | svadehe devadṛḍhatā nāgādidamanārhatā केवळ संस्पर्शाने (स्पर्शाने) त्या (शक्ती)चा उद्बोध (जागृती) होतो, आणि अन्यत्रही तशीच…
- 44 tathā sakalarūpāṇāṃ bhāvanaiva tathā svayam | nijāntaḥ sṛṣṭibāhyasthasthūlasannidhiyogataḥ त्याचप्रमाणे सकल रूपांची (साक्षात्काररूप सिद्धी) म्हणजे भावनाच (सर्जक चिंतनच) होय — ती…
- 45 ātmano mahimā jñeyastataḥ sṛṣṭeranantatā | sthūlabhāvādavibhrāntadṛṣṭipātāttadekatām आत्म्याचा महिमा जाणावा, आणि त्यामुळे सृष्टीची अनंतता (जाणावी);
- 46 prāpito jagadaikyaṃ ca samantādavakalpate | yatra tatrāpi viśrāntilīnaṃ … आणि (त्या एकत्वाला) प्राप्त झालेला (साधक असता) जगाचे ऐक्य सर्वत्र (सर्व बाजूंनी) घडून…
- 47 viśvamekasvarūpeṇa rūpeṇa pratipadyate | śivabhāvanayauṣadhyā baddhe manasi saṃsṛteḥ विश्वाला (साधक) एकाच स्वरूपाने (एकरूपतेने) जाणतो;
- 48 kāṣṭhakuḍyādiṣu kṣipte rasavacchivahematā | tattattattvabalāveśāt sarvavastvekarūpiṇam ज्याप्रमाणे पारा काष्ठ, भिंत इत्यादींवर टाकला असता (त्यांचे सुवर्ण करतो), त्याप्रमाणे…
- 49 sthairyeṇābhāvabhāvānāmātmānaṃ nirmiṇoti saḥ | svaśarīre dṛḍhā śaktiḥ prāptākṣyādividheyatām अभाव व भाव (नसलेले व असलेले) यांचा आत्मा तो (साधक) स्थैर्याने निर्माण करतो;
- 50 tadvadanyatra bhāvādau svātmaśaktyā kilādhipaḥ | sarvabhāveṣu sadyogātsatyatve śivatā … त्याचप्रमाणे अन्यत्रही — भाव (वस्तू) इत्यादींच्या ठायी — स्वतःच्या आत्मशक्तीने (तो साधक)…
- 51 sarvakāmadughā sādhvī śivatā prasarennṛṇām | padasyārthaḥ padārthatvamitthamarthavyavasthitau सर्व कामना देणारी (कामधेनूप्रमाणे), साध्वी (कल्याणकारी) शिवता माणसांसाठी प्रसृत होवो;
- 52 yasmātpadārthatā tulyā cittābhāvodbhavo muhuḥ | sarvatra cittābhāvena satyākāratayā … कारण पदार्थता (वस्तुत्व सर्वत्र) समान असल्यामुळे, सर्वत्र पुनःपुन्हा चित्ताभावाचा…
- 53 sarvatrānubhavāvasthāprasaraḥ sārato bhavet | sarvasyaiva sthiraṃ rūpaṃ sarvākāratadātmanā सर्वत्र अनुभवावस्थेचा प्रसार साररूपाने (मूलतः) होतो;
- 54 sarvākāre mahākāraracanā rucirācirāt | sarvatraikye sthirā rūḍhirjanyā rāgādināhatā सर्वाकार (सर्व रूप धारण करणाऱ्या) जाणिवेत महाकाराची (महान रूपाची) रचना लवकरच रुचिर…
- 55 sarvasya śreyaso nūnaṃ satyānnirgatatā matā | mūle samarthatāveśo … सर्व श्रेयसाची (कल्याणाची) निर्गतता (उगम) निश्चितच सत्यापासून (सत्यातून) मानलेली आहे;
- 56 kāryo mūlasamāveśa iti jñātvā tathodayaḥ | sarvāmūrtatvatattvāsthābuddhidṛṣṭiprasaktitaḥ मूलसमावेश (मूळात लीनता) साधावा;
- 57 samyagutpadyate'ntardhirūpaṇaṃ bhaktinirgatiḥ | matirmamatvanirmāṇamanasāṃ mahatāṃ tarām सम्यक् प्रकारे अंतर्धिरूपण (आत प्रतिमा घडवणे), भक्तीची निर्गती (भक्तीचा उमाळा), आणि मती…
- 58 prasaratyasti vijñānaṃ sarvadikkamabādhitam | mamatvamānase sādhu sādhūnāṃ saktimāgate साधूंचे (संतांचे) ममत्वयुक्त मन (सर्वांविषयी) योग्य रीतीने (आत्मतादात्म्याच्या) आसक्तीला…
- 59 saṃkalpaprabhavaṃ sarvaṃ jagadetadanantakam | sarvaṃ mameti nirvyūḍhe syāttadekamayo … हे सर्व अनंत जग संकल्पापासून (शिवाच्या संकल्पनेपासून) उद्भवते;
- 60 abhimānāttathaivaiṣāṃ bhāvasargaḥ pravartate | pratyekadevagrāmasya mamatābhiniveśataḥ अभिमानामुळे (आत्मतादात्म्यामुळे) त्याचप्रमाणे या (साधकां)चा भावसर्ग (वस्तूंची सृष्टी)…
- 61 divyāni tānyayatnena prasaranti samantataḥ | sāmastyena prasarpanto nirviśeṣā … ती दिव्य (सृष्टी) अयत्नाने (विनाप्रयत्न) सर्व बाजूंनी प्रसृत होते;
- 62 sadā krīḍāvaśādeva kāmāḥ syuḥ sarvagocarāḥ | viśeṣamamatāveśapraveśavaśato mahān सदा केवळ क्रीडेच्या बलाने (साधकाच्या) कामना (इष्ट वस्तू) सर्वगोचर (सर्वत्र आवाक्यात)…
- 63 tanusvarūpanirmāṇāparimāṇabhavodayaḥ | śivatattve tridhābhūte svacchākālakalākale (तेथे) देह व रूपे घडवणाऱ्या अपरिमित (अमर्याद) अस्तित्वाचा उदय होतो — स्वच्छ (शुद्ध शिव),…
- 64 sakale ca samāsaktastattadrūpoparūpaṇam | sāmarthye'khaṃḍasāmarthyaṃ satate jñānavīryatā आणि सकलात (अंशांच्या क्षेत्रात) समासक्त (पूर्ण संलग्न) असता त्या त्या रूपाचे उपरूपण…
- 65 īśe samagrakartṛtvaṃ sarasvatyā manūttamaḥ | prameye mamatāveśānnirmiṇoti navaṃ … ईश (ईश्वरतत्त्वा)त समग्र कर्तृत्व (पूर्ण कर्तेपणा) असते;
- 66 kalane cidghanatvaṃ syādvedane sarvacidgamaḥ | snehe tu sarvakāmatvaṃ … कलनात (जाणण्याच्या शक्तीत) चिद्घनत्व (चैतन्याची घनता) असते;
- 67 niyame sarvayamanaṃ kaivalyaṃ pralayākale | svātmano hyaniruddhārthā nirupādhivibhūtikā नियमात (संयमाच्या शक्तीत) सर्वांचे यमन (नियंत्रण);
- 68 sarvākārābhimānena mametidṛḍhasaktinā | sarvākārasamāpattiranantaivopajāyate सर्व आकारांशी अभिमानाने (तादात्म्याने), 'हे माझे' अशा दृढ आसक्तीने, सर्व आकारांची…
- 69 naitacchāstraṃ vinā proktaṃ kāyākāreṇa kāyikam | jalena jalarūpaṃ … हे शास्त्रावाचून सांगितलेले नाही: कायाकाराने (देहरूपाशी तादात्म्याने) देहसंबंधी (कार्य…
- 70 sarvavyāptyā snehapūrṇaṃ stryādikāyātmacintanāt | jagadvidheyatāmeti kimutaikaśarīrakam सर्वव्याप्तीने, स्नेहपूर्ण (प्रेमाने भरलेल्या) स्त्री इत्यादींच्या देहाला स्वतःचा आत्मा…
- 71 sarvamasmīti ruciraṃ rūpamātmani cintayan | ahameva matparo na … 'मी सर्व आहे' अशा (भावनेने) स्वतःच्या ठायी रुचिर (तेजस्वी) रूप चिंतणारा, 'मीच (एकटा सर्व…
- 72 sarvasmin mayi kasyāpi kāyaṃ dhyāyan jugupsitam | mamaivāsau … 'मी सर्व आहे' असे असता, कोणाच्याही देहाला जुगुप्सित (निंद्य) म्हणून ध्यानणारा (असता) —…
- 73 vyāpakatve śatrudehaṃ svaṃ bhramantaṃ vicintayet | vidrutaṃ karabhārūḍhaṃ … व्यापकत्वात (व्यापलेल्या अवस्थेत), शत्रूचा देह स्वतःचा (मानून) तो भ्रमत (इकडेतिकडे ढकलला…
- 74 vyāptaṃ kiñcidripordehaṃ madīyaṃ saṃharāmyaham | jaḍarūpo bhavāmīti cintayā … '(माझ्याने) व्याप्त असलेला, म्हणून माझाच, शत्रूचा देह मी संहार करतो;
- 75 vyāptidārḍhye naktamekaṃ candraṃ vātmānamutthitam | vicintya prasravantaṃ ke … व्याप्तीच्या दार्ढ्यात (पकड दृढ झाली असता), रात्री स्वतःला एकमेव उगवलेला चंद्र म्हणून,…
- 76 cittattvaṃ cintayan rūpaṃ vyāpakaṃ vākhilātmasu | avināśyekapiṇḍe vā … चित्तत्त्व (चैतन्यतत्त्व) चिंतणारा — त्याचे रूप सर्व आत्म्यांत व्यापक म्हणून, अथवा…
- 77 sravatkṛṣṇāmṛtaṃ meghamātmopari nijātmakam | dhyāyato bālamātmānaṃ sā jarā … स्वतःवर कृष्ण (श्याम) अमृत पाझरणारा, स्वतःच्याच आत्मस्वरूपाचा मेघ, आणि स्वतःला बाल…
- 78 dhyānaṃ nāmātra yatsarvaṃ sarvākāreṇa lakṣyate | bhāvanācakṣuṣā sādhvī … येथे ध्यान म्हणजे जे (असे), ज्याद्वारे सर्व काही भावनेच्या (सर्जक कल्पनेच्या) नेत्राने…
- 79 yena yenendriyeṇārtho gṛhyate tatra tatra sā | śivatā … ज्या ज्या इंद्रियाने अर्थ (विषय) ग्रहण केला जातो, तेथे तेथे ती सत्य शिवता लक्षिली जाते;
- 80 yasyāṃ yasyāṃ pratītau tu śivo'smīti manogamaḥ | tasyāṃ … ज्या ज्या प्रतीतीत (ज्ञानात) 'मी शिव आहे' असा मनोगम (मनाचा भाव) उठतो, त्याच त्या चिंतनात…
- 81 yasminnarthe sadātyāgo gacchatastiṣṭhato'pivā | dhāvataḥ khādato vāpi sa … ज्या कोणत्याही अर्थाविषयी (विषयाविषयी) — चालत असता, उभे राहत असता, धावत असता, अथवा खात…
- 82 bhāvite'bhāvite vāpi śivatve śivataiva me | sarvadā pitṛmātrāditaulyadārḍhyena … शिवत्व भावित (ध्यानात साधले) असो वा अभावित (न साधले) असो, माझी शिवताच सदा (असते);
- 83 tathāpi kośahemādisādṛśyaṃ yogasatyatā | śivo'smīti madicchātaḥ sarvabhāvapravartanam तरीही, कोशातील सुवर्ण इत्यादींच्या (परीक्षेच्या) सादृश्याप्रमाणे योगाची सत्यता (पडताळणी…
- 84 ata eva śivaḥ sarvamiti yogo'tha cetasi | santataṃ … याच कारणाने 'शिव सर्व आहे' असा योग मग मनात निरंतर (राहतो) — शक्तीच्या अखंड संतानाच्या…
- 85 aniruddho japo'styeva sarvāvasthāsvasau japaḥ | nānākāraiḥ sadā kurvannudayan … अनिरुद्ध (अप्रतिबंध) असा जप खरोखर आहेच;
- 86 abhyāsenāsmi so'pyatra japaḥ parama ucyate | saṃkalpāñjanayannasmi sthitaḥ … अभ्यासाने 'मी तो (शिव) आहे' हाही येथे परम जप म्हणवला जातो;
- 87 so hi nāma japo jñeyaḥ satyādistrividho hi saḥ … तोच खरोखर जप म्हणून जाणावा, आणि तो सत्य इत्यादी (सत्य-संकेत-उभय) असा त्रिविध आहे;
- 88 pratipattyānayā snānaṃ nirmalīkaraṇaṃ matam | duḥkhe vāpi sukhe … या प्रतिपत्तीने (बोधाने) स्नान म्हणजे निर्मलीकरण (शुद्धीकरण) मानले जाते — दुःखात असो वा…
- 89 śivo'smītimanohlādo jalasnānaṃ paraṃ matam | cinnirmalā tanmayaṃ hi … 'मी शिव आहे' या (भावनेने होणारा) मनाचा आह्लाद हेच परम जलस्नान मानले आहे;
- 90 ityāsthājalaśaucena śuddhisnānaṃ tathoditam | sarvabhāvāḥ śivākārā antarbhūtāḥ śivānale अशा आस्थारूप (श्रद्धारूप) जलाच्या शौचाने (शुद्धीने) शुद्धिस्नान असे सांगितले आहे;
- 91 so'haṃ śivaḥ sutṛpto'smi homa ityuditaḥ paraḥ | atrākāre … 'मी तो शिव आहे, मी सुतृप्त (पूर्ण तृप्त) आहे' — असा परम होम (आहुती) सांगितला आहे;
- 92 tasmādasmi nirākāṃkṣastṛptyānyo homa īdṛśaḥ | pūjanānnāsti me tuṣṭirnāsti … म्हणून मी निराकांक्ष (इच्छारहित) आहे;
- 93 pūjakairavibhedena sadā pūjeti pūjanam | atrākāre ca me … पूजकांशी अविभेदाने (अभेदाने) सदा (चालणारी) पूजा — हेच (खरे) पूजन;
- 94 liṃgādike pūjito'smi sadā pūjeti vā sthitā | pūjakaḥ … 'लिंग इत्यादींत मी पूजित आहे' — अथवा अशी सदा पूजा स्थित (असते);
- 95 kimetenātmabhāvena tṛptyā vā parapūjanam | sarvākāreṣu bhogyena yajanaṃ … या आत्मभावाने (आत्मतादात्म्याने) अथवा (या) तृप्तीने परपूजनाची (दुसऱ्याची पूजा करण्याची)…
- 96 bhuñje'haṃ yatra tatrāpi bhogalagnaḥ pratītitaḥ | śivo'smi sādhanāviṣṭaḥ … मी जिथे तिथे भोगतो, भोगात लग्न (मग्न) असून, (या) प्रतीतीने (खात्रीने): 'मी शिव आहे,…
- 97 śiva evānayā sthityā satyayā yāga uttamaḥ | yena … या सत्य स्थितीने (दृष्टिकोनाने) शिवच परम याग (यज्ञ) होय;
- 98 sa mayā kriyate yāgaḥ śivatvādyāga uttamaḥ | śivaṃ … तो याग माझ्याकडून केला जातो, आणि शिवत्वामुळे तो परम याग होतो.
- 99 bhinno'pyabhinna evāsmi śiva itthaṃ viceṣṭanam | śivo bhoktā … (भासमान) भिन्न असूनही मी अभिन्नच आहे, (कारण मी) शिव (आहे) — असे हे सर्व विचेष्टन…
- 100 bhuktvodeti śivāvasthā sthitetthaṃ bhoktṛrūpatā | śivaḥ kartā śivaḥ … भोगून (भोग घेऊन) शिवावस्था उदित होते;
- 101 śiva eva phalāvasthā vyāpāra iti sādhuṣu | bhāvanākaraṇābhyāṃ … शिवच फलावस्था (फलाची स्थिती), आणि व्यापार (क्रिया)ही — असे साधूंच्या (अनुभवात असते);
- 102 yathā tathā pratiṣṭhāmaḥ prabuddhasyeti vartanam | yaddṛśyaṃ yacca … 'आम्ही जसे तसे (असलो तरी शिवात) प्रतिष्ठित (स्थिर) राहतो' — असे प्रबुद्धाचे (जागृताचे)…
- 103 yacchrāvyaṃ tacchivavyaktestacchivatvena saṃśritaḥ | gamye grāhye tathā vācye … जे श्राव्य (ऐकण्याजोगे) — ते (सर्व) शिवाच्या व्यक्तीमुळे (अभिव्यक्तीमुळे) शिवत्वाने…
- 104 sthite śivatve baddhāstho bhavet sarvagataḥ śivaḥ | mantavye … शिवत्व स्थित झाले असता, बद्धास्थ (दृढ निश्चयाचा साधक) सर्वगत (सर्वव्यापी) शिव होईल —…
- 105 sukhe duḥkhe vimohe ca sthito'haṃ paramaḥ śivaḥ | … सुखात, दुःखात, आणि विमोहात (मोहात) मी परम शिव म्हणून स्थित असतो;
- 106 bhavati śivamayātmā sarvabhāvena sarvaḥ प्रत्येक जण, सर्व काही असण्याने (सर्वरूप झाल्याने), शिवमय आत्मा असलेला होतो.
- 107 śaivādīni rahasyāni pūrvamāsanmahātmanām | ṛṣīṇāṃ vaktrakuhare teṣvevānugrahakriyā शैव इत्यादी रहस्ये (गुप्त उपदेश) पूर्वी महात्म्या ऋषींच्या मुखाच्या कुहरात (पोकळीत) होती;
- 108 kalau pravṛtte yāteṣu teṣu durgamagocare | kalāpigrāmapramukhe samucchinne … कलियुग प्रवृत्त झाले असता, ते (ऋषी) कलाप गावाने अग्रगण्य अशा दुर्गम प्रदेशात निघून गेले…
- 109 kailāsādrau bhraman devo mūrtyā śrīkaṃṭharūpayā | anugrahāyāvatīrṇaścodayāmāsa bhūtale कैलास पर्वतावर भ्रमण करणारा देव, श्रीकंठाचे रूप असलेल्या मूर्तीने, अनुग्रहासाठी…
- 110 muniṃ durvāsasaṃ nāma bhagavānūrdhvaretasam | nocchidyeta yathā śāstraṃ … भगवंताने (देवाने) ऊर्ध्वरेता (ब्रह्मचारी) अशा दुर्वास नावाच्या मुनीला (आज्ञा केली):…
- 111 tataḥ sa bhagavān devādādeśaṃ prāpya yatnavān | sasarja … नंतर त्या भगवंताने (दुर्वासाने), देवाकडून आदेश प्राप्त करून, यत्नशील होऊन,…
- 112 tasmin saṃkramayāmāsa rahasyāni samantataḥ | so'pi gatvā guhāṃ … त्याच्यात त्याने रहस्ये सर्वतः (पूर्णपणे) संक्रमित केली (सोपवली);
- 113 tannāmnā cihnitaṃ tatra sasarja manasā sutam | khamutpapāta … तेथे त्या नावाने (त्र्यम्बक नावाने) चिह्नित असा पुत्र मनाने निर्माण केला;
- 114 siddhastadvatsutotpattyā siddhā evaṃ caturdaśa | yāvatpañcadaśaḥ putraḥ sarvaśāstraviśāradaḥ त्याचप्रमाणे पुत्रोत्पत्तीने (प्रत्येक) सिद्ध (झाला);
- 115 sa kadācillokayātrāmāsīnaḥ prekṣate tataḥ | bahirmukhasya tasyātha brāhmaṇī … तो एकदा, बसलेला असता, लोकयात्रा (जगाचा व्यवहार) पाहत होता;
- 116 rūpayauvanasaubhāgyabandhurā sā gatā dṛśam | dṛṣṭvā tāṃ lakṣaṇairyuktāṃ … रूप, यौवन व सौभाग्याने मनोहर अशी ती त्याच्या दृष्टीस आली;
- 117 sadharmacāriṇīṃ samyaggatvā tatpitaraṃ svayam | arthayitvā brāhmaṇīṃ tāmānayāmāsa … सधर्मचारिणी (धर्मपत्नी) म्हणून;
- 118 brāhmaṇena vivāhena tato jātastathāvidhaḥ | tena yaḥ sa … त्या ब्राह्मण विवाहाने नंतर तसाच (सिद्ध) पुत्र जन्मला;
- 119 nāmnā sa saṃgamādityo varṣādityo'pi tatsutaḥ | tasyāpyabhūt sa … नावाने तो संगमादित्य;
- 120 ānandasaṃjñakastasmādudbabhūva tathāvidhaḥ | tasmādasmi samudbhūtaḥ somānandākhya īdṛśaḥ त्याच्यापासून आनंद नावाचा तसाच (सिद्ध पुत्र) उद्भवला;
- 121 karomi sma prakaraṇaṃ śivadṛṣṭyabhidhānakam | evameṣāṃ tryambakākhyā terambā … (मी) शिवदृष्टि नावाचे हे प्रकरण (ग्रंथ) रचले.
- 122 sthitā śiṣyapraśiṣyādyairvistīrṇā maṭhikoditā | tadevametadvihitaṃ mayā prakaraṇaṃ manāk शिष्य, प्रशिष्य इत्यादींनी विस्तीर्ण (विस्तारलेली), स्थिर अशी (त्र्यम्बक नावाची) मठिका…