शिवदृष्टि
Śivadṛṣṭi
- 1 athāsmākaṃ jñānaśaktiryā sadāśivarūpatā | vaiyākaraṇasādhūnāṃ paśyantī sā parā … ఇక మాకు ఏది జ్ఞానశక్తియో, సదాశివరూపతయో—అదే వైయాకరణ సాధువులకు (వ్యాకరణవేత్తలకు) పశ్యంతి…
- 2 ityāhuste paraṃ brahma yadanādi tathākṣayam | tadakṣaraṃ śabdarūpaṃ … ఇట్లు వారు చెప్పుదురు: అది అనాదియు, అక్షయము (నాశరహితము) అయిన పరబ్రహ్మము—శబ్దరూపమైన ఆ…
- 3 sa evātmā sarvadehavyāpakatvena vartate | antaḥpaśyadavasthaiva cidrūpatvamarūpakam (వారు చెప్పుదురు:) ఆ (వాక్కు)యే ఆత్మ, సర్వదేహములను వ్యాపించి వర్తించును;
- 4 akṣādivṛttibhirhīnaṃ deśakālādiśūnyakam —అక్షాది (ఇంద్రియ) వృత్తులు లేనిది, దేశకాలాదులు శూన్యమైనది.
- 5 sarvataḥkramasaṃhāramātramākāravarjitam | brahmatattvaṃ parā kāṣṭhā paramārthastadeva saḥ సర్వతఃక్రమసంహారమాత్రమై, ఆకారరహితమై—అదే బ్రహ్మతత్త్వము, పరా కాష్ఠ (పరమావధి), పరమార్థము;
- 6 āste vijñānarūpatve sa śabdo'rthavivakṣayā | madhyamā kathyate saiva … ఆ శబ్దము విజ్ఞానరూపత్వమునందు ఉండును;
- 7 saṃprāptā vaktrakuharaṃ kaṇṭhādisthānabhāgaśaḥ | vaikharī kathyate saiva bahirvāsanayā … వక్త్రకుహరమును (నోటి కుహరమును) చేరి, కంఠాది స్థానభాగములవారీగా, బహిర్వాసనచేత క్రమముగా అదే…
- 8 yasmāttairucyate sadbhirevaṃ vastupravṛttaye —ఏలయన వస్తుప్రవృత్తి (వ్యవహారము) కొరకు ఆ సత్పురుషులచే ఇట్లు చెప్పబడినది.
- 9 vivartate'rthabhāvena prakriyā jagato yataḥ (వారి మతము:) అది అర్థభావముగా వివర్తించును;
- 10 na so'sti pratyayo loke yaḥ śabdānugamādṛte | śabdabrahmaṇi … (వారు చెప్పుదురు:) "శబ్దానుగమము లేకుండ లోకమున ఏ ప్రత్యయము (జ్ఞానము) ఉండదు;
- 11 avibhāgā tu paśyantī sarvataḥ saṃhṛtakramā | ityādivākyaracanaistairevaṃ pratipāditam "పశ్యంతి అవిభాగము, సర్వతః సంహృతక్రమ (క్రమమంతయు ఉపసంహరింపబడినది)" అను ఇట్టి వాక్యరచనలచేత…
- 12 ādau tāvadindriyatve sthitā vākkarmasaṃjñite (మా ఖండనము:) మొదట, అది ఇంద్రియత్వమునందే (వాక్కర్మ అను సంజ్ఞ గల ఇంద్రియముగా) స్థితమై…
- 13 indriyatve'pi sāmānye pāṇyāderbrahmatā na kim ఇంద్రియత్వము సామాన్యముగా (బ్రహ్మమైతే), మరి పాణ్యాదులకు (చేతి మొదలగువాటికి) బ్రహ్మత్వము…
- 14 antaḥ kramo hṛdādeścetprāṇādeḥ kiṃ na satyatā అంతఃక్రమము హృదయాదులదని (అందురేని), ప్రాణాదులకు సత్యత ఎందుకు లేదు?
- 15 atropāsanayā siddhirdevatāyogiteti cet "ఇచట దాని ఉపాసనచేత సిద్ధి—దేవతాయోగిత (దేవతతో ఐక్యము)" అని అనినచో—
- 16 tasmāddhiraṇyagarbhādiyogasāṃkhyetihāsatām —అట్లయితే (అదే న్యాయముచేత) హిరణ్యగర్భాది, యోగ, సాంఖ్య, ఇతిహాసములకును (సమాన ప్రామాణ్యత…
- 17 vihāya śāstraracanā jātucinna virājate | pāṇyādīndriyavannaitadbrahma vāgindriyaṃ bhavet (శబ్దమును) విడిచిపెట్టి శాస్త్రరచన ఎన్నడును విరాజిల్లదు;
- 18 athocyate prakiryāsau sāṃkhyādiracitā na sā | tattvonmeṣaprasaraṇe bhavetsaṃbandhabhāginī ఇప్పుడు అందురేని: "ఈ ప్రక్రియ సాంఖ్యాదులచే రచింపబడినది కాదు;
- 19 vimarśānubhavenaiṣā yathā vāk prathamaṃ śritā | lakṣyate bodharūpeṇa … (సమాధానము:) విమర్శానుభవముచేత ఈ వాక్కు మొదట ఆశ్రయింపబడినపుడు బోధరూపముగా ఎట్లు…
- 20 vartamānasamārūḍhā kriyā paśyantyudāhṛtā (వారికి) వర్తమానమునందు సమారూఢమైన (నిలిచిన) క్రియయే పశ్యంతి అని ఉదాహరింపబడినది.
- 21 yadyābhāsānbahirbhūtāṃstatsato'pyasato'pi vā ఒకవేళ (పశ్యంతి) బహిర్భూతములైన ఆభాసములను (బయటి వస్తువులను వ్యక్తపరచినచో)—అవి సత్తులుగానా,…
- 22 gṛhṇātyathāvidyayā vā sāpyasyāḥ kathamāsthitā లేక అవిద్యచేత గ్రహించునా?
- 23 satyā hyasāvasatyā vā satyatve darśanakṣatiḥ | asatyayāpi satyasya … ఈ (అవిద్య) సత్యమా, అసత్యమా?
- 24 bahirbhāvānvisṛjyādau paścātpaśyati sātha kim మొదట బహిర్భావములను విసర్జించి, తరువాత అది చూచునా?
- 25 jñātānsṛjatyasau tānvā neti jñāteṣvadarśanam జ్ఞాతములైన (తెలిసిన) వాటిని అది సృజించునా, లేదా?
- 26 tāni dṛṣṭvānusṛjati sṛṣṭvā vānuprapaśyati వాటిని చూచి తరువాత సృజించునా, లేక సృజించి తరువాత చూచునా?
- 27 paśyantyāḥ satyarūpāyāstatsatyatve na darśanam | asatye satyadṛṣṭyaiva paśyantyāṃ … సత్యరూపమైన పశ్యంతికి: ఆ (విషయములు) సత్యమైతే (కొత్త) దర్శనము లేదు;
- 28 avidyāsyāḥ svadharmaḥ kiṃ paradharmo'thavā bhavet ఈ అవిద్య ఆ (పశ్యంతి) యొక్క స్వధర్మమా, లేక పరధర్మమా?
- 29 svadharmatve'syā mālinyaṃ paradharme'pi kasya sā | parasya śāstrāniṣṭasya … స్వధర్మమైతే ఆమెయందు మాలిన్యము;
- 30 tatvānyatvairavācyā vā yadyavidyābhidhīyate లేక తత్త్వ-అన్యత్వములచేత (ఏకత్వ-భేదములచేత) అవాచ్యమని అవిద్య చెప్పబడినచో—(వేదాంతుల…
- 31 paśyantyā lakṣitāsau vā navā yadi na lakṣitā | … ఆ (అవిద్య) పశ్యంతిచేత లక్షితమా, కాదా?
- 32 avācyatvena bhavatāṃ tasyā rūpaṃ gatam | alakṣitasvarūpāyā avidyātvaṃ … అవాచ్యత్వముచేత మీకు దాని రూపము నశించినది;
- 33 nacānumānamiṣṭaṃ te'pyavasthetyādidūṣaṇāt ఇక అనుమానమును మీకు ఇష్టము కాదు—"అది అవస్థ మాత్రమే" అను మీ దూషణములవలన.
- 34 satyā vā syādasatyā vā na madhyāyāḥ samanvayaḥ | … అది సత్యమో అసత్యమో కావలెను;
- 35 satyaiva yadi vidyānāmabhāvastarhi śūnyatā | śūnyayā bādhyate citraṃ … విద్య నిజముగా సత్యమైనను (దాని) అభావమే (శూన్యమైతే) అది శూన్యత;
- 36 sindhuśabdādivacchabdo na paśyantyādito bhavet సింధుశబ్దాది (సింధు=నది/సముద్రము వంటి) వలె (శబ్దము ద్వ్యర్థమైతే) శబ్దము పశ్యంత్యాదినుండి…
- 37 atha madhyamayā bāhyā bhāvā grāhyā hyavidyayā | tasyā … ఇక మధ్యమచేత అవిద్యచేత బాహ్యభావములు గ్రాహ్యములు అనినచో—ఆ (మధ్యమ) యే సంకల్పనాత్మకమైన…
- 38 tatrāpi madhyamā kasya kāryaṃ paśyantyavasthayā | sā janyā … అచటను: మధ్యమ ఎవరి కార్యము?
- 39 nahi tasyā nimittaṃ vā kāraṇaṃ samavāyi vā | … ఏలయన ఆమెకు (మధ్యమకు) నిమిత్తకారణముగాని, సమవాయికారణముగాని లేదు: నిమిత్తమైతే పృథక్త్వము…
- 40 tathāpyavidyayā yogaḥ paśyantyātmānameva cet | andhamūkaṃ jagadbāhye sarvameva … అయినను అవిద్యచేత పశ్యంతికి యోగము తనతోనే (తనయందే) అనినచో, బాహ్యమునందు జగత్తు అంతయు…
- 41 paśyantī kiṃ śarīre'ntarbahiḥ sarvatra vā sthitā పశ్యంతి శరీరమునందు లోపలనా, బయటనా, లేక సర్వత్ర స్థితమై ఉన్నదా?
- 42 prasarennādabindvādisāpekṣā cedanīśvarī నాద-బిందు-ఆదులపై ఆధారపడి ప్రసరించునేని, అది అనీశ్వరి (సర్వాధిపతి కాదు).
- 43 pratidehaṃ pṛthakkiṃ sā sarvatraikyena vā sthitā | nānātvaṃ … అది ప్రతిదేహమునందు పృథక్గా ఉన్నదా, లేక సర్వత్ర ఏకత్వముతో స్థితమై ఉన్నదా?
- 44 avibhāgetyādikena lakṣaṇena sulakṣitā "అవిభాగ" మొదలగు లక్షణముచేత (ఆమె) సులక్షితమని (అందురు)—
- 45 avibhāgā kathaṃ sā syādyataḥ paśyantyasau smṛtā —కాని ఆమె ఎట్లు అవిభాగ అగును?
- 46 atathā yadi paśyantī mithyā paśyantyudāhṛtā ఆమె అట్లు (నిజముగా) చూడనిచో, "పశ్యంతి" (చూచునది) అను పేరు మిథ్యగా (అసత్యముగా)…
- 47 bhaviṣyantaṃ vartamānaṃ kathaṃ paśyantyanāgatam (వర్తమానమును మాత్రమే చూచు) ఆమె భవిష్యత్తును, అనాగతమును (రాబోవుదానిని) ఎట్లు చూచును?
- 48 atha sādhāraṇaṃ jñānaṃ tādṛkkiṃcana paśyati ఇక అట్టి ఏదో సాధారణమైన (అవిభక్త) జ్ఞానమును ఆమె చూచును అనినచో—
- 49 tathāpi tadvibhedana bhedatā tadabhedataḥ | na kiṃcana gṛhītaṃ … —అయినను దానిని విభేదించుటచేత భేదత;
- 50 saṃhṛtaḥ krama ityasyāṃ saṃhartā jāyate paraḥ | yayā … "క్రమము సంహృతము" అని ఆమెయందు (అన్నచో) వేరొక సంహర్త (ఉపసంహరించువాడు) జనించును;
- 51 ātmanaḥ sakramatvaṃ syādanyatrāparasaṃgamaḥ | kiṃ pūrvaṃ sakramābhūtsā rūpadvitvaṃ … (తనయందైతే) ఆమెకే సక్రమత్వము (క్రమసహితత్వము) వచ్చును;
- 52 athātmanā sā svātmānaṃ paśyantī nirvibhāgaśaḥ | bhāge karaṇarūpatvātpāratantryaṃ … ఇక ఆమె తన ఆత్మచేత తన స్వాత్మను నిర్విభాగముగా చూచుచున్నచో—(ద్రష్ట అను) భాగమునందు…
- 53 ātmānamātmanā hanti devadatto yathā yathā | bhaviṣyatyatra tatrāsya … దేవదత్తుడు తనను తనచేత ఎట్లు కొట్టుకొనునో, ఇచట అచట తన స్వంత అంగములచేతనే అతనికి విభాగిత…
- 54 hastādeḥ karaṇatvaṃ hi mastakādeśca karmatā | kartā manaḥ … ఏలయన హస్తాదులకు కరణత్వము (సాధనపాత్ర), మస్తకాదులకు కర్మత (కర్మపాత్ర), మనస్సు…
- 55 paśyantyā darśanaṃ dṛṣṭe na ca vā hyupapadyate విషయము దృష్టమైనపుడుగాని, (ఏదియు చూడనపుడుగాని) పశ్యంతికి దర్శనము నిజముగా ఉపపన్నము కాదు…
- 56 paśyantaṃ sā kimātmānaṃ paśyantī jaḍameva vā | jaḍe … ఆమె చూచుచు తనను ద్రష్టగా చూచునా, లేక జడముగానే చూచునా?
- 57 kiṃñcitpaśyati vā sūkṣmaṃ tadasmaddarśanānvayaḥ | karmatve pāratantryaṃ syāttasyā … లేక ఏదో సూక్ష్మమును చూచును అనినచో—అది మా దర్శనముతో (సిద్ధాంతముతో) అన్వయించును;
- 58 sphoṭa eva hi paśyantī tadanyā vā dvayaṃ bhavet … పశ్యంతి స్ఫోటమే (అఖండ శబ్దసారమే)నా, లేక దానికంటె అన్యమా?
- 59 āptānāptavicāro vā sarvathaiva nivartate మరియు (మీ మతమున) ఆప్త-అనాప్త (విశ్వసనీయ-అవిశ్వసనీయ ప్రమాణ) విచారము సర్వథా నివర్తించును…
- 60 sphoṭasyāsatyarūpairhi padādyairvyaṅgyatā katham | paśyantyāḥ satyarūpāyā asatyairvyaṅgyatā na … అసత్యరూపములైన పదాదులచేత స్ఫోటమునకు వ్యంగ్యత (వ్యక్తమగుట) ఎట్లు?
- 61 paśyantī vā pramāṇena kenāsau pratipādyate మరియు ఈ పశ్యంతి ఏ ప్రమాణముచేత ప్రతిపాదింపబడును (స్థాపింపబడును)?
- 62 bhavadbhireva nāptasyānanubhūtārthavaktṛtā మీచేతనే (అంగీకరింపబడినట్లు) అనుభవింపని విషయమును చెప్పువాడు ఆప్తుడు (ప్రామాణికుడు) కాజాలడు.
- 63 atha svānubhavenaiva paśyantīṃ paśya yuktitaḥ | evaṃ tarhyaparasyāsau … ఇక "స్వానుభవముచేతనే యుక్తిగా పశ్యంతిని చూడుము" అనినచో—అట్లయితే ఇతరునికి (గ్రహీతకు) ఈ…
- 64 pratibhā kathitā yā vā sānumānaṃ na tacca te లేక మీరు చెప్పిన ఆ ప్రతిభ (అంతఃస్ఫురణ)—అది అనుమానము కాదు, అనుమానము మీకు ఇష్టమును కాదు.
- 65 svātmanātmānamatha cetpaśyantī sā bhaviṣyati ఇక ఆమె తన ఆత్మచేత తన ఆత్మను చూచుటవలన "పశ్యంతి" అగును అనినచో—
- 66 tadānīṃ pratipādyasya kimāyātaṃ svavīkṣaṇāt | vaktavyameva tasyāpi paśyantīṃ … —అపుడు ప్రతిపాద్యునికి (బోధింపదగినవానికి) ఆమె స్వవీక్షణముచేత ఏమి లాభము?
- 67 asatyaḥ pratipādyo'sminnasatyaḥ pratipādakaḥ ఈ (మతమున) ప్రతిపాద్యుడు (బోధింపదగినవాడు) అసత్యుడు, ప్రతిపాదకుడు (బోధించువాడు)ను అసత్యుడు.
- 68 yena sā vā pramāṇena sthāpyate tasya satyatā ఏ ప్రమాణముచేత ఆమె స్థాపింపబడునో, ఆ (ప్రమాణము) యొక్క సత్యతను (మొదట సాధింపవలెను).
- 69 sādhuśabdasamuccārātkasya svargādiyogitā (మరియు మీరు) సాధుశబ్దపు సముచ్చారణముచేత స్వర్గాది యోగిత (కలుగును అందురు)—కాని ఎవరికి (మీ…
- 70 paśyantyāścedavidyātvaṃ tadbhogaunmukhyayogataḥ | madhyamāderjaḍāyāḥ kiṃ bhogena śabalātmanā పశ్యంతికి అవిద్యాత్వము ఆ (ఫలమును) భోగించుటకై ఔన్ముఖ్యముచేత అనినచో—శబలాత్మకమైన…
- 71 tasmādasādhuḥ sādhuḥ syācchabdavidyāphalapradaḥ | evaṃ vyākaraṇasyāpi samuccheda upaiti … కావున (మీ అసంగత మతమున) అసాధువు (అశుద్ధ శబ్దము) శబ్దవిద్యాఫలమును ఇచ్చు సాధువు అగును;
- 72 bhavatāmaprastutena na kevalamihoditam ఇచట మీపై చెప్పబడినది అప్రస్తుతముచేత (అసంబద్ధముచేత) మాత్రమే కాదు (మీ సిద్ధాంత హృదయమునే…
- 73 svānubhūtirvartamānakālenāsya vibhāvyate (మీ మతమున) దాని స్వానుభూతి వర్తమానకాలముచేత మాత్రమే విభావ్యమగును (కల్పింపబడును)—
- 74 anantasyānubhūtiḥ kā paricchedaṃ vinātmanaḥ —కాని పరిచ్ఛేదము (పరిమితి) లేకుండ అనంతమైన ఆత్మకు ఏ అనుభూతి కలుగును (—పరిచ్ఛేదము దాని…
- 75 anante'vagamaḥ kutra tejastve śāntatā katham | asarvagapramāṇaṃ hi … అనంతమునందు అవగమము (గ్రహణము) ఎక్కడ?
- 76 atraiva śabdanityatvavādino rūḍhatāṃ gatāḥ | anādinātha tenaiva śabdatattvena … ఇచటనే శబ్దనిత్యత్వవాదులు రూఢతను (స్థిరనిలయమును) పొందినారు;
- 77 āptānāptabhāṣitatve viśeṣo nāsti śabdagaḥ | nityatve śabdatattvasya vyaṅgyatvaṃ … (శబ్దము) నిత్యమైతే, ఆప్త-అనాప్తులచే భాషింపబడుటయందు శబ్దగతమైన విశేషము (భేదము) ఉండదు;
- 78 bhavatpakṣe na kiṃ nyāya eṣa āyāti cecchive "ఈ న్యాయము మీ శివునికి కూడ వర్తింపదా?
- 79 tathā rūpānurūpatvātprasūteḥ śivarūpataḥ | satyatvācca na tulyatvamato'smātpraviramyatām (సమాధానము:) లేదు—రూపము (అతని) స్వభావమునకు అనురూపమగుటవలన, ప్రసూతి (సృష్టి) శివరూపమునుండి…
- 80 atha nāmnaiva paśyantī sphuṭameva jaḍā tataḥ | jñānaśaktiḥ … మరియు "పశ్యంతి" అను పేరుచేతనే ఆమె స్పష్టముగా జడ (అచేతన);
- 81 śabdasya viṣayākhyasya miśratvenendriyasya tu | sarvadarśanavijñānaśūnyatā padavedinām విషయమని పిలువబడు శబ్దము ఇంద్రియముతో మిశ్రమగుటవలన, పదవేదులకు (కేవల పదజ్ఞానులకు)…
- 82 yasmādanādinidhanaṃ śabdatattvaṃ parā hi vāk | paśyantyā varṇyamānatve … ఏలయన (మీరు) అనాదినిధనమైన శబ్దతత్త్వమును పరా వాక్కు (అందురు)—కాని (అట్లు) వర్ణింపబడుటయందు,…
- 83 paśyantī hi kriyā tasyā bhāgau pūrvāparau sthitau | … నిజముగా పశ్యంతి క్రియ;
- 84 yathā kartuḥ kulālāderghaṭaḥ kārya itīdṛśaḥ | vimarśa icchārūpeṇa … కుమ్మరి మొదలగు కర్తకు "ఘటము కార్యము (చేయదగినది)" అను ఇట్టి విమర్శ ఇచ్ఛారూపమున ఎట్లు…
- 85 sā sthitā pūrvatastasyā icchāyāḥ prasaraḥ katham | yāvanna … ఆమె పూర్వభాగముగా స్థితమై ఉన్నది;
- 86 tasyā api sāmarasye vyavasthāvān sthitaḥ śivaḥ | evaṃ … ఆమె సామరస్యమునందును శివుడు వ్యవస్థావంతుడై (తన వ్యవస్థతో) స్థితుడై ఉండును;
- 87 sthitā sā na punaḥ satyā vāco vāyugamātmanaḥ | … ఆమె (పశ్యంతి) స్థితమైనది, కాని పరమ సత్యము కాదు;
- 88 yathā sarvapadārthānāṃ bhagavacchivarūpatā | tadvadvāgindriyasyāpi na punaḥ sā … సర్వపదార్థములకు భగవచ్ఛివరూపత ఎట్లు ఉన్నదో, అట్లే వాగింద్రియమునకును;
- 89 kaṇṭhādau vadane vāyau vyāpāro vāgrutasya sā | karaṇaṃ, … కంఠాదులందు, వదనమునందు, వాయువునందు వాక్కుగా శ్రుతమగుదాని వ్యాపారము—అది (కేవల) కరణము…
- 90 tasyāpi kathitā pañcatattvadīkṣāvidhau kvacit | na vāca iṣyate … దాని (శివాత్మత) కూడ పంచతత్త్వదీక్షావిధియందు ఎచటనో చెప్పబడినది;