भगवद्गीता
Bhagavadgītā
- 1 madanugrahāya paramaṃ guhyamadhyātmasaṃjñitam | yattvayoktaṃ vacastena moho'yaṃ vigato … माझ्यावर अनुग्रह म्हणून तू सांगितलेल्या, अध्यात्म नावाच्या त्या परम गुह्य वचनाने माझा हा…
- 2 bhavāpyayau hi bhūtānāṃ śrutau vistaraśo mayā | tvattaḥ … हे कमलनेत्रा, प्राण्यांची उत्पत्ती व लय मी तुझ्याकडून विस्तृतपणे ऐकले आहेत, तसेच तुझे…
- 3 evametadyathāttha tvamātmānaṃ parameśvaram | draṣṭumicchāmyahaṃ rūpamaiśvaraṃ puruṣottama || … हे परमेश्वरा, तू स्वतःला जसे सांगतोस तसेच हे आहे;
- 4 manyase yadi tacchakyaṃ mayā draṣṭumiti prabho | yogīśvara … हे प्रभो, ते मला पाहणे शक्य आहे असे जर तुला वाटत असेल, तर हे योगेश्वरा, मला तुझे अव्यय…
- 5 paśya me pārtha rūpāṇi śataśo'tha sahasraśaḥ | nānāvidhāni … हे पार्था, माझी शेकडो व हजारो रूपे पाहा — नानाविध, दिव्य, अनेक रंगांची व आकारांची.
- 6 paśyādityānvasūnrudrānaśvinau marutastathā | bahūnyadṛṣṭapūrvāṇi paśyāścaryāṇi pāṇḍava || 11-6 … आदित्य, वसू, रुद्र, दोन अश्विनी आणि मरुत पाहा;
- 7 ihaikasthaṃ jagatkṛtsnaṃ paśyādya sacarācaram | mama dehe guḍākeśa … हे गुडाकेशा, आज येथे माझ्या देहात एकत्र असलेले चराचरासह संपूर्ण जग पाहा, आणि आणखी जे काही…
- 8 natu māṃ śakyase draṣṭumanenaiva svacakṣuṣā | divyaṃ dadāmi … परंतु या आपल्या (मानवी) डोळ्यांनी तू मला पाहू शकणार नाहीस;
- 9 evamuktvā tato rājan mahāyogīśvaro hariḥ | darśayāmāsa pārthāya … हे राजन्, असे बोलून मग महायोगेश्वर हरीने पार्थाला आपले परम ऐश्वर्यपूर्ण रूप दाखवले —
- 10 anekavaktranayanamanekādbhutadarśanam | anekadivyābharaṇaṃ divyānekodyatāyudham || 11-10 || अनेक मुखे व नेत्रे असलेले, अनेक अद्भुत दृश्यांचे, अनेक दिव्य आभूषणांनी युक्त, अनेक दिव्य…
- 11 divyamālyāmbaradharaṃ divyagandhānulepanam | sarvāścaryamayaṃ devamanantaṃ viśvatomukham || 11-11 … दिव्य माळा व वस्त्रे परिधान केलेले, दिव्य गंधांनी विलेपित, सर्व आश्चर्यमय, अनंत,…
- 12 divi sūryasahasrasya bhavedyugapadutthitā | yadi bhāḥ sadṛśī sā … आकाशात हजार सूर्यांचा प्रकाश एकाच वेळी उगवला, तर तो प्रकाश त्या महात्म्याच्या तेजासारखा…
- 13 tatraikasthaṃ jagatkṛtsnaṃ pravibhaktamanekadhā | apaśyaddevadevasya śarīre pāṇḍavastadā || … तेव्हा पांडवाने त्या देवदेवाच्या शरीरात एकत्र असलेले, अनेक प्रकारांत विभागलेले संपूर्ण जग…
- 14 tataḥ sa vismayāviṣṭo hṛṣṭaromā dhanañjayaḥ | praṇamya śirasā … मग आश्चर्याने भारावलेला, रोमांचित झालेला धनंजय मस्तकाने त्या देवाला प्रणाम करून, हात…
- 15 paśyāmi devāṃstava deva dehe sarvāṃstathā bhūtaviśeṣasaṅghān | brahmāṇamīśaṃ … हे देवा, मी तुझ्या देहात सर्व देव पाहतो, तसेच नानाविध प्राणिसमूह, कमलासनावर बसलेला…
- 16 anekabāhūdaravaktranetraṃ paśyāmi tvāṃ sarvato'nantarūpam | nāntaṃ na madhyaṃ … हे विश्वेश्वरा, हे विश्वरूपा, मी तुला सर्व बाजूंनी अनेक बाहू, उदर, मुखे व नेत्रांनी…
- 17 kirīṭinaṃ gadinaṃ cakriṇaṃ ca tejorāśiṃ sarvato dīptimantam | … किरीटयुक्त, गदाधारी व चक्रधारी, सर्व बाजूंनी प्रकाशमान असा तेजोराशी — प्रदीप्त अग्नी व…
- 18 tvamakṣaraṃ paramaṃ veditavyaṃ tvamasya viśvasya paraṃ nidhānam | … तू अक्षर, जाणण्यायोग्य परम तत्त्व आहेस;
- 19 anādimadhyāntamanantavīrya- manantabāhuṃ śaśisūryanetram | paśyāmi tvā dīptahutāśavaktraṃ svatejasā … आदी, मध्य व अंतरहित, अनंत वीर्याचा, अनंत बाहूंचा, चंद्र-सूर्यरूपी नेत्रांचा — प्रदीप्त…
- 20 dyāvāpṛthivyoridamantaraṃ hi vyāptaṃ tvayaikena diśaśca sarvāḥ | dṛṣṭvādbhutaṃ … हे महात्मन्, स्वर्ग व पृथ्वी यांच्यामधील हे अंतराळ व सर्व दिशा एकट्या तुझ्याने व्याप्त…
- 21 amī hi tvā surasaṅghā viśanti kecidbhītāḥ prāñjalayo gṛṇanti … हे देवसमूह तुझ्यात प्रवेश करत आहेत;
- 22 rudrādityā vasavo ye ca sādhyā viśve'śvinau marutaścoṣmapāśca | … रुद्र, आदित्य, वसू, जे साध्य आहेत, विश्वेदेव, दोन अश्विनी, मरुत व ऊष्मप (पितर), गंधर्व,…
- 23 rūpaṃ mahatte bahuvaktranetraṃ mahābāho bahubāhūrupādam | bahūdaraṃ bahudaṃṣṭrākarālaṃ … हे महाबाहो, अनेक मुखे व नेत्रे, अनेक बाहू, मांड्या व पाय, अनेक उदरे आणि अनेक दाढांनी कराल…
- 24 nabhaḥspṛśaṃ dīptamanekavarṇaṃ vyāttānanaṃ dīptaviśālanetram | dṛṣṭvā hi tvāṃ … हे विष्णो, आकाशाला स्पर्श करणारे, प्रदीप्त, अनेक वर्णांचे, उघड्या मुखांचे व प्रदीप्त…
- 25 daṃṣṭrākarālāni ca te mukhāni dṛṣṭvaiva kālānalasannibhāni | diśo … कालाग्नीसारखी तुझी दाढांनी कराल मुखे पाहूनच मला दिशा कळेनाशा होतात व सुख लाभत नाही;
- 26 amī sarve dhṛtarāṣṭrasya putrāḥ sarve sahaivāvanipālasaṅghaiḥ | bhīṣmo … हे सर्व धृतराष्ट्रपुत्र, राजांच्या समूहांसह, भीष्म, द्रोण आणि तो सूतपुत्र (कर्ण), तसेच…
- 27 vaktrāṇi te tvaramāṇā viśanti daṃṣṭrākarālāni bhayānakāni | kecidvilagnā … ते (सर्व) दाढांनी कराल व भयानक अशा तुझ्या मुखांत त्वरेने प्रवेश करत आहेत;
- 28 nānārūpaiḥ puruṣairbādhyamānā viśanti te vaktramacintyarūpam | yaudhiṣṭhirā dhārtarāṣṭrāśca … नानाविध योद्ध्यांकडून पीडित होत, ते तुझ्या अचिंत्यरूपी मुखात प्रवेश करतात;
- 29 tvattejasā nihatā nūnamete tathāhīme tvaccharīre praviṣṭāḥ | yathā … ज्याप्रमाणे नद्यांचे अनेक जलप्रवाह समुद्राकडे अभिमुख होऊन धावतात, त्याप्रमाणे तुझ्या…
- 30 tathā tavāmī naralokavīrā viśanti vaktrāṇyabhito jvalanti | yathā … ज्याप्रमाणे पतंग वेगाने प्रदीप्त ज्वालेत आपल्या नाशासाठी प्रवेश करतात, त्याचप्रमाणे हे…
- 31 lelihyase grasamānaḥ samantā llokānsamagrānvadanairjvaladbhiḥ | tejobhirāpūrya jagatsamagraṃ bhāsa … हे विष्णो, तू सर्व बाजूंनी प्रज्वलित मुखांनी संपूर्ण लोकांना गिळत त्यांना चाटतोस;
- 32 ākhyāhi me ko bhavānugrarūpo namo'stu te devavara prasīda … उग्ररूप असा तू कोण आहेस, हे मला सांग;
- 33 kālo'smi lokakṣayakṛtpravṛddho llokānsamāhartumiha pravṛttaḥ | ṛte'pi tvā na … मी काळ आहे, लोकांचा क्षय करणारा, वाढलेला, येथे लोकांचा संहार करण्यास प्रवृत्त झालेला;
- 34 tasmāttvamuttiṣṭha yaśo labhasva jitvā śatrūnbhuṅkṣva rājyaṃ samṛddham | … म्हणून तू ऊठ, यश मिळव;
- 35 droṇaṃ ca bhīṣmaṃ ca jayadrathaṃ ca karṇaṃ tathānyānapi … द्रोण, भीष्म, जयद्रथ, कर्ण आणि इतरही लोकवीर माझ्याकडून मारले गेले आहेत — त्यांना तू मार,…
- 36 etacchrutvā vacanaṃ keśavasya kṛtāñjalirvepamānaḥ kirīṭī | namaskṛtvā bhūya … केशवाचे हे वचन ऐकून किरीटधारी (अर्जुन) हात जोडून, थरथरत, नमस्कार करून, अत्यंत भयभीत होऊन,…
- 37 sthāne hṛṣīkeśa tava prakīrtyā jagatprahṛṣyatyanurajyate ca | rakṣāṃsi … हे हृषीकेशा, तुझ्या कीर्तनाने जग आनंदित होते व अनुरक्त होते हे योग्यच आहे;
- 38 kasmāccaite na nameyurmahātman garīyase brahmaṇo'pyādikartre | ananta deveśa … हे महात्मन्, ब्रह्म्याहूनही श्रेष्ठ अशा आदिकर्त्या तुला हे का नमन करणार नाहीत?
- 39 tvamādidevaḥ puruṣaḥ purāṇa stvamasya viśvasya paraṃ nidhānam | … तू आदिदेव, पुरातन पुरुष आहेस;
- 40 vāyuryamo'gnirvaruṇaḥ śaśāṅkaḥ prajāpatistvaṃ prapitāmahaśca | anādimānapratimabhāvaḥ sarveśvaraḥ sarvamahāvibhūte … तू वायू, यम, अग्नी, वरुण, चंद्र, प्रजापती आणि प्रपितामह आहेस;
- 41 namo namaste'stu sahasrakṛtvaḥ punaśca bhūyo'pi namo namaste | … तुला हजारदा नमस्कार असो, आणि पुन्हा पुन्हा नमस्कार असो!
- 42 nahi tvadanyaḥ kaścidapīha deva lokatraye dṛśyate'cintyakarmā | anantavīryo'mitavikramastvaṃ … हे देवा, अचिंत्य कर्म करणारा तुझ्याहून दुसरा कोणीही या त्रिलोकात दिसत नाही;
- 43 sakheti matvā prasabhaṃ yaduktaṃ he kṛṣṇa he yādava … "हे कृष्णा, हे यादवा, हे सखा" असे — तुला सखा मानून, तुझा हा महिमा न जाणता, प्रमादाने वा…
- 44 yaccāvahāsārthamasatkṛto'si vihāraśayyāsanabhojaneṣu | eko'thavāpyacyuta tatsamakṣaṃ tatkṣāmaye tvāmahamaprameyam || … आणि हे अच्युता, विहार, शय्या, आसन व भोजन यांत — एकांती किंवा इतरांसमक्ष — थट्टेने तुझा जो…
- 45 pitāsi lokasya carācarasya tvamasya viśvasya gururgarīyān | na … तू चराचर जगाचा पिता आहेस, या विश्वाचा गुरू व अत्यंत पूज्य आहेस;
- 46 tasmātpraṇamya praṇidhāya kāyaṃ prasādaye tvāmahamīśamīḍhyam | piteva putrasya … म्हणून शरीर लोटांगण घालून, प्रणाम करून, पूज्य ईश अशा तुला मी प्रसन्न करतो;
- 47 divyāni karmāṇi tavādbhutāni pūrvāṇi pūrve ṛṣayaḥ smaranti | … पूर्वीचे ऋषी तुझी अद्भुत दिव्य कर्मे स्मरतात;
- 48 tavādbhutaṃ kiṃ nu bhavedasahyaṃ kiṃ vā śakyaṃ parataḥ … तुझे कोणते अद्भुत (कर्म) असह्य असेल, आणि (तुझ्या) कर्माहून अधिक मी काय वर्णन करू शकेन?
- 49 atyadbhutaṃ karma na duṣkaraṃ te karmopamānaṃ nahi vidyate … माझे हे घोर व उग्र रूप पाहून तुला भय वा मोह होऊ नये;
- 50 adṛṣṭapūrvaṃ hṛṣito'smi dṛṣṭvā bhayena ca pravyathitaṃ mano me … (अर्जुन म्हणाला:) किरीटयुक्त, गदाधारी, हातात चक्र असलेल्या त्याच रूपात तुला पाहण्याची…
- 51 kirīṭinaṃ gadinaṃ cakrahasta- micchāmi tvāṃ draṣṭumahaṃ tathaiva | … (श्रीभगवान म्हणाले:) हे अर्जुना, प्रसन्न होऊन मी आत्मयोगाने हे माझे परम रूप तुला दाखवले —…
- 52 mayā prasannena tavārjunedaṃ rūpaṃ paraṃ darśitamātmayogāt | tejomayaṃ … हे कुरुप्रवीर, वेदांचा अभ्यास व यज्ञ यांनी, दानांनी, क्रियांनी वा उग्र तपांनीही,…
- 53 na vedayajñādhigamanairna dānai- rna ca kriyābhirna tapobhirugraiḥ | … ज्या रूपात तू मला पाहिलेस, अशा रूपात वेदांनी, तपाने, दानाने वा यज्ञानेही मला पाहणे शक्य…
- 54 mā te vyathā mā ca vimūḍhata bhūd dṛṣṭvā … परंतु हे परंतपा, अनन्य भक्तीनेच अशा (रूपात) मला जाणणे, तत्त्वतः पाहणे आणि (माझ्यात)…
- 55 ityarjunaṃ vāsudevastathoktvā svakaṃ rūpaṃ darśayāmāsa bhūyaḥ | āśvāsayāmāsa … महात्मा वासुदेवाने अर्जुनाला असे सांगून आपले स्वतःचे (सौम्य) रूप पुन्हा दाखवले;
- 56 dṛṣṭvedaṃ mānuṣaṃ rūpaṃ tavasaumyaṃ janārdana | idānīmasmi saṃvṛttaḥ … (अर्जुन म्हणाला:) हे जनार्दना, तुझे हे सौम्य मानवी रूप पाहून आता मी सावरलो आहे, सचेत झालो…
- 57 sudurdarśamidaṃ rūpaṃ dṛṣṭavānasi yanmama | devā apyasya rūpasya … (श्रीभगवान म्हणाले:) माझे जे हे रूप तू पाहिलेस, ते पाहणे अतिशय दुर्लभ आहे;
- 58 nāhaṃ vedairna tapasā na dānena na cejyayā | … ज्या रूपात तू मला पाहिलेस, अशा रूपात वेदांनी, तपाने, दानाने वा यज्ञानेही मला पाहणे शक्य…
- 59 bhaktyā tvananyayā śakya hyahamevaṃvidho'rjuna | jñātuṃ draṣṭuṃ ca … परंतु हे परंतपा, अनन्य भक्तीनेच अशा (रूपात) मला जाणणे, तत्त्वतः पाहणे आणि (माझ्यात)…
- 60 matkarmakṛnmatparamo madbhaktaḥ saṅgavarjitaḥ | nirvairaḥ sarvabhūteṣu yaḥ sa … हे पांडवा, जो माझे कर्म करतो, मला परम मानतो, माझा भक्त आहे, आसक्तिरहित आहे आणि सर्व…