भगवद्गीता
Bhagavadgītā
- 1 bhūya eva mahābāho śṛṇu me paramaṃ vacaḥ | … हे महाबाहो, पुन्हा एकदा माझे परम वचन ऐक;
- 2 na me viduḥ suragaṇāḥ prabhavaṃ na maharṣayaḥ | … माझा उद्भव देवगण जाणत नाहीत, ना महर्षी;
- 3 yo māmajamanādiṃ ca vetti lokamaheśvaram | asammūḍhaḥ sa … जो मला अजन्मा, अनादी आणि लोकमहेश्वर असे जाणतो, तो मर्त्यांमध्ये मोहरहित होऊन सर्व…
- 4 buddhirjñānamasammohaḥ kṣamā satyaṃ damaḥ śamaḥ | sukhaṃ duḥkhaṃ … बुद्धी, ज्ञान, मोहाचा अभाव, क्षमा, सत्य, दम (इंद्रियनिग्रह), शम (मनोनिग्रह), सुख, दुःख,…
- 5 ahiṃsā samatā tuṣṭistapo dānaṃ yaśo'yaśaḥ | bhavanti bhāvā … अहिंसा, समता, संतुष्टी, तप, दान, यश व अपयश — प्राण्यांचे हे नानाविध भाव माझ्यापासूनच…
- 6 maharṣayaḥ sapta pūrve catvāro manavastathā | madbhāvā mānasā … पूर्वीचे सात महर्षी आणि तसेच चार मनू — माझ्या स्वरूपाचे व माझ्या मनातून जन्मलेले —…
- 7 etāṃ vibhūtiṃ yogaṃ ca mama yo vetti tattvataḥ … जो माझी ही विभूती व योग तत्त्वतः जाणतो, तो अविचल योगाने युक्त होतो;
- 8 ahaṃ sarvasya prabhavo itaḥ sarvaṃ pravartate | iti … मी सर्वांचे उद्भवस्थान आहे, माझ्यापासून सर्व प्रवर्तते — असे जाणून भावसंपन्न…
- 9 maccittā madgataprāṇā bodhayantaḥ parasparam | kathayantaśca māṃ nityaṃ … माझ्या ठायी चित्त असलेले, माझ्या ठायी प्राण अर्पिलेले, परस्परांना बोध देत आणि नित्य माझे…
- 10 teṣāṃ satatayuktānāṃ bhajatāṃ prītipūrvakam | dadāmi buddhiyogaṃ taṃ … त्या नित्ययुक्त व प्रेमपूर्वक भजणाऱ्यांना मी तो बुद्धियोग देतो, ज्याने ते मला प्राप्त…
- 11 teṣāmevānukampārthamahamajñānajaṃ tamaḥ | nāśayāmyātmabhāvastho jñānadīpena bhāsvatā || 10-11 … त्यांच्यावरील केवळ अनुकंपेने मी, त्यांच्या अंतःकरणात राहून, ज्ञानरूपी प्रकाशमान दिव्याने…
- 12 paraṃ brahma paraṃ dhāma pavitraṃ paramaṃ bhavān | … (अर्जुन म्हणाला:) तू परम ब्रह्म, परम धाम, परम पवित्र आहेस;
- 13 āhustvāmṛṣayaḥ sarve devarṣirnāradastathā | asito devalo vyāsaḥ svayaṃ … सर्व ऋषी तुला असे म्हणतात, तसेच देवर्षी नारद, असित, देवल व व्यास;
- 14 sarvametadṛtaṃ manye yanme vadasi keśava | na hi … हे केशवा, जे तू मला सांगतोस ते सर्व मी सत्य मानतो;
- 15 svayamevātmanātmānaṃ vettha tvaṃ puruṣottama | bhūtabhāvana bhūteśa devadeva … हे पुरुषोत्तमा, हे भूतभावना (प्राण्यांचा उद्भवकर्ता), हे भूतेशा, हे देवदेवा, हे जगत्पते —…
- 16 vaktumarhasyaśeṣeṇa vibhūtīrātmanaḥ śubhāḥ | yābhirvibhūtibhirlokānimāṃstvaṃ vyāpya tiṣṭhasi || … ज्या विभूतींनी तू या लोकांना व्यापून स्थित आहेस, त्या तुझ्या शुभ विभूती तू संपूर्णपणे…
- 17 kathaṃ vidyāmahaṃ yogiṃstvāmahaṃ paricintayan | keṣu keṣu ca … हे योगिन्, तुझे चिंतन करत मी तुला कसे जाणावे?
- 18 vistareṇātmano yogaṃ vibhūtiṃ ca janārdana | bhūyaḥ kathaya … हे जनार्दना, तुझा योग व विभूती पुन्हा विस्तृतपणे सांग;
- 19 hanta te kathayiṣyāmi vibhūtirātmānaḥ śubhāḥ | prādhānyataḥ kuruśreṣṭha … ठीक आहे, हे कुरुश्रेष्ठा, माझ्या शुभ विभूती प्रमुखतेनुसार मी तुला सांगतो;
- 20 ahamātmā guḍākeśa sarvabhūtāśayasthitaḥ | ahamādiśca madhyaṃ ca bhūtānāmanta … हे गुडाकेशा, मी सर्व प्राण्यांच्या हृदयात स्थित असलेला आत्मा आहे;
- 21 ādityānāmahaṃ viṣṇurjyotiṣāṃ raviraṃśumān | marīcirmarutāmasmi nakṣatrāṇāmahaṃ śaśī || … आदित्यांमध्ये मी विष्णू आहे, ज्योतींमध्ये किरणयुक्त सूर्य आहे, मरुतांमध्ये मरीची आहे आणि…
- 22 vedānāṃ sāmavedo'haṃ devānāmasmi vāsavaḥ | indriyāṇāṃ manaścāsmi bhūtānāmasmi … वेदांमध्ये मी सामवेद आहे, देवांमध्ये इंद्र आहे, इंद्रियांमध्ये मन आहे आणि प्राण्यांमध्ये…
- 23 rudrāṇāṃ śaṅkaraścāsmi vitteśo yakṣarakṣasām | vasūnāṃ pāvakaścāsmi meruḥ … रुद्रांमध्ये मी शंकर आहे, यक्ष-राक्षसांमध्ये कुबेर (वित्तेश) आहे, वसूंमध्ये अग्नी आहे आणि…
- 24 purodhasāṃ ca mukhyaṃ viddhi pārtha ! bṛhaspatim | … हे पार्था, पुरोहितांमध्ये मला मुख्य बृहस्पती जाण;
- 25 maharṣīṇāṃ bhṛgurahaṃ girāmapyekamakṣaram | yajñānāṃ japayajño'smi sthāvarāṇāṃ himālayaḥ … महर्षींमध्ये मी भृगू आहे, वाणींमध्ये (शब्दांमध्ये) एकाक्षर (ॐ) आहे, यज्ञांमध्ये जपयज्ञ…
- 26 aśvatthaḥ sarvavṛkṣāṇāṃ devarṣīṇāṃ ca nāradaḥ | gandharvāṇāṃ citrarathaḥ … सर्व वृक्षांमध्ये अश्वत्थ, देवर्षींमध्ये नारद, गंधर्वांमध्ये चित्ररथ आणि सिद्धांमध्ये…
- 27 uccaiḥ śravasamaśvānāṃ viddhi māmamṛtodbhavam | airāvataṃ gajendrāṇāṃ narāṇāṃ … अश्वांमध्ये अमृतातून उत्पन्न झालेला उच्चैःश्रवा मला जाण;
- 28 āyudhānāmahaṃ vajraṃ dhenūnāmasmi kāmadhuk | prajanaścāsmi kandarpaḥ sarpāṇāmasmi … आयुधांमध्ये मी वज्र आहे, धेनूंमध्ये कामधेनू आहे, मी संततिजनक कंदर्प (मदन) आहे आणि…
- 29 anantaścāsmi nāgānāṃ varuṇo yādasāmaham | pitṛṇāmaryamā cāsmi yamaḥ … नागांमध्ये मी अनंत आहे, जलचरांमध्ये वरुण आहे, पितरांमध्ये अर्यमा आहे आणि शासन…
- 30 prahlādaścāsmi daityānāṃ kālaḥ kalayatāmaham | mṛgāṇāṃ ca mṛgendro'haṃ … दैत्यांमध्ये मी प्रह्लाद आहे, गणना करणाऱ्यांमध्ये काळ आहे, पशूंमध्ये सिंह (मृगेंद्र) आहे…
- 31 pavanaḥ pavatāmasmi rāmaḥ śastrabhṛtāmaham | jhaṣāṇāṃ makaraścāsmi srotasāmasmi … पवित्र करणाऱ्यांमध्ये मी वायू आहे, शस्त्रधाऱ्यांमध्ये राम आहे, मत्स्यांमध्ये मगर आहे आणि…
- 32 sargāṇāmādirantaśca madhyaṃ caivāhamarjuna | adhyātmavidyā vidyānāṃ vādaḥ pravadatāmaham … हे अर्जुना, सृष्टींचा आदी, अंत आणि मध्यही मीच आहे;
- 33 akṣarāṇāmakāro'smi dvandvaḥ sāmāsikasya ca | ahamevākṣayaḥ kālo dhātā'haṃ … अक्षरांमध्ये मी अकार आहे, समासांमध्ये द्वंद्व समास आहे;
- 34 mṛtyuḥ sarvaharaścāhamudbhavaśca bhaviṣyatām | kīrtiḥ śrīrvākca nārīṇāṃ smṛtirmedhā … मी सर्व हरण करणारा मृत्यू आणि होणाऱ्या (गोष्टीं)चे उद्भवस्थान आहे;
- 35 bṛhatsāma tathā sāmnāṃ gāyatrī chandasāmaham | māsānāṃ mārgaśīrṣo'hamṛtūnāṃ … सामांमध्ये बृहत्साम, छंदांमध्ये गायत्री, महिन्यांमध्ये मार्गशीर्ष आणि ऋतूंमध्ये वसंत…
- 36 dyūtaṃ chalayatāmasmi tejastejasvināmaham | jayo'smi vyavasāyo'smi sattvaṃ sattvavatāmaham … कपट करणाऱ्यांमध्ये मी द्यूत आहे, तेजस्व्यांचे तेज आहे;
- 37 vṛṣṇīnāṃ vāsudevo'smi pāṇḍavānāṃ dhanañjayaḥ | munīnāmapyahaṃ vyāsaḥ kavīnāmuśanā … वृष्णींमध्ये मी वासुदेव आहे, पांडवांमध्ये धनंजय आहे, मुनींमध्ये व्यास आहे आणि कवींमध्ये…
- 38 daṇḍo damayatāmasmi nītirasmi jigīṣatām | maunaṃ caivāsmi guhyānāṃ … दमन करणाऱ्यांमध्ये मी दंड आहे, जय इच्छिणाऱ्यांची नीती आहे, गुह्यांमध्ये मौन आहे आणि…
- 39 yaccāpi sarvabhūtānāṃ bījaṃ tadahamarjuna | na tadasti vinā … हे अर्जुना, सर्व प्राण्यांचे जे बीज आहे, तेही मीच आहे;
- 40 nānto'sti mama divyānāṃ vibhūtīnāṃ parantapa | eṣa tūddeśataḥ … हे परंतपा, माझ्या दिव्य विभूतींना अंत नाही;
- 41 yadyadvibhūtimatsattvaṃ śrīmadūrjitameva vā | tattadevāvagaccha tvaṃ mama tejoṃśasambhavam … जे जे विभूतिमान (ऐश्वर्ययुक्त), श्रीमान वा सामर्थ्यवान असे सत्त्व (अस्तित्व) आहे, ते ते…
- 42 athavā bahunaitena kiṃ jñānena tavārjuna ! viṣṭabhyāhamidaṃ kṛtsnamekāṃśena … अथवा हे अर्जुना, या विस्तृत ज्ञानाने तुला काय (उपयोग)?