तन्त्रसार
Tantrasāra
- 1 yad idaṃ vibhavātmakaṃ bhuvanajātam uktaṃ garbhīkṛtānantavicitrabhoktṛbhogyaṃ tatra yad … এই যি বিভৱাত্মক ভুৱনজাত কোৱা হ'ল, যি অনন্ত বিচিত্ৰ ভোক্তা আৰু ভোগ্যক গৰ্ভত ধৰি ৰাখিছে,…
- 2 yat tu katipayakatipayabhedānugataṃ rūpaṃ tat tattvaṃ yathā pṛthivī … কিন্তু যি কেইটামান নিৰ্দিষ্ট ভেদত অনুগত ৰূপ, সেয়া তত্ত্ব;
- 3 tatra eṣāṃ tattvānāṃ kāryakāraṇabhāvo darśyate sa ca dvividhaḥ তাত এই তত্ত্বসমূহৰ কাৰ্য-কাৰণ-ভাৱ দেখুওৱা হয়;
- 4 pāramārthikaḥ sṛṣṭeś ca পাৰমাৰ্থিক আৰু সৃষ্টিৰ (অৰ্থাৎ ব্যাৱহাৰিক)।
- 5 tatra pāramārthika etāvān kāryakāraṇabhāvo yad uta kartṛsvabhāvasya svatantrasya … তাত পাৰমাৰ্থিক কাৰ্য-কাৰণ-ভাৱ ইমানেই — যে কৰ্তৃ-স্বভাৱ, স্বতন্ত্ৰ ভগৱানৰ এনেবিধ শিৱৰ পৰা…
- 6 kalpitas tu kāryakāraṇabhāvaḥ parameśecchayā niyatiprāṇayā nirmitaḥ sa ca … কিন্তু কল্পিত কাৰ্য-কাৰণ-ভাৱ পৰমেশৰ ইচ্ছাৰে, যাৰ প্ৰাণ নিয়তি, তাৰে নিৰ্মিত;
- 7 tatrāpi ca parameśvarasya kartṛtvānapāya iti akalpito 'pi asau … তাততো পৰমেশ্বৰৰ কৰ্তৃত্ব অনপায় (অবিচ্ছিন্ন) হোৱাৰ বাবে অকল্পিত হ'লেও এই পাৰমাৰ্থিক…
- 8 pāramārthike hi bhittisthānīye sthite rūpe sarvam idam ullikhyamānaṃ … কাৰণ পাৰমাৰ্থিক, ভিত্তি-স্থানীয় ৰূপ স্থিত হ'লেহে এই সমস্ত উল্লিখ্যমান (অঙ্কিত) হোৱা…
- 9 sā hi samastabhāvasandarbhamayī svatantrasaṃvedanamahimnā tathā niyatanijanijadeśakālabhāvarāśisvabhāvā pratyekaṃ vastusvarūpaniṣpattisamaye … কাৰণ সেই (সংবিৎ) সমস্ত ভাৱ-সন্দৰ্ভময়ী, স্বতন্ত্ৰ-সংৱেদনৰ মহিমাৰে তেনে নিয়ত নিজ-নিজ…
- 10 ity evaṃ saṃvedanasvātantryasvabhāvaḥ parameśvara eva viśvabhāvaśarīro ghaṭāder nirmātā … এইদৰে সংৱেদন-স্বাতন্ত্ৰ্য-স্বভাৱ পৰমেশ্বৰেই, বিশ্ব-ভাৱ-শৰীৰ, ঘট আদিৰ নিৰ্মাতা — কুম্ভকাৰৰ…
- 11 tasmāt sāmagrīvādo 'pi viśvaśarīrasya saṃvedanasyaiva kartṛtāyām upodbalakaḥ সেয়ে সামগ্ৰী-বাদো বিশ্ব-শৰীৰ সংৱেদনৰেই কৰ্তৃতাত উপোদ্বলক (সমৰ্থক)।
- 12 merau hi tatrasthe na bhavet tathāvidho ghaṭaḥ কাৰণ মেৰুত স্থিত (কুম্ভকাৰৰ পৰা) তেনেধৰণৰ ঘট নহয়।
- 13 evaṃ kalpite 'smin kāryatve śāstreṣu tattvānāṃ kāryakāraṇabhāvaṃ prati … এইদৰে এই কল্পিত কাৰ্যত্বত শাস্ত্ৰসমূহত তত্ত্বসমূহৰ কাৰ্য-কাৰণ-ভাৱৰ প্ৰতি যি বহু প্ৰকাৰতা,…
- 14 tatra nijatantradṛśā taṃ kalpitaṃ darśayāmaḥ তাত নিজ তন্ত্ৰৰ দৃষ্টিৰে সেই কল্পিত (সম্বন্ধ) দেখুৱাও।
- 15 tatra parameśvaraḥ pañcabhiḥ śaktibhiḥ nirbhara ity uktam sa … তাত পৰমেশ্বৰ পাঁচটা শক্তিৰে নিৰ্ভৰ (পৰিপূৰ্ণ) বুলি কোৱা হ'ল;
- 16 citprādhānye śivatattvam ānandaprādhānye śaktitattvam icchāprādhānye sadāśivatattvam icchāyā hi … চিৎ-প্ৰাধান্যত শিৱ-তত্ত্ব;
- 17 atra ca tattveśvarāḥ śivaśaktisadāśiveśvarānantāḥ brahmeva nivṛttau eṣāṃ sāmānyarūpāṇāṃ … আৰু ইয়াত তত্ত্বেশ্বৰসকল — শিৱ, শক্তি, সদাশিৱ, ঈশ্বৰ আৰু অনন্ত — যেনে নিবৃত্তি (ভূমি)ত…
- 18 iyati sākṣāt śivaḥ kartā aśuddhaṃ punar adhvānam anantāparanāmāghoreśaḥ … ইমানলৈকে (শুদ্ধাধ্বত) সাক্ষাৎ শিৱ কৰ্তা;
- 19 tatra loliko 'pūrṇam anyatārūpaḥ parispandaḥ akarmakam abhilāṣamātram eva … তাত লোলিক (লালসা) — অপূৰ্ণ, অন্যতা-ৰূপ পৰিস্পন্দ, অকৰ্মক, কেৱল অভিলাষ-মাত্ৰ, ভৱিষ্যতে…
- 20 rāgatattvaṃ tu karmāvacchinno 'bhilāṣaḥ কিন্তু ৰাগ-তত্ত্ব কৰ্মেৰে (বিষয়েৰে) অৱচ্ছিন্ন অভিলাষ।
- 21 karma tu tatra karmamātraṃ buddhidharmas tu rāgaḥ karmabhedacitra … কিন্তু তাত কৰ্ম কেৱল কৰ্ম-মাত্ৰ (বিষয়);
- 22 so 'yaṃ malaḥ parameśvarasya svātmapracchādanecchātaḥ nānyat kiñcit vastv … এই মল পৰমেশ্বৰৰ নিজ আত্ম-আচ্ছাদনৰ ইচ্ছাৰ পৰা, আন কোনো বস্তু নহয়;
- 23 sa ca malo vijñānakevale vidyamāno dhvaṃsonmukha iti na … আৰু সেই মল বিজ্ঞানকেৱলত (বিজ্ঞানাকলত) বিদ্যমান হ'লেও ধ্বংসোন্মুখ হোৱাৰ বাবে নিজ কাৰ্য…
- 24 pralayakevalasya tu jṛmbhamāṇa eva āsta iti malopodbalitaṃ karma … কিন্তু প্ৰলয়কেৱল (প্ৰলয়াকল)ৰ ক্ষেত্ৰত সেয়া জৃম্ভমাণ (সক্ৰিয়)ই থাকে — সেয়ে মলেৰে…
- 25 aṇur nāma kila cidacidrūpāvabhāsa eva tasya cidrūpam aiśvaryam … অণু নামে আচলতে চিৎ-অচিৎ-ৰূপৰ আভাসেই;
- 26 evaṃ kalāditattvānāṃ dharāntānām api dvairūpyaṃ nirūpyam এইদৰে কলা আদিৰ পৰা ধৰা পৰ্যন্ত তত্ত্বসমূহৰো দ্বৈৰূপ্য (দুই-ৰূপতা) নিৰূপণ কৰিব লাগে।
- 27 atra ca dvairūpye pramāṇam api āhur abhinavaguptaguravaḥ আৰু এই দ্বৈৰূপ্যত প্ৰমাণো অভিনৱগুপ্তৰ গুৰুসকলে কৈছে।
- 28 yat saṅkalpe bhāti tat pṛthagbhūtaṃ bahir api asti … যি সঙ্কল্পত ভাসে, সেয়া পৃথক হৈ বাহিৰতো স্ফুট ৰূপেৰে থাকে — ঘটৰ দৰে।
- 29 tathā ca māyākalādikhapuṣpāder api eṣaiva vartanī iti kevalānvayī … আৰু সেইদৰে মায়া, কলা আদিৰ লগতে আকাশ-কুসুম আদিৰো এই একে পথ — এয়া কেৱলান্বয়ী হেতু (কেৱল…
- 30 anena ca māyākalāprakṛtibuddhyādiviṣayaṃ sākṣātkārarūpaṃ jñānaṃ ye bhajante te … আৰু ইয়াৰ দ্বাৰা যিসকলে মায়া, কলা, প্ৰকৃতি, বুদ্ধি আদি বিষয়ক সাক্ষাৎকাৰ-ৰূপ জ্ঞান লাভ…
- 31 evaṃ sthite māyātattvāt viśvaprasavaḥ এইদৰে স্থিত হ'লে, মায়া-তত্ত্বৰ পৰা বিশ্বৰ প্ৰসৱ (উৎপত্তি)।
- 32 sa ca yady api akramam eva tathāpi uktadṛśā … আৰু সেয়া যদিও অক্ৰমেই, তথাপি উক্ত দৃষ্টিৰে ক্ৰম আভাসিত হয়।
- 33 so 'pi ucyate tatra pratyātma kalādivargo bhinnaḥ সেইটোও কোৱা হৈছে — তাত প্ৰতিজন আত্মাৰ বাবে কলা আদিৰ বৰ্গ ভিন্ন।
- 34 tatkāryasya kartṛtvopodbalanādeḥ pratyātmabhedena upalambhāt sa tu vargaḥ kadācit … কাৰণ তাৰ কাৰ্য — কৰ্তৃত্ব-উপোদ্বলন আদি — প্ৰতিজন আত্মাৰ ভেদেৰে উপলব্ধ হয়;
- 35 sa ca parameśvaraśaktipātavaśāt tathā bhavati iti vakṣyāmas tatprakāśane আৰু সেয়া পৰমেশ্বৰৰ শক্তিপাতৰ বশতে তেনে (শুদ্ধ) হয় — এই কথা আমি শক্তিপাত-প্ৰকাশনত ক'ম।
- 36 aśuddhas tu tadviparītaḥ কিন্তু অশুদ্ধ (বৰ্গ) তাৰ বিপৰীত।
- 37 tatra māyātaḥ kalā jātā yā suptasthānīyam aṇuṃ kiñcitkartṛtvena … তাত মায়াৰ পৰা জাত কলা, যি সুপ্ত-স্থানীয় অণুক কিঞ্চিৎ-কৰ্তৃত্বেৰে যুক্ত কৰে;
- 38 evam anyonyaśleṣāt alakṣaṇīyāntaratvaṃ puṃskalayoḥ এইদৰে পৰস্পৰ-শ্লেষৰ (মিলনৰ) বাবে পুৰুষ আৰু কলাৰ পৰস্পৰ-ভেদ অলক্ষণীয় (অনিৰূপণীয়) হৈ পৰে।
- 39 māyāgarbhādhikāriṇas tu kasyacid īśvarasya prasādāt sarvakarmakṣaye māyāpuruṣaviveko bhavati … কিন্তু মায়াগৰ্ভ-অধিকাৰী কোনো ঈশ্বৰৰ প্ৰসাদৰ পৰা সকলো কৰ্মৰ ক্ষয়ত মায়া-পুৰুষ-বিৱেক হয়,…
- 40 prakṛtipuruṣaviveko vā yena pradhānādho na saṃsaret অথবা প্ৰকৃতি-পুৰুষ-বিৱেক, যাৰ দ্বাৰা প্ৰধান (প্ৰকৃতি)ৰ তলত সংসাৰ নকৰে।
- 41 malapuruṣaviveke tu śivasamānatvam কিন্তু মল-পুৰুষ-বিৱেকত শিৱৰ সৈতে সমানতা।
- 42 puruṣapūrṇatādṛṣṭau tu śivatvam eveti কিন্তু পুৰুষৰ পূৰ্ণতা-দৃষ্টিত শিৱত্বেই।
- 43 evaṃ kalātattvam eva kiñcitkartṛtvadāyi na ca এইদৰে কলা-তত্ত্বেই কিঞ্চিৎ-কৰ্তৃত্ব-দায়ী (সীমিত কৰ্তৃত্ব প্ৰদানকাৰী)।
- 44 kartṛtvam ajñasya iti অজ্ঞ (অণু)ৰ কৰ্তৃত্ব।
- 45 kiñcijjñatvadāyiny aśuddhavidyā kalāto jātā sā ca vidyā buddhiṃ … কিঞ্চিৎ-জ্ঞত্ব-দায়িনী অশুদ্ধবিদ্যা কলাৰ পৰা জাত;
- 46 buddher guṇasaṅkīrṇākārāyā vivekena grahītum asāmarthyāt কাৰণ গুণ-সংকীৰ্ণ-আকাৰ বুদ্ধিৰ বিৱেকেৰে গ্ৰহণ কৰাৰ সামৰ্থ্য নাই।
- 47 tasmāt buddhipratibimbito bhāvo vidyayā vivicyate সেয়ে বুদ্ধিত প্ৰতিবিম্বিত ভাৱ বিদ্যাৰ দ্বাৰা বিৱিচিত (বিৱেচিত) হয়।
- 48 kiñcitkartṛtvaṃ kiñcidbhāgasiddhaye kvacid eva kartṛtvam ity atra arthe … কিঞ্চিৎ-কৰ্তৃত্ব কিঞ্চিৎ-ভাগ-সিদ্ধিৰ বাবে — 'কোনোবা বিষয়তহে কৰ্তৃত্ব' এই অৰ্থত পৰ্যৱসিত…
- 49 na ca avairāgyakṛtaṃ tat avairāgyasyāpi araktidarśanāt আৰু সেয়া অবৈৰাগ্য-কৃত নহয়, কিয়নো অবৈৰাগ্যতো অৰক্তি (অনাসক্তি) দেখা যায়।
- 50 vairāgye dharmādāv api raktir dṛśyate বৈৰাগ্যতো ধৰ্ম আদিৰ প্ৰতি ৰক্তি (আসক্তি) দেখা যায়।
- 51 tṛptasya ca annādau avairāgyābhāve 'pi antaḥstharāgānapāyāt আৰু তৃপ্ত জনৰ অন্ন আদিৰ প্ৰতি অবৈৰাগ্যৰ অভাৱ হ'লেও অন্তঃস্থ ৰাগৰ অপায় (লোপ) নহয়।
- 52 tena vinā punar avairāgyānutpattiprasaṅgāt কাৰণ সেই (ৰাগ) নথকা হ'লে আকৌ অবৈৰাগ্যৰ অনুৎপত্তিৰ প্ৰসঙ্গ হ'ব।
- 53 kālaś ca kāryaṃ kalayaṃs tadavacchinnaṃ kartṛtvam api kalayati … আৰু কাল কাৰ্যক কলিত কৰি, তাৰে অৱচ্ছিন্ন কৰ্তৃত্বকো কলিত কৰে;
- 54 kāryakāraṇabhāve 'pi asyā eva vyāpāraḥ tena kalāta eva … কাৰ্য-কাৰণ-ভাৱততো এই (নিয়তি)ৰেই ব্যাপাৰ;
- 55 tad idaṃ māyādiṣaṭkaṃ kañcukaṣaṭkam ucyate এই মায়া আদি ষট্ক (ছয়টা)ক কঞ্চুক-ষট্ক (ছয় আৱৰণ) বোলা হয়।
- 56 saṃvido māyayā apahastitatvena kalādīnām uparipātināṃ kañcukavat avasthānāt কিয়নো সংবিৎ মায়াৰ দ্বাৰা অপহস্তিত হোৱাত, ওপৰৰ পৰা পৰা কলা আদি কঞ্চুকৰ দৰে অৱস্থান কৰে।
- 57 evaṃ kiñcitkartṛtvaṃ yat māyākāryaṃ tatra kiñcit tv aviśiṣṭaṃ … এইদৰে কিঞ্চিৎ-কৰ্তৃত্ব যি মায়া-কাৰ্য, তাত 'কিঞ্চিৎ' হ'ল অবিশিষ্ট (বিশেষণ) আৰু 'কৰ্তৃত্ব'…
- 58 idānīṃ viśeṣaṇabhāgo yaḥ kiñcid ity ukto jñeyaḥ kāryaś … এতিয়া যি বিশেষণ-ভাগ 'কিঞ্চিৎ' বুলি কোৱা হ'ল, সেয়া জ্ঞেয় আৰু কাৰ্য বুলি জানিব লাগে;
- 59 atra caiṣāṃ vāstavena pathā kramavandhyaiva sṛṣṭir ity uktaṃ … আৰু ইয়াত এওঁলোকৰ বাস্তৱ পথেৰে সৃষ্টি ক্ৰম-বন্ধ্যাই (ক্ৰমহীন) বুলি কোৱা হ'ল, আৰু…
- 60 kramaś ca vidyārāgādīnāṃ vicitro 'pi dṛṣṭaḥ kaścid rajyan … আৰু বিদ্যা-ৰাগ আদিৰ ক্ৰমো বিচিত্ৰ দেখা যায় — কোনোবা ৰক্ত (আসক্ত) হৈ জানে, কোনোবা জানি…
- 61 tena bhinnakramanirūpaṇam api rauravādiṣu śāstreṣu aviruddhaṃ mantavyaṃ tad … সেয়ে ৰৌৰৱ আদি শাস্ত্ৰসমূহত ভিন্ন-ক্ৰমৰ নিৰূপণো অবিৰুদ্ধ বুলি বুজিব লাগে;
- 62 yatra sukhaṃ bhogyarūpaprakāśaḥ sattvam duḥkhaṃ prakāśāprakāśāndolanātmakam ata eva … য'ত সুখ ভোগ্য-ৰূপৰ প্ৰকাশ — সত্ত্ব;
- 63 tritayam api etat bhogyarūpam এই তিনিটাও ভোগ্য-ৰূপ।
- 64 evaṃ kṣubdhāt pradhānāt kartavyāntarodayaḥ na akṣubdhād iti এইদৰে ক্ষুব্ধ প্ৰধান (প্ৰকৃতি)ৰ পৰাই কৰ্তব্য-অন্তৰৰ (আন কাৰ্যৰ) উদয়, অক্ষুব্ধৰ পৰা নহয়।
- 65 kṣobhaḥ avaśyam eva antarāle abhyupagantavya iti siddhaṃ sāṅkhyāparidṛṣṭaṃ … অন্তৰালত ক্ষোভ অৱশ্যে স্বীকাৰ কৰিব লাগে — এই সিদ্ধ, সাংখ্যৰ দ্বাৰা অপৰিদৃষ্ট, পৃথক…
- 66 sa ca kṣobhaḥ prakṛtes tattveśādhiṣṭhānād eva anyathā niyataṃ … আৰু সেই ক্ষোভ প্ৰকৃতিৰ তত্ত্বেশৰ অধিষ্ঠানৰ পৰাই;
- 67 tato guṇatattvāt buddhitattvaṃ yatra pumprakāśo viṣayaś ca pratibimbam … তাৰ পাছত গুণ-তত্ত্বৰ পৰা বুদ্ধি-তত্ত্ব, য'ত পুৰুষ-প্ৰকাশ আৰু বিষয় (দুয়ো) প্ৰতিবিম্ব…
- 68 buddhitattvāt ahaṅkāro yena buddhipratibimbite vedyasamparke kaluṣe pumprakāśe anātmani … বুদ্ধি-তত্ত্বৰ পৰা অহঙ্কাৰ, যাৰ দ্বাৰা বুদ্ধিত প্ৰতিবিম্বিত, বেদ্যৰ সম্পৰ্কেৰে কলুষিত…
- 69 ata eva kāra ity anena kṛtakatvam asya uktaṃ … সেইবাবেই 'কাৰ' এই (শব্দাংশ)ৰে ইয়াৰ কৃতকত্ব (নিৰ্মিত হোৱা) কোৱা হ'ল;
- 70 tac ca śuddhaṃ vimarśa eva apratiyogi svātmacamatkārarūpo 'ham … আৰু সেই শুদ্ধ (অহং-বোধ) বিমৰ্শেই — অপ্ৰতিযোগী, নিজ আত্ম-চমৎকাৰ-ৰূপ 'মই'।
- 71 eṣo 'sya ahaṅkārasya karaṇaskandhaḥ এই অহঙ্কাৰৰ এইটোৱেই কৰণ-স্কন্ধ (ইন্দ্ৰিয়সমূহৰ দল)।
- 72 prakṛtiskandhas tu tasyaiva trividhaḥ sattvādibhedāt কিন্তু সেই (অহঙ্কাৰ)ৰেই প্ৰকৃতি-স্কন্ধ তিনি প্ৰকাৰ, সত্ত্ব আদিৰ ভেদেৰে।
- 73 tatra sāttviko yasmāt manaś ca buddhīndriyapañcakaṃ ca tatra … তাত সাত্ত্বিক (অহঙ্কাৰ), যাৰ পৰা মন আৰু পাঁচ বুদ্ধি-ইন্দ্ৰিয়;
- 74 śrotre tu śabdajananasāmarthyaviśiṣṭa iti yāvat ghrāṇe gandhajananayogyatāyukta iti … কিন্তু শ্ৰোত্ৰৰ ক্ষেত্ৰত শব্দ-জননৰ সামৰ্থ্যেৰে বিশিষ্ট, ঘ্ৰাণৰ ক্ষেত্ৰত গন্ধ-জননৰ…
- 75 kartraṃśaś ca ahaṅkāra eva tena mukhye karaṇe dve … আৰু কৰ্তৃ-অংশ অহঙ্কাৰেই;
- 76 na ca kartavyasāṅkaryamuktād eva hetoḥ kriyā karaṇakāryā mukhyaṃ … আৰু কৰ্তব্য-সাংকৰ্য (মিশ্ৰণ)ৰ পৰা মুক্ত — এই হেতুৰ পৰাই ক্ৰিয়া কৰণ-কাৰ্য;
- 77 sa ca pañcakaḥ anusandhes tāvattvāt আৰু সেয়া পঞ্চক, কিয়নো অনুসন্ধি (অভিপ্ৰায়) ইমানেই (পাঁচ)।
- 78 tathā hi bahis tāvat tyāgāya vā anusandhiḥ ādānāya … তেনেহ'লে — বাহিৰত ত্যাগৰ বাবে অনুসন্ধি, বা আদানৰ বাবে, বা দুয়োৰ বাবে, বা উভয়-ৰহিতভাৱে…
- 79 antaḥ prāṇāśrayakarmānusandhes tu vāgindriyam tena indriyādhiṣṭhāne haste yat … কিন্তু অন্তৰত প্ৰাণ-আশ্ৰয় কৰ্ম-অনুসন্ধিৰ বাবে বাক্-ইন্দ্ৰিয়;
- 80 anye tu rājasān mana ity āhuḥ কিন্তু আন কোনোবাই কয় — ৰাজসৰ পৰা মন।
- 81 anye tu sāttvikāt mano rājasāc ca indriyāṇi iti আন কোনোবাই কয় — সাত্ত্বিকৰ পৰা মন আৰু ৰাজসৰ পৰা ইন্দ্ৰিয়সমূহ।
- 82 bhoktraṃśāc chādakāt tu tamaḥpradhānāhaṅkārāt tanmātrāṇi vedyaikarūpāṇi pañca কিন্তু আচ্ছাদক ভোক্তৃ-অংশৰ পৰা, তমঃ-প্ৰধান অহঙ্কাৰৰ পৰা, কেৱল বেদ্য-ৰূপ পাঁচ তন্মাত্ৰা।
- 83 śabdaviśeṣāṇāṃ hi kṣobhātmanāṃ yad ekam akṣobhātmakaṃ prāgbhāvi sāmānyam … কাৰণ ক্ষোভাত্মক শব্দ-বিশেষসমূহৰ যি এক অক্ষোভাত্মক, প্ৰাগ্-ভাৱী (আগেয়ে থকা) সামান্য,…
- 84 evaṃ gandhānte 'pi vācyam এইদৰে গন্ধ পৰ্যন্ত (প্ৰতিটোৰ বাবে) ক'ব লাগে।
- 85 tatra śabdatanmātrāt kṣubhitāt avakāśadānavyāpāraṃ nabhaḥ śabdasya vācyādhyāsāvakāśasahatvāt তাত ক্ষুব্ধ শব্দ-তন্মাত্ৰৰ পৰা অৱকাশ-দান-ব্যাপাৰ (স্থান-প্ৰদান কাৰ্য)ৰ নভ (আকাশ), কিয়নো…
- 86 śabdatanmātraṃ kṣubhitaṃ vāyuḥ śabdas tu asya nabhasā virahābhāvāt ক্ষুব্ধ শব্দ-তন্মাত্ৰ বায়ু;
- 87 rūpaṃ kṣubhitaṃ tejaḥ pūrvaguṇau tu pūrvavat ক্ষুব্ধ ৰূপ তেজ;
- 88 rasaḥ kṣubhita āpaḥ pūrve trayaḥ pūrvavat ক্ষুব্ধ ৰস আপ (জল);
- 89 gandhaḥ kṣubhito dharā pūrve catvāraḥ pūrvavat ক্ষুব্ধ গন্ধ ধৰা (পৃথিৱী);
- 90 anye śabdasparśābhyāṃ vāyuḥ ityādikrameṇa pañcabhyo dharaṇī iti manyante আন কোনোবাই শব্দ-স্পৰ্শৰ পৰা বায়ু ইত্যাদি ক্ৰমে পাঁচৰ পৰা ধৰণী (পৃথিৱী) বুলি মানে।
- 91 guṇasamudāyamātraṃ ca pṛthivī nānyo guṇī kaścit আৰু পৃথিৱী কেৱল গুণ-সমুদায় মাত্ৰ, আন কোনো (পৃথক) গুণী নাই।
- 92 asmiṃś ca tattvakalāpe ūrdhvordhvaguṇaṃ vyāpakaṃ nikṛṣṭaguṇaṃ tu vyāpyam আৰু এই তত্ত্ব-কলাপত উচ্চ-উচ্চ গুণযুক্ত (তত্ত্ব) ব্যাপক, নিকৃষ্ট (কম) গুণযুক্ত ব্যাপ্য।
- 93 sa eva guṇasya utkarṣo yat tena vinā guṇāntaraṃ … সেইটোৱেই গুণৰ উৎকৰ্ষ, যাৰ বিনা আন গুণ সম্ভৱ নহয়;