तन्त्रसार
Tantrasāra
- 1 atha samastā iyam upāsā samunmiṣattādṛśadṛḍhavāsanārūḍhān adhikāriṇaḥ prati śrīmatkaulikaprakriyayā … હવે, આ સમસ્ત ઉપાસના, ઊઘડતી તેવી દૃઢ વાસનામાં રૂઢ (સ્થિર) અધિકારીઓ પ્રત્યે, શ્રીમત્ કૌલિક…
- 2 abrahmacāriṇas tasya tyāgād ānandavarjitāḥ અ-બ્રહ્મચારી (બ્રહ્મમાં ન વિચરનારા) — એનો (આનંદનો) ત્યાગ કરવાથી — આનંદ-વર્જિત (આનંદ-રહિત)…
- 3 ānandakṛtrimāhāravarjaṃ cakrasya yājakāḥ આનંદનો કૃત્રિમ આહાર (કૃત્રિમ સાધન) છોડીને ચક્રના યાજક (પૂજક) (થાય).
- 4 dvaye 'pi narake ghore tasmād enāṃ sthitiṃ bhajet બંને (દોષવાળા પક્ષો) પણ ઘોર નરકમાં (પડે);
- 5 tad anayā sthityā kulayāgaḥ sa ca ṣoḍhā bāhye … તે આ સ્થિતિ વડે કુલ-યાગ;
- 6 tatra ca uttara uttara utkṛṣṭaḥ pūrvaḥ pūrvas tadrucyartham અને ત્યાં ઉત્તર-ઉત્તર (પછી-પછીનું) ઉત્કૃષ્ટ (શ્રેષ્ઠ);
- 7 siddhikāmasya dvitīyaturyapañcamāḥ sarvathā nirvartyāḥ ṣaṣṭhas tu mumukṣoḥ mukhyaḥ … સિદ્ધિ-કામ (સિદ્ધિ-ઇચ્છુક) માટે બીજો, ચોથો, પાંચમો સર્વથા નિર્વર્ત્ય (કરવા-યોગ્ય);
- 8 tatra bāhyaṃ sthaṇḍilam ānandapūrṇaṃ vīrapātram aruṇaḥ paṭaḥ pūrvoktam … તેમાં બાહ્ય (પૂજા) — સ્થંડિલ, આનંદ-પૂર્ણ વીર-પાત્ર, અરુણ (લાલ) પટ (વસ્ત્ર), અથવા…
- 9 tatra snānādikartavyānapekṣayaiva pūrṇānandaviśrāntyaiva labdhaśuddhiḥ prathamaṃ prāṇasaṃviddehaikībhāvaṃ bhāvayitvā saṃvidaś … તેમાં, સ્નાન આદિ કર્તવ્યોની અપેક્ષા વિના જ, કેવળ પૂર્ણ-આનંદમાં વિશ્રાંતિથી જ…
- 10 tathāhi māyāpumprakṛtiguṇadhīprabhṛti dharāntaṃ saptaviṃśatitattvāni kalādīnāṃ tatraiva antarbhāvāt vidyāśaktāv … તે આ રીતે — માયા, પુરુષ, પ્રકૃતિ, ગુણ, ધી (બુદ્ધિ) આદિથી ધરા (પૃથ્વી) સુધી સત્તાવીસ…
- 11 paratve 'pi pañcaśaktiḥ hi parameśvaraḥ pratiśakti ca pañcarūpatā … પરત્વમાં પણ — કેમ કે પરમેશ્વર પંચ-શક્તિ (પાંચ શક્તિવાળો) (છે), અને દરેક શક્તિમાં…
- 12 tad uktam sṛṣṭiṃ tu sampuṭīkṛtya iti તે કહ્યું — 'સૃષ્ટિ (વિશ્વ)ને સંપુટિત કરીને' એમ.
- 13 tato gandhadhūpāsavakusumādīn ātmaprahvībhāvāntān arpayitvā svaviśrāntyā japtvā upasaṃhṛtya jale … પછી ગંધ-ધૂપ-આસવ-કુસુમ આદિને — આત્મ-પ્રહ્વી-ભાવ (પોતાનું સમર્પણ) સુધી — અર્પીને,…
- 14 iti bāhyayāgaḥ એ બાહ્ય-યાગ.
- 15 atha śaktau tatra anyonyaṃ śaktitālāsāvīrāṇām ubhayeṣām ubhayātmakatvena prollāsaprārambhasṛṣṭyantaśivaśaktiprabodhe … હવે શક્તિ (પૂજા-સહચરી)માં (પૂજા).
- 16 evaṃ svadehe tatraiva cakre tato brahmarandhrādyanucakreṣu એમ સ્વ-દેહમાં, ત્યાં જ ચક્રમાં;
- 17 atha yāmale śakter lakṣaṇam etat tadvad abhedas tato … હવે યામલ (યુગલ-મિલન)માં (પૂજા).
- 18 kāryahetusahotthatvāt traidhaṃ sākṣād athānyathā | kḷptāvato mitho 'bhyarcya … કાર્ય અને હેતુ (કારણ)ની સહ-ઉત્થિતતા (સાથે-ઉદય)થી, ત્રિ-વિધ — સાક્ષાત્ અથવા અન્યથા (બીજી…
- 19 cakram arcet tadaucityād anucakraṃ tathānugam | bahiḥ puṣpādināntaś … ચક્રને એને ઉચિત રીતે અર્ચે, અને એ રીતે અનુગામી અનુ-ચક્રને — બહાર પુષ્પ આદિથી, અને અંદર…
- 20 evam ānandasandohitatacceṣṭocchalatsthitiḥ | anucakragaṇaś cakratādātmyād abhilīyate એમ આનંદ-સંદોહિત (આનંદમાં એકઠી થયેલી), એ (આનંદમય) ચેષ્ટાથી ઉછળતી સ્થિતિવાળો અનુ-ચક્ર-ગણ…
- 21 nijanijabhogābhogapravikāsamayasvarūpaparimarśe | kramaśo 'nucakradevyaḥ saṃviccakraṃ hi madhyamaṃ yānti પોત-પોતાના ભોગ-આભોગ (ભોગના વિસ્તાર)થી પ્રવિકાસ-મય (ખીલેલા) સ્વ-રૂપના પરિમર્શ…
- 22 anucakradevatātmakamarīcigaṇapūraṇādhigatavīryam | tacchaktitadvadātmakam anyonyasamunmukhaṃ bhavati અનુ-ચક્ર-દેવતા-આત્મક મરીચિ-ગણ (કિરણ-સમૂહ)ના પૂરણ (ભરાવા)થી અધિગત (પ્રાપ્ત) વીર્ય…
- 23 tadyugalamūrdhvadhāmapraveśasaspandajātasaṅkṣobham | kṣubhnāty anucakrāṇy api tāni tadā tanmayāni … એ યુગલ (શક્તિ-વીર), ઊર્ધ્વ-ધામ (ઉપલા સ્થાન)ના પ્રવેશ સાથે જન્મેલા સ્પંદ-યુક્ત…
- 24 itthaṃ yāmalam etad galitabhidāsaṅkathaṃ yadaiva tadā | kramatāratamyayogāt … એમ આ યામલ (યુગલ), જ્યારે જ ભેદની વાત ગળી ગયેલ (ભેદ-રહિત) (થાય), ત્યારે — ક્રમ-તારતમ્ય…
- 25 taddhruvadhāmānuttaram ubhayātmakajagad udāram ānandam | no śāntaṃ nāpy … એ ધ્રુવ-ધામ (સ્થિર સ્થાન) અનુત્તર (પરમ) (છે) — ઉભય-આત્મક જગત-રૂપ ઉદાર (વિશાળ) આનંદ;
- 26 anavacchinnapadepsus tāṃ saṃvidam ātmasātkuryāt | śāntoditātmakadvayam atha yugapad … અનવચ્છિન્ન (અસીમ) પદ ઇચ્છનાર એ સંવિત્ને આત્મસાત્ કરે.
- 27 svātmānyonyāveśāt śāntānyatve dvayor dvayātmatvāt | śaktis tu tadvad … પોતાના આત્માઓના પરસ્પર-આવેશ (પ્રવેશ)થી, શાંત અને અન્ય (ઉદિત)માં, બંને-ના દ્વય-આત્મત્વ…
- 28 tasyāṃ cāryaṃ kulam atha tayā nṛṣu proktayogasaṅghaṭṭān | … અને એ (શક્તિ)માં આર્ય (શ્રેષ્ઠ) કુલ;
- 29 prācyāṃ visargasattām anavacchidite pade rūḍhāḥ | uditaṃ ca … પ્રાચ્ય (પૂર્વ, શાંત)માં વિસર્ગ-સત્તાને — અનવચ્છિદિત (અસીમ) પદમાં રૂઢ (સ્થિર) (થઈને);
- 30 tṛptaṃ devīcakraṃ siddhijñānāpavargadaṃ bhavati | śāntābhyāse śāntaṃ śivam … તૃપ્ત દેવી-ચક્ર સિદ્ધિ-જ્ઞાન-અપવર્ગ (મોક્ષ) આપનાર બને છે;
- 31 śūnyaṃ nirānandamayaṃ nirvṛtinijadhāmato 'rghaṃ ca | raṇaraṇakarasān nijarasabharitabahirbhāvacarvaṇarasena શૂન્ય, નિરાનંદ-મય (આનંદ-રહિત) — કેવળ નિવૃત્તિ (વિરામ)ના નિજ-ધામથી;
- 32 āntarapūrṇasamucchaladanucakraṃ yāti cakram atha tad api | ucchalati … આંતર (અંદર) પૂર્ણ-રૂપે સમુચ્છલતું (ઉછળતું) અનુ-ચક્રમાં જાય છે;
- 33 etad visargadhāmani parimarśanatas tridhaiva manuvīryam | tattatsaṃvidgarbhe mantras … આ, વિસર્ગ-ધામ (સ્થાન)માં પરિમર્શન (પ્રતીતિ)થી, ત્રિ-વિધ જ મનુ-વીર્ય (મંત્ર-બળ);
- 34 koṇatrayāntarāśritanityoditamaṅgalacchade kamale | nityāviyutaṃ nālaṃ ṣoḍaśadalakamalasanmūlam ત્રણ કોણની અંદર આશ્રિત, નિત્ય-ઉદિત મંગલ-છદ (પાંખડી)વાળા કમળમાં — નિત્યા (દેવી)થી અવિયુક્ત…
- 35 madhyasthanālagumphitasarojayugaghaṭṭanakramādagnau | madhyasthaśaśadharasundaradinakarakaraughasaṅghaṭṭāt મધ્ય-સ્થ નાલથી ગૂંથાયેલા સરોજ-યુગ (કમળ-યુગલ)ના ઘટ્ટન (ઘર્ષણ)ના ક્રમે અગ્નિમાં — મધ્ય-સ્થ…
- 36 tridalāruṇavīryakalāsaṅgān madhye 'ṅkurasṛṣṭiḥ | iti śaśadharavāsarapaticitraguṣaṅghaṭṭamudrayā jhaṭiti ત્રિ-દલ (ત્રણ પાંખડી)ના અરુણ (લાલ) વીર્ય-કલાના સંગથી વચ્ચે અંકુર-સૃષ્ટિ (અંકુરનો ઉદય) —…
- 37 sṛṣṭyādikramam antaḥ kurvaṃs turye sthitiṃ labhate | etat … સૃષ્ટિ આદિ ક્રમને અંદર કરતો (સાધક) તુર્ય (ચોથી)માં સ્થિતિ પામે છે — એ ખેચર-મુદ્રા…
- 38 pānopabhogalīlāhāsādiṣu yo bhaved vimarśamayaḥ | avyaktadhvanirāvasphoṭaśrutinādanādāntaiḥ પાન (પીવા), ઉપભોગ, લીલા, હાસ આદિમાં જે વિમર્શ-મય (સ્વ-પ્રતીતિ-મય) હોય;
- 39 avyucchinnānāhataparamārthair mantravīryaṃ tat | gamanāgamaviśrāntiṣu karṇe nayane dvilakṣyasamparke અવ્યુચ્છિન્ન (અખંડ), અનાહત (વગાડ્યા વિના ગુંજતા નાદ)-પરમાર્થ-વાળાં — તે મંત્ર-વીર્ય (છે);
- 40 tatsammīlanayoge dehāntākhye ca yāmale cakre | kucamadhyahṛdayadeśād oṣṭhānte … એ સંમીલન (બંધ થવા)ના યોગમાં, 'દેહાંત' નામક યામલ-ચક્ર (યુગલ-ચક્ર)માં — બે સ્તનની વચ્ચે…
- 41 tac cakradvayamadhyagam ākarṇya kṣobhavigamasamaye yat | nirvānti tatra … એ બે ચક્રની વચ્ચે રહેલા (ધ્વનિ)ને સાંભળીને, ક્ષોભ દૂર થવાના સમયે, જે ત્યાં જ નિર્વાણ…
- 42 jyotir dhvaniś ca yasmāt sā māntrī vyāptir ucyate … કેમ કે જ્યોતિ અને ધ્વનિ જેમાંથી (ઊગે), તે પરમા માંત્રી (મંત્ર-સંબંધી) વ્યાપ્તિ કહેવાય છે;
- 43 tajjñaḥ śāstre muktaḥ parakulavijñānabhājanaṃ garbhaḥ | śūnyāśūnyālayaṃ kuryād … એ (વ્યાપ્તિ)ને જાણનાર, શાસ્ત્ર પ્રમાણે મુક્ત, પર-કુલ (પરમ કુલ)ના વિજ્ઞાનનું ભાજન (પાત્ર),…
- 44 śūlaṃ samarasīkṛtya rase rasam iva sthitam | tyaktāśaṅko … શૂળ (ત્રિશૂળ)ને સમ-રસ કરીને, રસમાં રસની જેમ રહેલા (એ)ને;
- 45 dehasthā devatāḥ paśyan hlādodvegādi ciddhane | karṇākṣimukhanāsādicakrasthaṃ devatāgaṇam દેહ-સ્થ દેવતાઓને જોતો — હ્લાદ (આનંદ), ઉદ્વેગ આદિ ચિત્-ઘન (ચેતના-ઘન)માં;
- 46 grahītāraṃ sadā paśyan khecaryā sidhyati dhruvam ગ્રહીતા (ગ્રહણ કરનાર પ્રમાતા)ને સદા જોતો, ખેચરી (-મુદ્રા) વડે નિશ્ચે સિદ્ધ થાય છે.
- 47 śvabhre sudūre jhaṭiti svadehaṃ sampātayan vāsam asāhasena | … ઘણા દૂરના ખાડામાં ઝટ પોતાના દેહને — પોતાનું વાસ — અસાહસ (નિર્ભયતા)થી પાડતો;
- 48 ity eṣa yāmalayāgaḥ એ આ યામલ-યાગ.
- 49 uktavyāptike prāṇe viśvamaye proktasaṃvidvyāptyā tarpaṇānnagandhadhūpādisamarpaṇena upodbalanaṃ prāṇayāgaḥ ઉક્ત (કહેલ) વ્યાપ્તિવાળા, વિશ્વમય પ્રાણમાં, ઉક્ત સંવિત્-વ્યાપ્તિ વડે, તર્પણ-અન્ન-ગંધ-ધૂપ…
- 50 viśrāntirūḍhis tu saṃvidyāgaḥ prāg eva nirūpitaḥ પણ વિશ્રાંતિ-રૂઢિ (વિશ્રામમાં સ્થિરતા) — એ સંવિત્-યાગ — પૂર્વે જ નિરૂપાયો.
- 51 evam etebhyo yāgebhyo 'nyatamaṃ kṛtvā yadi tathāvidhanirvicikitsatāpacitritahṛdayaḥ śiṣyo … એમ આ યાગોમાંથી કોઈ એક કરીને, જો તેવી નિર્વિચિકિત્સતા (નિઃશંકતા)થી અપચિત્રિત (પરિપૂર્ણ)…
- 52 kevalam etad yāgapradhānatayā iti કેવળ આ (કૌલ દીક્ષા) યાગ-પ્રધાનતાથી (યાગની મુખ્યતાથી જ ભિન્ન) — એમ.
- 53 guruśarīre saptamaḥ kulayāgaḥ sarvottamaḥ so 'pi prāg yāgasāhityena … ગુરુ-શરીરમાં સાતમો કુલ-યાગ — સર્વોત્તમ;