भगवद्गीता
Bhagavadgītā
- 1 jyāyasī cetkarmaṇaste matā buddhirjanārdana | tatkiṃ karmaṇi ghore … હે જનાર્દન, જો કર્મ કરતાં બુદ્ધિ તમે શ્રેષ્ઠ માનો છો, તો પછી હે કેશવ, મને આ ઘોર કર્મમાં…
- 2 vyāmiśreṇeva vākyena buddhiṃ mohayasīva me | tadekaṃ vada … જાણે પરસ્પર વિરોધી વચનોથી તમે મારી બુદ્ધિને મોહિત કરો છો;
- 3 loke'smindvividhā niṣṭhā purā proktā mayānagha | jñānayogena sāṅkhyānāṃ … હે અનઘ, આ લોકમાં મેં પૂર્વે બે પ્રકારની નિષ્ઠા કહી છે: સાંખ્યવાદીઓ માટે જ્ઞાનયોગ, અને…
- 4 na karmaṇāmanārambhānnaiṣkarmyaṃ puruṣo'śnute | na ca saṃnyasanādeva siddhiṃ … કર્મોનો આરંભ ન કરવાથી મનુષ્ય નૈષ્કર્મ્ય પામતો નથી, ન કેવળ સંન્યાસથી જ સિદ્ધિ પામે છે.
- 5 na hi kaścitkṣaṇamapi jātu tiṣṭhatyakarmakṛt | kāryate hyavaśaḥ … કેમ કે કોઈ કદી ક્ષણભર પણ કર્મ કર્યા વિના રહેતો નથી;
- 6 karmendriyāṇi saṃyamya ya āste manasā smaran | indriyārthānvimūḍhātmā … જે કર્મેન્દ્રિયોને રોકીને મનથી ઇન્દ્રિયવિષયોનું ચિંતન કરતો બેસે છે, તે મૂઢ આત્મા…
- 7 yastvindriyāṇi manasā niyamyārabhate'rjuna | karmendriyaiḥ karmayogamasaktaḥ sa viśiṣyate … પણ હે અર્જુન, જે મનથી ઇન્દ્રિયોને નિયમમાં રાખીને, અનાસક્ત રહીને કર્મેન્દ્રિયો વડે કર્મયોગ…
- 8 niyataṃ kuru karma tvaṃ karma jyāyo hyakarmaṇaḥ | … તું નિયત (વિહિત) કર્મ કર, કેમ કે કર્મ અકર્મથી શ્રેષ્ઠ છે;
- 9 yajñārthātkarmaṇo'nyatra loko'yaṃ karmabandhanaḥ | tadarthaṃ karma kaunteya muktasaṅgaḥ … યજ્ઞ માટે કરાતા કર્મ સિવાય આ લોક કર્મથી બંધાય છે;
- 10 sahayajñāḥ prajāḥ sṛṣṭvā purovāca prajāpatiḥ | anena prasaviṣyadhvameṣa … પ્રજાપતિએ પૂર્વે યજ્ઞ સહિત પ્રજાને રચીને કહ્યું: 'આનાથી તમે વૃદ્ધિ પામો;
- 11 devānbhāvayatānena te devā bhāvayantu vaḥ | parasparaṃ bhāvayantaḥ … 'આનાથી દેવોને પોષો, અને એ દેવો તમને પોષે;
- 12 iṣṭānkāmānhi vo devā dāsyante yajñabhāvitāḥ | tairdattānapradāyaibhyo yo … કેમ કે યજ્ઞથી પોષાયેલા દેવો તમને ઇચ્છિત ભોગ આપશે;
- 13 yajñaśiṣṭāśinaḥ santo mucyante sarvakilbiṣaiḥ | bhuñjate te tvaghaṃ … યજ્ઞશેષ ખાનારા સંતો સર્વ પાપથી મુક્ત થાય છે;
- 14 annād bhavanti bhūtāni parjanyādannasambhavaḥ | yajñād bhavati parjanyo … અન્નથી પ્રાણીઓ ઉત્પન્ન થાય છે, વર્ષાથી અન્ન ઊપજે છે;
- 15 karma brahmodbhavaṃ viddhi brahmākṣarasamudbhavam | tasmāt sarvagataṃ brahma … કર્મ બ્રહ્મથી ઉદ્ભવેલું જાણ, અને બ્રહ્મ અક્ષરથી ઉદ્ભવેલું;
- 16 evaṃ pravartitaṃ cakraṃ nānuvartayatīha yaḥ | aghāyurindriyārāmo moghaṃ … હે પાર્થ, આ રીતે પ્રવર્તાવેલા ચક્રને જે અહીં અનુસરતો નથી, તે પાપમય જીવનવાળો, ઇન્દ્રિયોમાં…
- 17 yaścātmaratireva syādātmatṛptaśca mānavaḥ | ātmanyeva ca santuṣṭastasya kāryaṃ … પણ જે મનુષ્ય આત્મામાં જ રમે છે, આત્મામાં જ તૃપ્ત છે, અને આત્મામાં જ સંતુષ્ટ છે, તેને માટે…
- 18 naiva tasya kṛtenārtho nākṛteneha kaścana | na cāsya … તેને કરેલા (કર્મ)માં કોઈ પ્રયોજન નથી, ન અહીં ન-કરેલામાં કોઈ;
- 19 karmaṇaiva hi saṃsiddhimāsthitā janakādayaḥ | lokasaṃgrahamevāpi sampaśyankartumarhasi || … કેમ કે કર્મ વડે જ જનક આદિ સંસિદ્ધિને પામ્યા;
- 20 yadyadācarati śreṣṭhastattadevetaro janaḥ | sa yatpramāṇaṃ kurute lokastadanuvartate … શ્રેષ્ઠ પુરુષ જે જે આચરે છે, તે તે જ બીજા લોકો કરે છે;
- 21 na me pārthāsti kartavyaṃ triṣu lokeṣu kiñcana | … હે પાર્થ, ત્રણે લોકમાં મારે કંઈ કર્તવ્ય નથી, ન કોઈ અપ્રાપ્ત જે મારે મેળવવાનું હોય — છતાં…
- 22 yadi hyahaṃ na varteyaṃ jātu karmaṇyatandritaḥ | mama … કેમ કે હે પાર્થ, જો હું આળસ ત્યજીને કર્મમાં પ્રવર્તું નહીં, તો મનુષ્યો સર્વ રીતે મારા…
- 23 utsīdeyurime lokā na kuryāṃ karma cedaham | saṅkarasya … જો હું કર્મ ન કરું તો આ લોકો નાશ પામે;
- 24 tasmādasaktaḥ satataṃ kāryaṃ karma samācara | asakto hyācarankarma … તેથી અનાસક્ત રહીને સદા કર્તવ્ય કર્મ આચર;
- 25 saktāḥ karmaṇyavidvāṃso yathā kurvanti bhārata | kuryādvidvāṃstathāsaktaścikīrṣurlokasaṃgraham || … હે ભારત, જેમ અજ્ઞાનીઓ કર્મમાં આસક્ત રહીને કર્મ કરે છે, તેમ વિદ્વાન અનાસક્ત રહીને,…
- 26 na buddhibhedaṃ janayedajñānāṃ karmasaṅginām | joṣayet sarvakarmāṇi vidvānyuktaḥ … કર્મમાં આસક્ત અજ્ઞાનીઓની બુદ્ધિમાં વિદ્વાન ભેદ (ભ્રમ) ઉપજાવે નહીં;
- 27 prakṛteḥ kriyamāṇāni guṇaiḥ karmāṇi bhāgaśaḥ | ahaṅkāravimūḍhātmā kartāhamiti … સર્વ કર્મો સર્વ રીતે પ્રકૃતિના ગુણો વડે કરાય છે;
- 28 tattvavittu mahābāho guṇakarmavibhāgayoḥ | guṇā guṇeṣu vartanta iti … પણ હે મહાબાહુ, ગુણ અને કર્મના વિભાગના તત્ત્વને જાણનાર, 'ગુણો જ ગુણોમાં વર્તે છે' એમ…
- 29 prakṛterguṇasammūḍhāḥ sajjante guṇakarmasu | tānakṛtsnavido mandānkṛtsnavinna vicālayet || … પ્રકૃતિના ગુણોથી મૂઢ થયેલા (લોકો) ગુણોના કર્મોમાં આસક્ત થાય છે;
- 30 mayi sarvāṇi karmāṇi saṃnyasyādhyātmacetasā | nirāśīrnirmamo bhūtvā yudhyasva … સર્વ કર્મો મારામાં અર્પણ કરીને, અધ્યાત્મ-ચિત્ત વડે, આશા અને મમતા ત્યજીને, સંતાપ વિના તું…
- 31 ye me matamidaṃ nityamanutiṣṭhanti mānavāḥ | śraddhāvanto'nasūyanto mucyante … જે મનુષ્યો શ્રદ્ધાવાન અને દોષદૃષ્ટિ વિનાના રહીને મારા આ મતનું સદા આચરણ કરે છે, તેઓ સર્વ…
- 32 ye tvetadabhyasūyanto nānuvartanti me matam | sarvajñānavimūḍhāṃstānviddhi naṣṭānacetasaḥ … પણ જે મારા આ મતની અસૂયા (નિંદા) કરતા તેને અનુસરતા નથી, તેમને સર્વ જ્ઞાનમાં મૂઢ, નષ્ટ અને…
- 33 sadṛśaṃ ceṣṭate svasyāḥ prakṛterjñānavānapi | prakṛtiṃ yānti bhūtāni … જ્ઞાનવાન પણ પોતાની પ્રકૃતિને અનુરૂપ જ ચેષ્ટા કરે છે;
- 34 indriyasyendriyasyārthe rāgadveṣau vyavasthitau | tayorna vaśamāgacchettau hyasya paripanthinau … દરેક ઇન્દ્રિયના વિષયમાં રાગ અને દ્વેષ રહેલા છે;
- 35 śreyān svadharmo viguṇaḥ paradharmātsvanuṣṭhitāt | svadharme nidhanaṃ śreyaḥ … સારી રીતે આચરેલા પરધર્મ કરતાં ગુણહીન સ્વધર્મ શ્રેષ્ઠ છે;
- 36 atha kena prayukto'yaṃ pāpaṃ carati pūruṣaḥ | anicchamano'pi … તો પછી મનુષ્ય શાથી પ્રેરાઈને, ઇચ્છા ન હોવા છતાં પણ, જાણે બળથી ધકેલાયો હોય તેમ પાપ આચરે છે?
- 37 kāma eṣa krodha eṣa rajoguṇasamudbhavaḥ | mahāśano mahāpāpmā … એ આ કામ છે, એ આ ક્રોધ છે, જે રજોગુણથી ઉદ્ભવેલો છે;
- 38 bhavatyeṣa kathaṃ kṛṣṇa kathaṃ caiva vivardhate | kimātmakaḥ … હે કૃષ્ણ, આ કેવી રીતે ઉત્પન્ન થાય છે, અને કેવી રીતે વૃદ્ધિ પામે છે?
- 39 eṣa sūkṣmaḥ paraḥ śatrurdehināmindriyaiḥ saha | sukhatantra ivāsīno … આ સૂક્ષ્મ અને પ્રબળ શત્રુ દેહધારીઓની ઇન્દ્રિયો સાથે રહે છે;
- 40 kāmakrodhamayo ghoraḥ stambhaharṣasamudbhavaḥ | ahaṅkāro'bhimānātmā dustaraḥ pāpakarmabhiḥ || … કામ-ક્રોધમય, ઘોર, જડતા અને હર્ષમાંથી ઉદ્ભવેલો, અભિમાનરૂપ અહંકાર — પાપકર્મીઓ માટે દુસ્તર…
- 41 harṣamasya nivartyaiṣa śokamasya dadāti ca | bhayaṃ cāsya … આ (શત્રુ) એના હર્ષને હરી લે છે અને એને શોક આપે છે;
- 42 sa eṣa kaluṣī kṣudraśchidraprekṣī dhanañjaya | rajaḥpravṛtto mohātmā … હે ધનંજય, એ આ કલુષિત, ક્ષુદ્ર, છિદ્ર શોધનાર, રજથી પ્રવૃત્ત, મોહસ્વરૂપ (શત્રુ) મનુષ્યો…
- 43 dhūmenāvriyate vahniryathā''darśo malena ca | yatholvenāvṛto garbhastathā nenāyamāvṛtaḥ … જેમ અગ્નિ ધુમાડાથી ઢંકાય છે, અને દર્પણ મેલથી, જેમ ગર્ભ ઓળ (ઝિલ્લી)થી ઢંકાયેલો હોય છે, તેમ…
- 44 āvṛtaṃ jñānametena jñānino nityavairiṇā | kāmarūpeṇa kaunteya duṣpūreṇānalena … હે કુંતીપુત્ર, કામરૂપ અને દુષ્પૂર અગ્નિ સમા આ નિત્ય શત્રુ વડે જ્ઞાનીનું જ્ઞાન ઢંકાયેલું…
- 45 indriyāṇi mano buddhirasyādhiṣṭhānamucyate | etairvimohayatyeṣa jñānamāvṛtya dehinam || … ઇન્દ્રિયો, મન અને બુદ્ધિ — એ એનું અધિષ્ઠાન કહેવાય છે;
- 46 tasmāttvamindriyāṇyādau niyamya bharatarṣabha | pāpmānaṃ prajahīhyenaṃ jñānavijñānanāśanam || … તેથી હે ભરતશ્રેષ્ઠ, પ્રથમ ઇન્દ્રિયોને નિયમમાં રાખીને, જ્ઞાન અને વિજ્ઞાનનો નાશ કરનાર આ…
- 47 indriyāṇi parāṇyāhurindriyebhyaḥ paraṃ manaḥ | manasastu parā buddhiryo … ઇન્દ્રિયોને (દેહથી) પર કહે છે;
- 48 evaṃ buddheḥ paraṃ buddhvā saṃstabhyātmānamātmanā | jahi śatruṃ … આમ બુદ્ધિથી પર (આત્મા)ને જાણીને, આત્મા વડે આત્માને સ્થિર કરીને, હે મહાબાહુ, કામરૂપ અને…