तन्त्रसार
Tantrasāra
- 1 sa ca saptadhā ṣaḍardhaśāstra eva paraṃ parameśena uktaḥ ସେହି (ବିଷୟ — ପ୍ରମାତୃ-ଭେଦ) ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଷଡର୍ଧଶାସ୍ତ୍ର (ତ୍ରିକ ଶାସ୍ତ୍ର) ମଧ୍ୟରେ ହିଁ…
- 2 tatra śivāḥ mantramaheśāḥ mantreśāḥ mantrāḥ vijñānākalāḥ pralayākalāḥ sakalā … ସେଠାରେ — ଶିବ, ମନ୍ତ୍ରମହେଶ, ମନ୍ତ୍ରେଶ, ମନ୍ତ୍ର, ବିଜ୍ଞାନାକଳ, ପ୍ରଳୟାକଳ ଓ ସକଳ — ଏହି ସାତ…
- 3 eṣāṃ saptaiva śaktayaḥ tadbhedāt pṛthivyādipradhānatattvāntaṃ caturdaśabhir bhedaiḥ pratyekaṃ … ଏମାନଙ୍କର ସାତଗୋଟି ହିଁ ଶକ୍ତି;
- 4 tatra svaṃ rūpaṃ prameyatāyogyaṃ svātmaniṣṭham aparābhaṭṭārikānugrahāt pramātṛṣu udriktaśaktiṣu … ସେଠାରେ ତାହାର ନିଜ ସ୍ୱରୂପ, ଯାହା ପ୍ରମେୟତା (ଜ୍ଞେୟ-ଭାବ)ର ଯୋଗ୍ୟ ଓ ସ୍ୱାତ୍ମନିଷ୍ଠ, ତାହା ଶ୍ରୀ ଅପରା…
- 5 śaktimadrūpapradhāne tu pramātṛvarge yat viśrāntaṃ tac chaktimac chivarūpaṃ … କିନ୍ତୁ ଶକ୍ତିମତ୍-ରୂପ-ପ୍ରଧାନ ପ୍ରମାତୃ-ବର୍ଗରେ ଯାହା ବିଶ୍ରାନ୍ତ ହୁଏ, ତାହା ଶକ୍ତିମତ୍ ଶିବ-ରୂପ, ଯାହା…
- 6 pramātṝṇāṃ śivāt prabhṛti sakalāntānāṃ tāvatām uktatvāt କାରଣ ଶିବଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ସକଳ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରମାତାମାନେ ତାବତ୍ (ସେତିକି, ସାତ) ବୋଲି କଥିତ ହୋଇଅଛନ୍ତି।
- 7 tatra śaktibhedād eva pramātṝṇāṃ bhedaḥ sa ca sphuṭīkaraṇārthaṃ … ସେଠାରେ ଶକ୍ତି-ଭେଦରୁ ହିଁ ପ୍ରମାତାମାନଙ୍କ ଭେଦ;
- 8 vijñānākalasya te eva vigalatkalpe tatsaṃskārasacivā prabudhyamānā śuddhavidyā mantrasya ବିଜ୍ଞାନାକଳର ସେହି ଶକ୍ତି ହିଁ ବିଗଳତ୍-କଳ୍ପ (ପ୍ରାୟ ବିଲୀନ) ଅବସ୍ଥାରେ;
- 9 tatsaṃskārahīnā saiva prabuddhā mantreśasya ମନ୍ତ୍ରେଶର ତାହା ସେହି ଶୁଦ୍ଧବିଦ୍ୟା ହିଁ, ଯାହା ସେହି ସଂସ୍କାରରୁ ହୀନ ଓ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରବୁଦ୍ଧ…
- 10 saiva icchāśaktirūpatāṃ svātantryasvabhāvāṃ jighṛkṣantī mantramaheśvarasya ମନ୍ତ୍ରମହେଶ୍ୱରର ତାହା ସେହି (ଶୁଦ୍ଧବିଦ୍ୟା) ହିଁ, ଯାହା ସ୍ୱାତନ୍ତ୍ର୍ୟ-ସ୍ୱଭାବ ବିଶିଷ୍ଟ…
- 11 icchātmikā sphuṭasvātantryātmikā śivasya iti śaktibhedāḥ sapta mukhyāḥ ଶିବର ତାହା ସ୍ଫୁଟ (ବ୍ୟକ୍ତ) ସ୍ୱାତନ୍ତ୍ର୍ୟମୟୀ ଇଚ୍ଛା ହିଁ ଅଟେ — ଏହିପରି ଶକ୍ତି-ଭେଦ ସାତଗୋଟି ମୁଖ୍ୟ…
- 12 taduparāgakṛtaś ca śaktimatsu pramātṛṣu bhedaḥ karaṇabhedasya kartṛbhedaparyavasānāt śakter … ଆଉ ସେହି ଉପରାଗ (ରଞ୍ଜନ)ରୁ କୃତ ହୋଇ ଶକ୍ତିମତ୍ ପ୍ରମାତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଭେଦ ହୁଏ, କାରଣ କରଣ…
- 13 vastutaḥ punar eka eva citsvātantryānandaviśrāntaḥ pramātā tatra pṛthivī … କିନ୍ତୁ ବାସ୍ତବରେ ଚିତ୍-ସ୍ୱାତନ୍ତ୍ର୍ୟ-ଆନନ୍ଦରେ ବିଶ୍ରାନ୍ତ ପ୍ରମାତା ଗୋଟିଏ ହିଁ। ସେଠାରେ ଯେତେବେଳେ…
- 14 nanu bhāvasya cet vedyatā svaṃ vapuḥ tat sarvān … (ପୂର୍ବପକ୍ଷ —) ‘ଯଦି ବସ୍ତୁର ବେଦ୍ୟତା (ଜ୍ଞେୟ-ଭାବ) ତାହାର ନିଜ ବପୁ (ସ୍ୱରୂପ) ହୁଏ, ତେବେ ତାହା…
- 15 na tat svaṃ vapuḥ svarūpasya pṛthaguktatvāt kiṃ tarhi … ସେହି (ବେଦ୍ୟତା) ବସ୍ତୁର ନିଜ ବପୁ (ସ୍ୱରୂପ) ନୁହେଁ, କାରଣ ସ୍ୱରୂପ ପୃଥକ୍ ଭାବେ କଥିତ ହୋଇଅଛି। ତେବେ…
- 16 anantapramātṛsaṃvedyam api ekam eva tat tasya rūpaṃ tāvati … ଅନନ୍ତ ପ୍ରମାତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ବେଦ୍ୟ ହେଲେ ସୁଦ୍ଧା ତାହାର ସେହି ରୂପ ଗୋଟିଏ ହିଁ, କାରଣ ସେତିକି…
- 17 tāvaty udriktarāgādikañcukasya sakalasya pramātṛtvāt sakalasyāpi evaṃ pāñcadaśyaṃ tasyāpi … ସେତିକି (ସୀମା) ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଉଦ୍ରିକ୍ତ ରାଗ ଆଦି କଞ୍ଚୁକ ବିଶିଷ୍ଟ ସକଳ ହିଁ ପ୍ରମାତା ହେତୁ, ସକଳର ସୁଦ୍ଧା…
- 18 vitatya caitat nirṇītaṃ tantrāloke ଆଉ ଏହା ତନ୍ତ୍ରାଲୋକରେ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ ନିର୍ଣ୍ଣୀତ ହୋଇଅଛି।
- 19 puṃsaḥ prabhṛti kalātattvāntaṃ trayodaśadhā ପୁରୁଷଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି କଳା-ତତ୍ତ୍ୱ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତ୍ରୟୋଦଶଧା (ତେର ପ୍ରକାର)।
- 20 sakalasya tatra pramātṛtāyogena tacchaktiśaktimadātmano bhedadvayasya pratyastamayāt tathā ca … ସେଠାରେ ସକଳର ପ୍ରମାତୃତା-ଅଭାବ ହେତୁ ତାହାର ଶକ୍ତି ଓ ଶକ୍ତିମନ୍ତ-ରୂପ ଭେଦ-ଦ୍ୱୟର ପ୍ରତ୍ୟସ୍ତମୟ…
- 21 vijñānākalasya svarūpatve caturṇāṃ pramātṛtve nava bhedāḥ ବିଜ୍ଞାନାକଳ ସ୍ୱରୂପ ହେଲେ ଓ ଚାରି ପ୍ରମାତା ହେଲେ ନଅ ଭେଦ।
- 22 mantrasya svarūpatve trayāṇāṃ pramātṛtve sapta ମନ୍ତ୍ର ସ୍ୱରୂପ ହେଲେ ଓ ତିନି ପ୍ରମାତା ହେଲେ ସାତ।
- 23 mantreśasya svarūpatve dvayoḥ pramātṛtve pañca ମନ୍ତ୍ରେଶ ସ୍ୱରୂପ ହେଲେ ଓ ଦୁଇ ପ୍ରମାତା ହେଲେ ପାଞ୍ଚ।
- 24 mantramaheśasya svarūpatve bhagavata ekasyaiva pramātṛtve śaktiśaktimadbhedāt trayaḥ ମନ୍ତ୍ରମହେଶ ସ୍ୱରୂପ ହେଲେ ଓ କେବଳ ଭଗବାନ ଗୋଟିଏ ହିଁ ପ୍ରମାତା ହେଲେ, ଶକ୍ତି-ଶକ୍ତିମନ୍ତ ଭେଦ ହେତୁ ତିନି।
- 25 śivasya tu prakāśaikacitsvātantryanirbharasya na ko 'pi bhedaḥ paripūrṇatvāt କିନ୍ତୁ ପ୍ରକାଶ-ଏକ-ଚିତ୍-ସ୍ୱାତନ୍ତ୍ର୍ୟରେ ନିର୍ଭର ଶିବର କୌଣସି ଭେଦ ନାହିଁ, କାରଣ ସେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ।
- 26 evam ayaṃ tattvabheda eva parameśvarānuttaranayaikākhye nirūpitaḥ bhuvanabhedavaicitryaṃ karoti … ଏହିପରି ଏହି ତତ୍ତ୍ୱ-ଭେଦ ହିଁ, ‘ପରମେଶ୍ୱର-ଅନୁତ୍ତର-ନୟ’ ଏକାଖ୍ୟ (ନାମରେ) ନିରୂପିତ ହୋଇ, ଭୁବନ-ଭେଦର…
- 27 atra ca parasparaṃ bhedakalanayā avāntarabhedajñānakutūhalī tantrālokam eva avadhārayet ଆଉ ଏଠାରେ ପରସ୍ପର ଭେଦ-କଳନ (ଗଣନା) ଦ୍ୱାରା ଅବାନ୍ତର (ମଧ୍ୟବର୍ତ୍ତୀ) ଭେଦ-ଜ୍ଞାନରେ କୁତୂହଳୀ…
- 28 evam ekaikaghaṭādyanusāreṇāpi pṛthivyādīnāṃ tattvānāṃ bhedo nirūpitaḥ ଏହିପରି ପ୍ରତ୍ୟେକ ଘଟ ଆଦି ଅନୁସାରେ ସୁଦ୍ଧା ପୃଥିବୀ ଆଦି ତତ୍ତ୍ୱମାନଙ୍କ ଭେଦ ନିରୂପିତ ହୋଇଅଛି।
- 29 adhunā samastaṃ pṛthivītattvaṃ pramātṛprameyarūpam uddiśya nirūpyate yo dharātattvābhedena … ଏବେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପୃଥିବୀ-ତତ୍ତ୍ୱକୁ ପ୍ରମାତୃ-ପ୍ରମେୟ-ରୂପ ଭାବେ ଉଦ୍ଦିଶ୍ୟ କରି ନିରୂପଣ କରାଯାଉଛି —…
- 30 yathā śrutiḥ pṛthivy evedaṃ brahma iti ଯେପରି ଶ୍ରୁତି (କହେ) — ‘ପୃଥିବୀ ହିଁ ଏହି ବ୍ରହ୍ମ’ — ଏହିପରି।
- 31 dharātattvasiddhipradān prerayati sa dharāmantramaheśvaraḥ preryo dharāmantreśaḥ tasyaivābhimānikavigrahatātmako vācako … ଧରା-ତତ୍ତ୍ୱର ସିଦ୍ଧି-ପ୍ରଦାୟକମାନଙ୍କୁ ଯେ ପ୍ରେରଣ କରନ୍ତି, ସେ ଧରା-ମନ୍ତ୍ରମହେଶ୍ୱର;
- 32 pāśavavidyākrameṇa abhyastapārthivayogaḥ kalpānte maraṇe vā dharāpralayakevalaḥ ପାଶବ-ବିଦ୍ୟା-କ୍ରମରେ ପାର୍ଥିବ-ଯୋଗ ଅଭ୍ୟସ୍ତ କରିଥିବା ଯେ, ସେ କଳ୍ପାନ୍ତରେ ବା ମରଣରେ ଧରା-ପ୍ରଳୟ-କେବଳ…
- 33 sauṣupte hi tattvāveśavaśād eva citrasya svapnasya udayaḥ syāt … କାରଣ ସୌଷୁପ୍ତ (ଗଭୀର ନିଦ୍ରା)ରେ ତତ୍ତ୍ୱାବେଶ (ତତ୍ତ୍ୱରେ ଆବେଶ)ର ବଶରୁ ହିଁ ଚିତ୍ର (ବିଚିତ୍ର) ସ୍ୱପ୍ନର…
- 34 atrāpi śaktyudrekanyagbhāvābhyāṃ caturdaśatvam iti pramātṛtāpannasya dharātattvasya bhedāḥ svarūpaṃ … ଏଠାରେ ସୁଦ୍ଧା ଶକ୍ତି-ଉଦ୍ରେକ ଓ ନ୍ୟଗ୍ଭାବ (ପ୍ରବଳତା ଓ ଅଧୀନତା) ଦ୍ୱାରା ଚତୁର୍ଦଶତ୍ୱ (ଚୌଦ-ଭାବ) —…
- 35 atha ekasmin pramātari prāṇapratiṣṭhitatayā bhedanirūpaṇam iha nīlaṃ gṛhṇataḥ … ଏବେ ଗୋଟିଏ ପ୍ରମାତାରେ ପ୍ରାଣ-ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ଭାବେ ଭେଦ-ନିରୂପଣ। ଏଠାରେ ନୀଳକୁ ଗ୍ରହଣ କରୁଥିବା…
- 36 svakāryakartṛtā tu grāhakarūpatā iti uktaṃ na sā bhūyo … କିନ୍ତୁ ସ୍ୱକାର୍ଯ୍ୟ-କର୍ତୃତା ତ ଗ୍ରାହକ-ରୂପତା ବୋଲି କୁହାଯାଇଅଛି, ତେଣୁ ତାହା ପୁନର୍ବାର ଗଣିତ ହୁଏ…
- 37 vikalpanyūnatve tu tuṭinyūnatā sukhādisaṃvittāv iva yāvat avikalpataiva କିନ୍ତୁ ବିକଳ୍ପ ନ୍ୟୂନ ହେଲେ ତୁଟି-ନ୍ୟୂନତା ହୁଏ — ଯେପରି ସୁଖ ଆଦି ସମ୍ୱିତ୍ତି (ବୋଧ)ରେ — ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ…
- 38 lokās tu vikalpaviśrāntyā tām ahantāmayīm ahantācchāditedambhāvavikalpaprasarāṃ nirvikalpāṃ vimarśabhuvam … କିନ୍ତୁ ଲୋକମାନେ ବିକଳ୍ପ-ବିଶ୍ରାନ୍ତି ହେତୁ ସେହି ଅହନ୍ତାମୟୀ — ଅହନ୍ତା ଦ୍ୱାରା ଆଚ୍ଛାଦିତ…
- 39 evaṃ ca pāñcadaśye sthite yāvat sphuṭedantātmano bhedasya nyūnatā … ଆଉ ଏହିପରି ପାଞ୍ଚଦଶ୍ୟ ସ୍ଥିତ ଥିଲେ, ଯେତିକି ସ୍ଫୁଟ-ଇଦନ୍ତା (ବ୍ୟକ୍ତ-ଏଦମ୍-ଭାବ)ର ଭେଦର ନ୍ୟୂନତା ହୁଏ,…
- 40 yad āha śrīkallaṭaḥ tuṭipāta iti atra pātaśabdaṃ saiva … ଯାହା ଶ୍ରୀ କଲ୍ଲଟ କହିଅଛନ୍ତି — ‘ତୁଟି-ପାତ’ (ତୁଟିର ପତନ) — ଏଠାରେ ‘ପାତ’ ଶବ୍ଦ ସେହି ଭଗବତୀ, ଶ୍ରୀମତୀ…
- 41 evaṃ mantramaheśatuṭeḥ prabhṛti tattadabhyāsāt tattatsiddhiḥ ଏହିପରି ମନ୍ତ୍ରମହେଶ-ତୁଟିଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ସେହି ସେହି (ତୁଟି)ର ଅଭ୍ୟାସରୁ ସେହି ସେହି ସିଦ୍ଧି (ଲାଭ…
- 42 athātraiva jāgradādyavasthā nirūpyante tatra vedyasya tadviṣayāyāś ca saṃvido … ଏବେ ଏଠାରେ ହିଁ ଜାଗ୍ରତ ଆଦି ଅବସ୍ଥାମାନ ନିରୂପିତ ହେଉଛନ୍ତି। ସେଥିରେ ବେଦ୍ୟ (ବିଷୟ) ଓ ତଦ୍-ବିଷୟିଣୀ…
- 43 tatra yadādhiṣṭheyatayā bahīrūpatayā bhānaṃ tadā jāgradavasthā meye mātari … ସେଥିରେ ଯେତେବେଳେ ଅଧିଷ୍ଠେୟତା (ଅଧିଷ୍ଠାନ-ଯୋଗ୍ୟ ବିଷୟ) ଭାବେ, ବହିର୍-ରୂପ ଭାବେ ଭାନ (ଆଭାସ) ହୁଏ,…
- 44 yadā tu tatraiva adhiṣṭhānarūpatayā bhānaṃ saṅkalpaḥ tadā svapnāvasthā କିନ୍ତୁ ଯେତେବେଳେ ସେହିଠାରେ ହିଁ ଅଧିଷ୍ଠାନ-ରୂପ ଭାବେ ଭାନ — ସଙ୍କଳ୍ପ — ହୁଏ, ସେତେବେଳେ…
- 45 yadā tu tatraiva adhiṣṭhātṛrūpatayā bījātmatayaiva bhānaṃ tadā suṣuptāvasthā କିନ୍ତୁ ଯେତେବେଳେ ସେହିଠାରେ ହିଁ ଅଧିଷ୍ଠାତୃ-ରୂପ ଭାବେ, ବୀଜାତ୍ମତା (ବୀଜ-ସ୍ୱଭାବ) ଭାବେ ହିଁ ଭାନ ହୁଏ,…
- 46 imā eva tisraḥ prameyapramāṇapramātravasthāḥ pratyekaṃ jāgradādibhedāt caturvidhā uktāḥ ଏହି ତିନୋଟି ହିଁ — ପ୍ରମେୟ, ପ୍ରମାଣ ଓ ପ୍ରମାତୃ-ଅବସ୍ଥା — ପ୍ରତ୍ୟେକେ ଜାଗ୍ରତ ଆଦି ଭେଦ ହେତୁ ଚତୁର୍ବିଧ…
- 47 yadā tu tasminn eva pramātṛviśrāntigate pramātuḥ pūrṇataunmukhyāt taddvāreṇa … କିନ୍ତୁ ଯେତେବେଳେ ସେହି ପ୍ରମାତୃ-ବିଶ୍ରାନ୍ତି-ଗତ (ଅବସ୍ଥା)ରେ, ପ୍ରମାତାର ପୂର୍ଣ୍ଣତା-ଉନ୍ମୁଖତା ହେତୁ,…
- 48 etad eva avasthācatuṣṭayaṃ piṇḍasthapadastharūpastharūpātītaśabdair yogino vyavaharanti prasaṅkhyānadhanās tu … ଏହି ଅବସ୍ଥା-ଚତୁଷ୍ଟୟକୁ ହିଁ ଯୋଗୀମାନେ ‘ପିଣ୍ଡସ୍ଥ’, ‘ପଦସ୍ଥ’, ‘ରୂପସ୍ଥ’ ଓ ‘ରୂପାତୀତ’ ଶବ୍ଦ ଦ୍ୱାରା…
- 49 anvarthaṃ cātra darśitaṃ tantrāloke ślokavārttike ca ଆଉ ଏଠାରେ ଏ (ନାମ)ର ଅନ୍ୱର୍ଥତା (ଅର୍ଥ-ଅନୁରୂପତା) ତନ୍ତ୍ରାଲୋକ ଓ ଶ୍ଲୋକବାର୍ତ୍ତିକରେ ଦର୍ଶିତ ହୋଇଅଛି।
- 50 yac ca sarvāntarbhūtaṃ pūrṇarūpaṃ tat turyātītaṃ sarvātītaṃ mahāpracayaṃ … ଆଉ ଯାହା ସର୍ବ-ଅନ୍ତର୍ଭୂତ (ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ କରୁଥିବା) ପୂର୍ଣ୍ଣ-ରୂପ, ତାହାକୁ ‘ତୁର୍ୟାତୀତ’,…
- 51 kiṃ ca yasya yad yadā rūpaṃ sphuṭaṃ sthiram … ଆହୁରି — ଯାହାର ଯେଉଁ ରୂପ ଯେତେବେଳେ ସ୍ଫୁଟ, ସ୍ଥିର ଓ ଅନୁବନ୍ଧୀ (ନିରନ୍ତର), ତାହା ଜାଗ୍ରତ;
- 52 tatra svarūpasakalau 1 pralayākalaḥ 2 vijñānākalaḥ 3 mantratadīśatanmaheśavargaḥ … ସେଥିରେ — ସ୍ୱରୂପ-ସକଳ (ଦୁଇ ମିଶି) ୧, ପ୍ରଳୟାକଳ ୨, ବିଜ୍ଞାନାକଳ ୩, ମନ୍ତ୍ର-ତଦୀଶ-ତନ୍ମହେଶ-ବର୍ଗ…
- 53 svarūpaṃ pralayākala ityādikrameṇa trayodaśabhede svarūpaṃ vijñānākalaśaktiḥ vijñānākala ity … ‘ସ୍ୱରୂପ, ପ୍ରଳୟାକଳ’ ଇତ୍ୟାଦି କ୍ରମରେ ତ୍ରୟୋଦଶ-ଭେଦରେ;