The Essence of the Tantra · Chapter 9

The Essence of the Tantra — Chapter 9

तन्त्रसार

Tantrasāra


Chapter 9 53 verses

Begin reading Verse 1
  1. 1 sa ca saptadhā ṣaḍardhaśāstra eva paraṃ parameśena uktaḥ ਅਤੇ ਉਹ (ਪ੍ਰਮਾਤਾ ਦਾ ਭੇਦ) ਪਰਮੇਸ਼੍ਵਰ ਦੁਆਰਾ ਸ਼ਡਰਧ (ਤ੍ਰਿਕ) ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਪਰਮ ਰੂਪ ਵਿੱਚ…
  2. 2 tatra śivāḥ mantramaheśāḥ mantreśāḥ mantrāḥ vijñānākalāḥ pralayākalāḥ sakalā … ਉੱਥੇ ਸ਼ਕਤੀਮੰਤ (ਸ਼ਕਤੀ-ਧਾਰਕ ਪ੍ਰਮਾਤਾ) ਸੱਤ ਹਨ: ਸ਼ਿਵ, ਮੰਤ੍ਰਮਹੇਸ਼, ਮੰਤ੍ਰੇਸ਼, ਮੰਤ੍ਰ, ਵਿਗਿਆਨਾਕਲ,…
  3. 3 eṣāṃ saptaiva śaktayaḥ tadbhedāt pṛthivyādipradhānatattvāntaṃ caturdaśabhir bhedaiḥ pratyekaṃ … ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸੱਤ ਹੀ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਹਨ;
  4. 4 tatra svaṃ rūpaṃ prameyatāyogyaṃ svātmaniṣṭham aparābhaṭṭārikānugrahāt pramātṛṣu udriktaśaktiṣu … ਉੱਥੇ ਆਪਣਾ ਰੂਪ, ਜੋ ਪ੍ਰਮੇਯਤਾ (ਵਿਸ਼ਯ ਹੋਣ) ਯੋਗ੍ਯ ਤੇ ਆਪਣੀ ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਠ ਹੈ, ਅਪਰਾ ਭੱਟਾਰਿਕਾ ਦੇ…
  5. 5 śaktimadrūpapradhāne tu pramātṛvarge yat viśrāntaṃ tac chaktimac chivarūpaṃ … ਪਰ ਜੋ ਸ਼ਕਤੀਮਤ-ਰੂਪ ਪ੍ਰਧਾਨ ਪ੍ਰਮਾਤ੍ਰਿ-ਵਰਗ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼੍ਰਾਂਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸ਼ਕਤੀਮਤ ਸ਼ਿਵ-ਰੂਪ ਹੈ,…
  6. 6 pramātṝṇāṃ śivāt prabhṛti sakalāntānāṃ tāvatām uktatvāt ਕਿਉਂਕਿ ਪ੍ਰਮਾਤਾ, ਸ਼ਿਵ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਸਕਲ ਤੱਕ, ਉੱਨੇ (ਸੱਤ) ਹੀ ਕਹੇ ਗਏ ਹਨ।
  7. 7 tatra śaktibhedād eva pramātṝṇāṃ bhedaḥ sa ca sphuṭīkaraṇārthaṃ … ਉੱਥੇ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਭੇਦ ਨਾਲ ਹੀ ਪ੍ਰਮਾਤਿਆਂ ਦਾ ਭੇਦ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹ ਸਪਸ਼ਟ ਕਰਨ ਲਈ ਸਕਲ ਆਦਿ ਦੇ ਕ੍ਰਮ ਨਾਲ…
  8. 8 vijñānākalasya te eva vigalatkalpe tatsaṃskārasacivā prabudhyamānā śuddhavidyā mantrasya ਵਿਗਿਆਨਾਕਲ ਲਈ ਉਹੋ (ਸ਼ਕਤੀਆਂ) ਵਿਗਲਤ-ਕਲਪ (ਲਗਭਗ ਗਲ ਚੁੱਕੀ) ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ (ਹਨ);
  9. 9 tatsaṃskārahīnā saiva prabuddhā mantreśasya ਮੰਤ੍ਰੇਸ਼ ਲਈ ਉਹੋ (ਸ਼ੁੱਧ-ਵਿਦਿਆ) ਹੈ, ਜੋ ਹੁਣ ਪੂਰਨ ਪ੍ਰਬੁੱਧ (ਜਾਗ੍ਰਿਤ) ਹੈ ਤੇ ਉਸ ਸੰਸਕਾਰ ਦੀ ਛਾਪ…
  10. 10 saiva icchāśaktirūpatāṃ svātantryasvabhāvāṃ jighṛkṣantī mantramaheśvarasya ਮੰਤ੍ਰਮਹੇਸ਼੍ਵਰ ਲਈ ਉਹੋ (ਸ਼ੁੱਧ-ਵਿਦਿਆ) ਹੈ, ਜੋ ਸ੍ਵਤੰਤ੍ਰਤਾ-ਸੁਭਾਅ ਵਾਲੀ ਇੱਛਾ-ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਰੂਪਤਾ ਨੂੰ…
  11. 11 icchātmikā sphuṭasvātantryātmikā śivasya iti śaktibhedāḥ sapta mukhyāḥ ਸ਼ਿਵ ਲਈ ਉਹੋ ਇੱਛਾ-ਆਤਮਕ, ਸਫੁਟ (ਸਪਸ਼ਟ) ਸ੍ਵਤੰਤ੍ਰਤਾ-ਆਤਮਕ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਮੁੱਖ ਭੇਦ ਸੱਤ…
  12. 12 taduparāgakṛtaś ca śaktimatsu pramātṛṣu bhedaḥ karaṇabhedasya kartṛbhedaparyavasānāt śakter … ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀਮਤ ਪ੍ਰਮਾਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਭੇਦ ਉਸ (ਸ਼ਕਤੀ) ਦੇ ਉਪਰਾਗ (ਰੰਗਤ) ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਕਰਣ…
  13. 13 vastutaḥ punar eka eva citsvātantryānandaviśrāntaḥ pramātā tatra pṛthivī … ਪਰ ਵਾਸਤਵ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮਾਤਾ ਇੱਕੋ ਹੀ ਹੈ, ਜੋ ਚਿਤ ਦੀ ਸ੍ਵਤੰਤ੍ਰਤਾ ਦੇ ਆਨੰਦ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼੍ਰਾਂਤ ਹੈ। ਉੱਥੇ…
  14. 14 nanu bhāvasya cet vedyatā svaṃ vapuḥ tat sarvān … 'ਪਰ ਜੇ ਭਾਵ (ਵਸਤੂ) ਦੀ ਵੇਦ੍ਯਤਾ (ਜਾਣੀ ਜਾਣ ਦੀ ਅਵਸਥਾ) ਉਸ ਦਾ ਆਪਣਾ ਵਪੁ (ਸਰੂਪ) ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਸਾਰਿਆਂ…
  15. 15 na tat svaṃ vapuḥ svarūpasya pṛthaguktatvāt kiṃ tarhi … ਉਹ (ਵੇਦ੍ਯਤਾ) ਭਾਵ ਦਾ ਆਪਣਾ ਵਪੁ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਸਰੂਪ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਵੱਖਰਾ ਕੀਤਾ ਜਾ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਤਾਂ ਫਿਰ…
  16. 16 anantapramātṛsaṃvedyam api ekam eva tat tasya rūpaṃ tāvati … ਭਾਵੇਂ ਅਨੰਤ ਪ੍ਰਮਾਤਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਸੰਵੇਦ੍ਯ (ਜਾਣਨ-ਯੋਗ) ਹੈ, ਫਿਰ ਵੀ ਉਸ ਦਾ ਉਹ ਰੂਪ ਇੱਕੋ ਹੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ…
  17. 17 tāvaty udriktarāgādikañcukasya sakalasya pramātṛtvāt sakalasyāpi evaṃ pāñcadaśyaṃ tasyāpi … ਕਿਉਂਕਿ ਉੱਨੇ ਤੱਕ ਪ੍ਰਮਾਤਾ ਸਕਲ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਰਾਗ ਆਦਿ ਕੰਚੁਕ ਉਦ੍ਰਿਕਤ (ਪ੍ਰਬਲ) ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਸਕਲ ਦੀ…
  18. 18 vitatya caitat nirṇītaṃ tantrāloke ਅਤੇ ਇਹ ਤੰਤ੍ਰਾਲੋਕ ਵਿੱਚ ਵਿਸਤਾਰ ਨਾਲ ਨਿਰਣੀਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਚੁੱਕਾ ਹੈ।
  19. 19 puṃsaḥ prabhṛti kalātattvāntaṃ trayodaśadhā ਪੁਰੁਸ਼ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਕਲਾ-ਤੱਤ੍ਵ ਤੱਕ ਇਹ ਤੇਰਾਂ-ਗੁਣਾ (ਤ੍ਰਯੋਦਸ਼-ਆਤਮਕ) ਹੈ।
  20. 20 sakalasya tatra pramātṛtāyogena tacchaktiśaktimadātmano bhedadvayasya pratyastamayāt tathā ca … ਉੱਥੇ ਸਕਲ ਦੀ ਪ੍ਰਮਾਤ੍ਰਿਤਾ ਦੇ ਅਭਾਵ ਕਾਰਨ, ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀਮਤ ਆਤਮਕ ਭੇਦ-ਦ੍ਵਯ (ਦੋ ਭੇਦ) ਅਸਤ…
  21. 21 vijñānākalasya svarūpatve caturṇāṃ pramātṛtve nava bhedāḥ ਜਦੋਂ ਵਿਗਿਆਨਾਕਲ ਸਰੂਪ ਹੋਵੇ ਤੇ ਚਾਰ ਪ੍ਰਮਾਤਾ ਹੋਣ, ਤਾਂ ਨੌਂ ਭੇਦ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
  22. 22 mantrasya svarūpatve trayāṇāṃ pramātṛtve sapta ਜਦੋਂ ਮੰਤ੍ਰ ਸਰੂਪ ਹੋਵੇ ਤੇ ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਮਾਤਾ ਹੋਣ, ਤਾਂ ਸੱਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
  23. 23 mantreśasya svarūpatve dvayoḥ pramātṛtve pañca ਜਦੋਂ ਮੰਤ੍ਰੇਸ਼ ਸਰੂਪ ਹੋਵੇ ਤੇ ਦੋ ਪ੍ਰਮਾਤਾ ਹੋਣ, ਤਾਂ ਪੰਜ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
  24. 24 mantramaheśasya svarūpatve bhagavata ekasyaiva pramātṛtve śaktiśaktimadbhedāt trayaḥ ਜਦੋਂ ਮੰਤ੍ਰਮਹੇਸ਼ ਸਰੂਪ ਹੋਵੇ ਤੇ ਕੇਵਲ ਇੱਕੋ ਭਗਵਾਨ ਪ੍ਰਮਾਤਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਸ਼ਕਤੀ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀਮਤ ਦੇ ਭੇਦ…
  25. 25 śivasya tu prakāśaikacitsvātantryanirbharasya na ko 'pi bhedaḥ paripūrṇatvāt ਪਰ ਸ਼ਿਵ ਲਈ, ਜੋ ਪ੍ਰਕਾਸ਼-ਮਾਤ੍ਰ ਚਿਤ ਦੀ ਸ੍ਵਤੰਤ੍ਰਤਾ ਨਾਲ ਨਿਰਭਰ (ਪੂਰਨ) ਹੈ, ਕੋਈ ਵੀ ਭੇਦ ਨਹੀਂ,…
  26. 26 evam ayaṃ tattvabheda eva parameśvarānuttaranayaikākhye nirūpitaḥ bhuvanabhedavaicitryaṃ karoti … ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਤੱਤ੍ਵ-ਭੇਦ ਹੀ, ਜੋ ਪਰਮੇਸ਼੍ਵਰ ਦੇ ਅਨੁੱਤਰ ਨਯ (ਮਾਰਗ) ਦੇ ਇੱਕੋ ਨਾਮ ਹੇਠ ਨਿਰੂਪਿਤ ਹੈ,…
  27. 27 atra ca parasparaṃ bhedakalanayā avāntarabhedajñānakutūhalī tantrālokam eva avadhārayet ਅਤੇ ਇੱਥੇ, ਜੋ ਆਪਸੀ ਭੇਦ ਦੀ ਕਲਨਾ (ਗਣਨਾ) ਨਾਲ ਅਵਾਂਤਰ (ਵਿਚਲੇ) ਭੇਦਾਂ ਦਾ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦਾ…
  28. 28 evam ekaikaghaṭādyanusāreṇāpi pṛthivyādīnāṃ tattvānāṃ bhedo nirūpitaḥ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇੱਕ-ਇੱਕ ਘੜੇ ਆਦਿ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਵੀ ਪ੍ਰਿਥਵੀ ਆਦਿ ਤੱਤ੍ਵਾਂ ਦਾ ਭੇਦ ਨਿਰੂਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
  29. 29 adhunā samastaṃ pṛthivītattvaṃ pramātṛprameyarūpam uddiśya nirūpyate yo dharātattvābhedena … ਹੁਣ ਸਾਰਾ ਪ੍ਰਿਥਵੀ-ਤੱਤ੍ਵ ਪ੍ਰਮਾਤਾ ਤੇ ਪ੍ਰਮੇਯ ਰੂਪ ਨੂੰ ਉੱਦੇਸ਼ ਕਰ ਕੇ ਨਿਰੂਪਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ: ਜੋ…
  30. 30 yathā śrutiḥ pṛthivy evedaṃ brahma iti ਜਿਵੇਂ ਸ਼੍ਰੁਤੀ (ਵੇਦ-ਵਾਣੀ) ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ: 'ਇਹ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਨਿਸ਼ਚਯ ਹੀ ਪ੍ਰਿਥਵੀ ਹੈ।'
  31. 31 dharātattvasiddhipradān prerayati sa dharāmantramaheśvaraḥ preryo dharāmantreśaḥ tasyaivābhimānikavigrahatātmako vācako … ਜੋ ਧਰਾ-ਤੱਤ੍ਵ ਦੀਆਂ ਸਿੱਧੀਆਂ ਦੇਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਉਹ ਧਰਾ-ਮੰਤ੍ਰਮਹੇਸ਼੍ਵਰ ਹੈ;
  32. 32 pāśavavidyākrameṇa abhyastapārthivayogaḥ kalpānte maraṇe vā dharāpralayakevalaḥ ਜਿਸ ਨੇ ਪਾਸ਼ਵ-ਵਿਦਿਆ ਦੇ ਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਪਾਰਥਿਵ ਯੋਗ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਕਲਪ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਮੌਤ ਵੇਲੇ…
  33. 33 sauṣupte hi tattvāveśavaśād eva citrasya svapnasya udayaḥ syāt … ਕਿਉਂਕਿ ਗੂੜ੍ਹੀ ਨੀਂਦ (ਸੁਸ਼ੁਪਤੀ) ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਤੱਤ੍ਵ ਵਿੱਚ ਆਵੇਸ਼ (ਲੀਨਤਾ) ਦੇ ਵੱਸ ਹੀ ਵਿਚਿਤ੍ਰ ਸੁਪਨੇ…
  34. 34 atrāpi śaktyudrekanyagbhāvābhyāṃ caturdaśatvam iti pramātṛtāpannasya dharātattvasya bhedāḥ svarūpaṃ … ਇੱਥੇ ਵੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਉਦ੍ਰੇਕ (ਪ੍ਰਾਬਲ੍ਯ) ਤੇ ਨ੍ਯਗ੍ਭਾਵ (ਅਧੀਨਤਾ) ਨਾਲ ਚੌਦਾਂ-ਗੁਣਾ (ਚਤੁਰਦਸ਼ਤਾ) ਹੁੰਦੀ…
  35. 35 atha ekasmin pramātari prāṇapratiṣṭhitatayā bhedanirūpaṇam iha nīlaṃ gṛhṇataḥ … ਹੁਣ ਇੱਕੋ ਪ੍ਰਮਾਤਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਣ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਹੋਣ ਦੇ ਆਧਾਰ ਉੱਤੇ ਭੇਦ-ਨਿਰੂਪਣ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਇੱਥੇ…
  36. 36 svakāryakartṛtā tu grāhakarūpatā iti uktaṃ na sā bhūyo … ਪਰ ਆਪਣੇ ਕਾਰਜ ਦੀ ਕਰਤ੍ਰਿਤਾ ਨੂੰ ਗ੍ਰਾਹਕ-ਰੂਪਤਾ ਕਿਹਾ ਜਾ ਚੁੱਕਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਮੁੜ ਨਹੀਂ ਗਿਣੀ ਜਾਂਦੀ।…
  37. 37 vikalpanyūnatve tu tuṭinyūnatā sukhādisaṃvittāv iva yāvat avikalpataiva ਪਰ ਜਦੋਂ ਵਿਕਲਪ ਘੱਟ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਤੁਟੀਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵੀ ਘੱਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ — ਜਿਵੇਂ ਸੁਖ ਆਦਿ ਦੀ ਸੰਵਿੱਤੀ…
  38. 38 lokās tu vikalpaviśrāntyā tām ahantāmayīm ahantācchāditedambhāvavikalpaprasarāṃ nirvikalpāṃ vimarśabhuvam … ਪਰ ਲੋਕ (ਸਾਧਾਰਨ ਲੋਕ) ਵਿਕਲਪ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼੍ਰਾਂਤੀ ਕਾਰਨ ਉਸ ਅਹੰਤਾ-ਮਯ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇਦਮ-ਭਾਵ (ਇਹ-ਪਨ) ਦੇ…
  39. 39 evaṃ ca pāñcadaśye sthite yāvat sphuṭedantātmano bhedasya nyūnatā … ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੰਚਦਸ਼ (ਪੰਦਰਾਂ) ਦੇ ਸਥਿਤ ਹੋਣ ਉੱਤੇ, ਜਿੰਨੀ ਸਫੁਟ ਇਦੰਤਾ (ਇਹ-ਪਨ) ਆਤਮਕ ਭੇਦ ਦੀ…
  40. 40 yad āha śrīkallaṭaḥ tuṭipāta iti atra pātaśabdaṃ saiva … ਜਿਵੇਂ ਸ਼੍ਰੀ ਕੱਲਟ ਨੇ ਕਿਹਾ: 'ਤੁਟੀ-ਪਾਤ (ਤੁਟੀ ਦਾ ਡਿੱਗਣਾ)।' ਇੱਥੇ 'ਪਾਤ' ਸ਼ਬਦ ਉਹੋ ਭਗਵਤੀ ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ…
  41. 41 evaṃ mantramaheśatuṭeḥ prabhṛti tattadabhyāsāt tattatsiddhiḥ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਮੰਤ੍ਰਮਹੇਸ਼੍ਵਰ ਦੀ ਤੁਟੀ (ਖਿਨ) ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ, ਉਸ-ਉਸ (ਖਿਨ) ਦੇ ਅਭਿਆਸ ਨਾਲ ਉਸ-ਉਸ (ਸ਼ਕਤੀ)…
  42. 42 athātraiva jāgradādyavasthā nirūpyante tatra vedyasya tadviṣayāyāś ca saṃvido … ਹੁਣ ਇਸੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ ਜਾਗ੍ਰਤ ਆਦਿ ਅਵਸਥਾਵਾਂ ਦਾ ਨਿਰੂਪਣ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਵੇਦ੍ਯ (ਜਾਣਨ-ਯੋਗ…
  43. 43 tatra yadādhiṣṭheyatayā bahīrūpatayā bhānaṃ tadā jāgradavasthā meye mātari … ਉੱਥੇ ਜਦੋਂ (ਵੇਦ੍ਯ ਦਾ) ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਅਧਿਸ਼੍ਠੇਯ (ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਅਧਿਕਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ) ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਬਾਹਰੀ ਰੂਪ…
  44. 44 yadā tu tatraiva adhiṣṭhānarūpatayā bhānaṃ saṅkalpaḥ tadā svapnāvasthā ਪਰ ਜਦੋਂ ਉਸੇ (ਤ੍ਰਿਪੁਟੀ) ਵਿੱਚ (ਪ੍ਰਕਾਸ਼) ਅਧਿਸ਼੍ਠਾਨ (ਆਸਣ-ਆਧਾਰ) ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ — ਜੋ…
  45. 45 yadā tu tatraiva adhiṣṭhātṛrūpatayā bījātmatayaiva bhānaṃ tadā suṣuptāvasthā ਪਰ ਜਦੋਂ ਉਸੇ (ਤ੍ਰਿਪੁਟੀ) ਵਿੱਚ (ਪ੍ਰਕਾਸ਼) ਅਧਿਸ਼੍ਠਾਤਾ (ਅਧਿਕਾਰੀ) ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਬੀਜ-ਸੁਭਾਅ ਵਾਲੇ ਰੂਪ…
  46. 46 imā eva tisraḥ prameyapramāṇapramātravasthāḥ pratyekaṃ jāgradādibhedāt caturvidhā uktāḥ ਇਹੋ ਤਿੰਨ ਅਵਸਥਾਵਾਂ — ਪ੍ਰਮੇਯ, ਪ੍ਰਮਾਣ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮਾਤਾ ਦੀਆਂ — ਹਰ ਇੱਕ ਜਾਗ੍ਰਤ ਆਦਿ ਦੇ ਭੇਦ ਨਾਲ…
  47. 47 yadā tu tasminn eva pramātṛviśrāntigate pramātuḥ pūrṇataunmukhyāt taddvāreṇa … ਪਰ ਜਦੋਂ ਉਸੇ (ਅਵਸਥਾ) ਵਿੱਚ, ਜੋ ਪ੍ਰਮਾਤਾ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼੍ਰਾਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ, ਪ੍ਰਮਾਤਾ ਦੀ…
  48. 48 etad eva avasthācatuṣṭayaṃ piṇḍasthapadastharūpastharūpātītaśabdair yogino vyavaharanti prasaṅkhyānadhanās tu … ਇਸੇ ਅਵਸਥਾ-ਚਤੁਸ਼੍ਟਯ (ਚਾਰ ਅਵਸਥਾਵਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ) ਨੂੰ ਯੋਗੀ-ਜਨ 'ਪਿੰਡਸ੍ਥ', 'ਪਦਸ੍ਥ', 'ਰੂਪਸ੍ਥ' ਅਤੇ…
  49. 49 anvarthaṃ cātra darśitaṃ tantrāloke ślokavārttike ca ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਵਾਂ ਦੀ ਅਰਥ-ਅਨੁਰੂਪਤਾ ਤੰਤ੍ਰਾਲੋਕ ਅਤੇ ਸ਼ਲੋਕਵਾਰਤਿਕ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਗਈ ਹੈ।
  50. 50 yac ca sarvāntarbhūtaṃ pūrṇarūpaṃ tat turyātītaṃ sarvātītaṃ mahāpracayaṃ … ਅਤੇ ਜੋ ਸਭ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸਮਾਇਆ ਹੋਇਆ, ਪੂਰਨ-ਰੂਪ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ 'ਤੁਰੀਯਾਤੀਤ' (ਚੌਥੀ ਤੋਂ ਪਰੇ), 'ਸਰ੍ਵਾਤੀਤ'…
  51. 51 kiṃ ca yasya yad yadā rūpaṃ sphuṭaṃ sthiram … ਹੋਰ ਵੀ — ਜਿਸ ਦਾ ਜੋ ਰੂਪ, ਜਦੋਂ, ਸਫੁਟ (ਸਪਸ਼ਟ), ਸਥਿਰ ਅਤੇ ਅਨੁਬੰਧੀ (ਨਿਰੰਤਰ ਚੱਲਣ ਵਾਲਾ) ਹੁੰਦਾ ਹੈ,…
  52. 52 tatra svarūpasakalau 1 pralayākalaḥ 2 vijñānākalaḥ 3 mantratadīśatanmaheśavargaḥ … ਉੱਥੇ — (1) ਸ੍ਵਰੂਪ ਸਹਿਤ ਸਕਲ, (2) ਪ੍ਰਲਯਾਕਲ, (3) ਵਿਜ੍ਞਾਨਾਕਲ, (4) ਮੰਤ੍ਰ, ਮੰਤ੍ਰੇਸ਼੍ਵਰ ਅਤੇ…
  53. 53 svarūpaṃ pralayākala ityādikrameṇa trayodaśabhede svarūpaṃ vijñānākalaśaktiḥ vijñānākala ity … 'ਸ੍ਵਰੂਪ, ਪ੍ਰਲਯਾਕਲ' ਆਦਿ ਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਤੇਰਾਂ ਭੇਦਾਂ ਵਿੱਚ;