तन्त्रसार
Tantrasāra
- 1 tatra yadā vikalpaṃ krameṇa saṃskurute samanantaroktasvarūpapraveśāya tadā bhāvanākramasya … ਇੱਥੇ, ਜਦੋਂ (ਸਾਧਕ) ਹੁਣੇ ਕਹੇ ਸਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਵਿਕਲਪ ਨੂੰ ਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ (ਸ਼ੁੱਧ)…
- 2 tathā hi vikalpabalāt eva jantavo baddham ātmānam abhimanyante … ਕਿਉਂਕਿ ਵਿਕਲਪ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ ਹੀ ਜੀਵ ਆਪਣੀ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਬੱਧ ਮੰਨਦੇ ਹਨ;
- 3 sa ca evaṃrūpaḥ samastebhyaḥ paricchinnasvabhāvebhyaḥ śivāntebhyaḥ tattvebhyo yat … ਅਤੇ ਉਹ (ਪਰਮ ਤੱਤ੍ਵ), ਅਜਿਹੇ ਰੂਪ ਵਾਲਾ, ਸਮੂਹ ਪਰਿਛਿੰਨ-ਸੁਭਾਅ ਵਾਲੇ, ਸ਼ਿਵ ਤੱਕ ਦੇ ਤੱਤ੍ਵਾਂ ਤੋਂ ਜੋ…
- 4 sa ca ayaṃ māyāndhānāṃ na utpadyate sattarkādīnām abhāvāt ਅਤੇ ਇਹ (ਪ੍ਰਤ੍ਯਭਿਗਿਆਨ) ਮਾਯਾ ਨਾਲ ਅੰਨ੍ਹੇ ਹੋਇਆਂ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ…
- 5 vaiṣṇavādyā hi tāvanmātra eva āgame rāgatattvena niyamitā iti … ਕਿਉਂਕਿ ਵੈਸ਼੍ਣਵ ਆਦਿ ਉੱਨੇ-ਮਾਤ੍ਰ ਆਗਮ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰਾਗ-ਤੱਤ੍ਵ ਨਾਲ ਨਿਯਮਿਤ (ਬੱਧ) ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਉਹ…
- 6 yathoktaṃ pārameśvare vaiṣṇavādyāḥ samastās te vidyārāgeṇa rañjitāḥ ਜਿਵੇਂ ਪਾਰਮੇਸ਼੍ਵਰ (ਸ਼ਾਸਤਰ) ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ: 'ਉਹ ਸਾਰੇ ਵੈਸ਼੍ਣਵ ਆਦਿ ਵਿਦਿਆ ਅਤੇ ਰਾਗ ਨਾਲ ਰੰਜਿਤ…
- 7 na vindanti paraṃ tattvaṃ sarvajñajñānavarjitāḥ iti ਸਰਵਗ੍ਯ (ਸਭ-ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ) ਦੇ ਗਿਆਨ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋਣ ਕਾਰਨ, ਪਰਮ ਤੱਤ੍ਵ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ।'
- 8 tasmāt śāmbhavadṛḍḥaśaktipātāviddhā eva sadāgamādikrameṇa vikalpaṃ saṃskṛtya paraṃ svarūpaṃ … ਇਸ ਲਈ ਜੋ ਸ਼ਾਂਭਵ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਸ਼ਕਤੀਪਾਤ ਨਾਲ ਵਿੰਨ੍ਹੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਉਹੋ ਹੀ ਸਤ੍-ਆਗਮ ਆਦਿ ਦੇ ਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਵਿਕਲਪ…
- 9 nanu itthaṃ paraṃ tattvaṃ vikalpyarūpaṃ syāt maivam vikalpasya … 'ਪਰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਾਂ ਪਰਮ ਤੱਤ੍ਵ ਵਿਕਲਪ੍ਯ (ਕਲਪਨਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ) ਬਣ ਜਾਵੇਗਾ?
- 10 tatra atidṛḍhaśaktipātāviddhasya svayam eva sāṃsiddhikatayā sattarka udeti yo … ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਜੋ ਅਤਿ-ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਸ਼ਕਤੀਪਾਤ ਨਾਲ ਵਿੰਨ੍ਹਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਸਤ੍-ਤਰਕ ਆਪ ਹੀ,…
- 11 anyasya āgamakrameṇa ityādi savistaraṃ śaktipātaprakāśane vakṣyāmaḥ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਲਈ 'ਆਗਮ ਦੇ ਕ੍ਰਮ ਨਾਲ' ਆਦਿ ਬਾਰੇ ਅਸੀਂ ਸ਼ਕਤੀਪਾਤ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ (ਨਿਰੂਪਣ) ਵਿੱਚ ਵਿਸਤਾਰ ਨਾਲ…
- 12 kiṃ tu guror āgamanirūpaṇe vyāpāraḥ āgamasya ca niḥśaṅkasajātīyatatprabandhaprasavanibandhanasamucitavikalpodaye … ਸਗੋਂ ਗੁਰੂ ਦਾ ਵਿਆਪਾਰ (ਕਾਰਜ) ਆਗਮ ਦੇ ਨਿਰੂਪਣ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਅਤੇ ਆਗਮ ਦਾ ਵਿਆਪਾਰ ਉਸ (ਪਰਮ ਤੱਤ੍ਵ) ਦੇ…
- 13 na ca atra sattarkāt śuddhavidyāprakāśarūpāt ṛte anyat yogāṅgaṃ … ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਸ਼ੁੱਧ-ਵਿਦਿਆ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼-ਰੂਪ ਸਤ੍-ਤਰਕ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕੋਈ ਹੋਰ ਯੋਗਾਂਗ ਸਾਕਸ਼ਾਤ (ਸਿੱਧਾ) ਉਪਾਯ…
- 14 pratyāhāro 'pi karaṇabhūmim eva sātiśayāṃ kuryāt dhyānadhāraṇāsamādhayo 'pi … ਪ੍ਰਤ੍ਯਾਹਾਰ ਵੀ ਕੇਵਲ ਕਰਣ-ਭੂਮੀ (ਇੰਦ੍ਰਿਯਾਂ ਦੇ ਖੇਤਰ) ਨੂੰ ਅਧਿਕ ਪਰਿਸ਼ਕ੍ਰਿਤ ਕਰੇਗਾ। ਅਤੇ ਧਿਆਨ,…
- 15 abhyāsaś ca pare tattve śivātmani svasvabhāve na sambhavaty … ਅਤੇ ਪਰਮ ਤੱਤ੍ਵ — ਜਿਸ ਦੀ ਆਤਮਾ ਸ਼ਿਵ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ ਆਪਣਾ ਨਿਜ ਸੁਭਾਅ ਹੈ — ਉਸ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਅਭਿਆਸ…
- 16 saṃvidrūḍhasya prāṇabuddhidehaniṣṭhīkaraṇarūpo hi abhyāsaḥ bhārodvahanaśāstrārthabodhanṛttābhyāsavat saṃvidrūpe tu na … ਕਿਉਂਕਿ ਸੰਵਿਤ ਵਿੱਚ ਰੂੜ੍ਹ (ਟਿਕੇ) ਹੋਏ ਲਈ ਅਭਿਆਸ ਉਹੋ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਪ੍ਰਾਣ, ਬੁੱਧੀ ਤੇ ਦੇਹ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ…
- 17 kiṃ tarkeṇāpi iti cet uktam atra dvaitādhivāsanirāsaprakāra eva … ਜੇ ਕਿਹਾ ਜਾਵੇ 'ਤਾਂ ਫਿਰ ਤਰਕ ਦਾ ਵੀ ਕੀ ਲਾਭ?
- 18 laukike 'pi vā abhyāse cidātmatvena sarvarūpasya tasya tasya … ਜਾਂ ਫਿਰ, ਲੌਕਿਕ (ਸੰਸਾਰੀ) ਅਭਿਆਸ ਵਿੱਚ ਵੀ — ਕਿਉਂਕਿ ਸਭ ਕੁਝ ਚਿਤ-ਆਤਮਕ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਸਰਵ-ਰੂਪ ਹੈ —…
- 19 paratattve tu na kiñcit apāsyam iti uktam ਪਰ ਪਰਮ ਤੱਤ੍ਵ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਵੀ ਹਟਾਉਣ ਯੋਗ ਨਹੀਂ — ਇਹ ਕਿਹਾ ਜਾ ਚੁੱਕਾ ਹੈ।
- 20 dvaitādhivāso 'pi nāma na kaścana pṛthak vastubhūtaḥ api … ਦ੍ਵੈਤ ਦਾ ਅਧਿਵਾਸ ਵੀ ਕੋਈ ਵੱਖਰੀ ਵਸਤੂ-ਭੂਤ (ਅਸਲ ਚੀਜ਼) ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਉਹ ਕੇਵਲ ਆਪਣੇ ਸਰੂਪ ਦੀ ਅਖ੍ਯਾਤੀ…
- 21 ayaṃ paramārthaḥ svarūpaṃ prakāśamānam akhyātirūpatvaṃ svayaṃ svātantryāt gṛhītaṃ … ਇਹ ਪਰਮਾਰਥ ਹੈ: ਆਪਣਾ ਸਰੂਪ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਨੇ ਆਪ ਹੀ ਆਪਣੀ ਸ੍ਵਤੰਤ੍ਰਤਾ ਨਾਲ ਅਖ੍ਯਾਤੀ…
- 22 tarkaṃ tu anugṛhṇīyur api sattarka eva sākṣāt tatra … (ਹੋਰ ਯੋਗਾਂਗ) ਤਰਕ ਨੂੰ ਅਨੁਗ੍ਰਹਿਤ (ਸਹਾਇਤਾ) ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ;
- 23 sarve bhāvāḥ parameśvaratejomayā iti rūḍhavikalpaprāptyai parameśasaṃvidanalatejasi samastabhāvagrāsarasikatābhimate tattejomātrāvaśeṣatvasahasamastabhāvavilāpanaṃ … 'ਸਾਰੇ ਭਾਵ ਪਰਮੇਸ਼੍ਵਰ ਦੇ ਤੇਜ-ਮਯ ਹਨ' — ਇਸ ਰੂੜ੍ਹ ਵਿਕਲਪ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ, ਪਰਮੇਸ਼ ਦੀ ਸੰਵਿਤ-ਅਨਲ…
- 24 tathā ubhayātmakaparāmarśodayārthaṃ bāhyābhyantarādiprameyarūpabhinnabhāvānapekṣayaiva evaṃvidhaṃ tat paraṃ tattvaṃ svasvabhāvabhūtam … ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਭਯ-ਆਤਮਕ (ਉੱਤੀਰਣਤਾ ਤੇ ਵਿਅਾਪਕਤਾ ਦੋਹਾਂ ਦੇ) ਪਰਾਮਰਸ਼ ਦੇ ਉਦੈ ਲਈ, ਬਾਹਰੀ-ਅੰਦਰੂਨੀ ਆਦਿ…
- 25 sarvatra sarvadā nirupāyaparameśvarābhimānalābhāya parameśvarasamatābhimānena dehasyāpi ghaṭāder api avalokanaṃ … ਹਰ ਥਾਂ ਅਤੇ ਹਰ ਸਮੇਂ ਨਿਰੁਪਾਯ ਪਰਮੇਸ਼੍ਵਰ-ਅਭਿਮਾਨ (ਪਰਮੇਸ਼੍ਵਰ ਹੋਣ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਤੀ) ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ,…
- 26 yathoktaṃ śrīnandiśikhāyām sarvasāmyaṃ paraṃ vratam iti ਜਿਵੇਂ ਸ਼੍ਰੀ ਨੰਦਿਸ਼ਿਖਾ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ: 'ਸਭ ਨਾਲ ਸਮਾਨਤਾ ਹੀ ਪਰਮ ਵ੍ਰਤ ਹੈ।'
- 27 itthaṃ vicitraiḥ śuddhavidyāṃśarūpaiḥ vikalpaiḥ yat anapekṣitavikalpaṃ svābhāvikaṃ paramārthatattvaṃ … ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ੁੱਧ-ਵਿਦਿਆ ਦੇ ਅੰਸ਼-ਰੂਪ ਵਿਚਿਤ੍ਰ (ਵੰਨ-ਸੁਵੰਨੇ) ਵਿਕਲਪਾਂ ਨਾਲ ਜਦੋਂ ਉਹ ਸੁਭਾਵਿਕ…
- 28 tatra parameśvaraḥ pūrṇasaṃvitsvabhāvaḥ pūrṇataiva asya śaktiḥ kulaṃ sāmarthyam … ਉੱਥੇ ਪਰਮੇਸ਼੍ਵਰ, ਜਿਸ ਦਾ ਸੁਭਾਅ ਪੂਰਨ ਸੰਵਿਤ ਹੈ — ਅਤੇ ਉਹੋ ਪੂਰਨਤਾ ਹੀ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ — ਉਸ-ਉਸ ਰੂਪ…
- 29 sā ca samagraśaktitādarśanena pūrṇatāsaṃvit prakāśate ਅਤੇ ਉਹ (ਸ਼ਕਤੀ) — ਪੂਰਨਤਾ ਦੀ ਸੰਵਿਤ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ — ਉਸ ਦੀਆਂ ਸਮਗ੍ਰ (ਸੰਪੂਰਨ) ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ…
- 30 śaktayaś ca asya asaṅkhyeyāḥ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਅਸੰਖ੍ਯ (ਅਣਗਿਣਤ) ਹਨ।
- 31 kiṃ bahunā yat viśvaṃ tā asya śaktayaḥ tāḥ … ਅਧਿਕ ਕੀ ਕਹੀਏ?
- 32 tisṛṣu tāvat viśvaṃ samāpyate yayā idaṃ śivādidharaṇyantam avikalpyasaṃvinmātrarūpatayā … ਹੁਣ, ਵਿਸ਼ਵ ਤਿੰਨ (ਸ਼ਕਤੀਆਂ) ਵਿੱਚ ਸਮਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਨਾਲ ਪਰਮੇਸ਼੍ਵਰ ਇਸ ਸ਼ਿਵ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਧਰਤੀ ਤੱਕ…
- 33 yayā ca darpaṇahastyādivat bhedābhedābhyāṃ sā asya śrīparāparaśaktiḥ ਅਤੇ ਜਿਸ ਨਾਲ (ਉਹ ਇਸ ਨੂੰ) ਭੇਦ ਅਤੇ ਅਭੇਦ ਦੋਹਾਂ ਨਾਲ (ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਾ ਹੈ) — ਜਿਵੇਂ ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਹਾਥੀ…
- 34 yayā parasparaviviktātmanā bhedenaiva sā asya śrīmadaparaśaktiḥ ਅਤੇ ਜਿਸ ਨਾਲ (ਉਹ ਇਸ ਨੂੰ) ਪਰਸਪਰ ਵਿਵਿਕਤ (ਵੱਖਰੇ) ਸੁਭਾਅ ਵਾਲੇ ਕੇਵਲ ਭੇਦ ਨਾਲ (ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਾ ਹੈ) — ਉਹ…
- 35 etat trividhaṃ yayā dhāraṇam ātmany eva kroḍīkāreṇa anusandhānātmanā … ਅਤੇ ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਇਸ ਤ੍ਰਿਵਿਧ ਧਾਰਣ ਨੂੰ ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ ਹੀ ਕ੍ਰੋੜੀਕਾਰ (ਆਲਿੰਗਨ) ਨਾਲ, ਅਨੁਸੰਧਾਨ-ਆਤਮਕ ਰੂਪ…
- 36 tā etāḥ catasraḥ śaktayaḥ svātantryāt pratyekaṃ tridhaiva vartante ਇਹ ਚਾਰੇ ਸ਼ਕਤੀਆਂ, ਆਪਣੀ ਸ੍ਵਤੰਤ੍ਰਤਾ ਕਾਰਨ, ਹਰੇਕ ਤਿੰਨ-ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਕਾਰ ਨਾਲ ਹੀ ਵਰਤਦੀਆਂ ਹਨ:
- 37 sṛṣṭau sthitau saṃhāre ca iti dvādaśa bhavanti ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ (ਉਤਪੱਤੀ) ਵਿੱਚ, ਸਥਿਤੀ (ਪਾਲਣ) ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਸੰਹਾਰ (ਲਯ) ਵਿੱਚ — ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਬਾਰਾਂ ਬਣ…
- 38 tathā hi saṃvit pūrvam antar eva bhāvaṃ kalayati … ਇਸ ਨੂੰ ਸਮਝਾਉਂਦੇ ਹਾਂ: ਸੰਵਿਤ ਪਹਿਲਾਂ ਭਾਵ (ਵਸਤੂ) ਨੂੰ ਅੰਦਰ ਹੀ ਕਲਿਤ ਕਰਦੀ (ਪ੍ਰੇਰਦੀ/ਫੜਦੀ) ਹੈ;
- 39 kalanaṃ ca gatiḥ kṣepo jñānaṃ gaṇanaṃ bhogīkaraṇaṃ śabdanaṃ … ਅਤੇ 'ਕਲਨ' ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ: ਗਤੀ, ਖੇਪ (ਸੁੱਟਣਾ), ਗਿਆਨ, ਗਣਨ (ਗਿਣਨਾ), ਭੋਗੀਕਰਣ (ਭੋਗ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਬਣਾਉਣਾ),…
- 40 yad āhuḥ śrībhūtirājaguravaḥ kṣepāj jñānāc ca kālī kalanavaśatayātha … ਜਿਵੇਂ ਸ਼੍ਰੀ ਭੂਤਿਰਾਜ ਗੁਰੂ ਨੇ ਕਿਹਾ: 'ਖੇਪ (ਸੁੱਟਣ) ਤੋਂ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਤੋਂ, ਕਲਨ ਦੇ ਵੱਸ ਹੋਣ ਕਾਰਨ, ਉਹ…
- 41 eṣa ca arthaḥ tatra tatra madviracite vivaraṇe prakaraṇastotrādau … ਅਤੇ ਇਹ ਅਰਥ ਥਾਂ-ਥਾਂ ਮੇਰੇ ਰਚੇ ਵਿਵਰਣ (ਟੀਕੇ), ਪ੍ਰਕਰਣ, ਸਤੋਤ੍ਰ ਆਦਿ ਵਿੱਚ ਵਿਸਤਾਰ ਨਾਲ ਵੇਖਣਯੋਗ ਹੈ।
- 42 na atirahasyam ekatra khyāpyaṃ na ca sarvathā gopyam … 'ਅਤਿ-ਰਹਸ੍ਯ (ਅਤਿਅੰਤ ਗੁਪਤ) ਉਪਦੇਸ਼ ਨਾ ਇੱਕੋ ਥਾਂ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨ ਯੋਗ ਹੈ, ਨਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਛੁਪਾਉਣ ਯੋਗ'…
- 43 tad evam yad uktaṃ yāgahomādi tat evaṃvidhe maheśvara … ਤਾਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜੋ ਯਾਗ, ਹੋਮ ਆਦਿ ਕਿਹਾ ਗਿਆ, ਉਹ ਅਜਿਹੇ ਸੁਭਾਅ ਵਾਲੇ ਮਹੇਸ਼੍ਵਰ ਵਿੱਚ ਹੀ (ਅਰਪਿਤ)…
- 44 sarve hi heyam eva upādeyabhūmirūpaṃ viṣṇutaḥ prabhṛti śivāntaṃ … ਕਿਉਂਕਿ ਸਾਰੇ (ਨੀਵੇਂ ਸੰਪ੍ਰਦਾਯ) ਜੋ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਹੇਯ (ਤਿਆਗਣ-ਯੋਗ) ਹੈ — ਵਿਸ਼੍ਣੁ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਸ਼ਿਵ ਤੱਕ…
- 45 tasmāt vaidikāt prabhṛti pārameśvarasiddhāntatantrakulocchuṣmādiśāstrokto 'pi yo niyamo vidhiḥ … ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਸਿੱਧ ਹੈ ਕਿ ਇੱਥੇ, ਵੈਦਿਕ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਪਾਰਮੇਸ਼੍ਵਰ, ਸਿੱਧਾਂਤ, ਤੰਤ੍ਰ, ਕੁਲ, ਉੱਛੁਸ਼੍ਮ ਆਦਿ…
- 46 tathaiva ca uktaṃ śrīpūrvādau vitatya tantrālokāt anveṣyam ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਪੂਰਵ ਆਦਿ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ;