तन्त्रसार
Tantrasāra
- 1 tatra yadā vikalpaṃ krameṇa saṃskurute samanantaroktasvarūpapraveśāya tadā bhāvanākramasya … येथे, आधीच सांगितलेल्या स्वरूपात प्रवेश करण्यासाठी जेव्हा साधक क्रमाने विकल्पाला…
- 2 tathā hi vikalpabalāt eva jantavo baddham ātmānam abhimanyante … कारण विकल्पाच्या बळानेच जीव स्वतःला बद्ध मानतात;
- 3 sa ca evaṃrūpaḥ samastebhyaḥ paricchinnasvabhāvebhyaḥ śivāntebhyaḥ tattvebhyo yat … आणि ते अशा स्वरूपाचे तत्त्व — जे शिवापर्यंतच्या सर्व परिच्छिन्न स्वभावाच्या तत्त्वांच्या…
- 4 sa ca ayaṃ māyāndhānāṃ na utpadyate sattarkādīnām abhāvāt आणि हे (परिज्ञान) मायेने आंधळ्या झालेल्यांच्या ठायी उत्पन्न होत नाही, कारण त्यांच्या ठायी…
- 5 vaiṣṇavādyā hi tāvanmātra eva āgame rāgatattvena niyamitā iti … कारण वैष्णवादी तितक्याच मर्यादित आगमामध्ये रागतत्त्वाने नियमित झालेले असतात, म्हणून ते…
- 6 yathoktaṃ pārameśvare vaiṣṇavādyāḥ samastās te vidyārāgeṇa rañjitāḥ जसे पारमेश्वरामध्ये सांगितले आहे — "वैष्णवादी ते सर्वजण विद्या आणि रागाने रंजित (रंगलेले)…
- 7 na vindanti paraṃ tattvaṃ sarvajñajñānavarjitāḥ iti सर्वज्ञाच्या ज्ञानाने रहित असल्यामुळे ते परम तत्त्व प्राप्त करत नाहीत.
- 8 tasmāt śāmbhavadṛḍḥaśaktipātāviddhā eva sadāgamādikrameṇa vikalpaṃ saṃskṛtya paraṃ svarūpaṃ … म्हणून शांभव दृढ शक्तिपाताने विद्ध झालेलेच सदागमादि क्रमाने विकल्पाला संस्कारित करून परम…
- 9 nanu itthaṃ paraṃ tattvaṃ vikalpyarūpaṃ syāt maivam vikalpasya … शंका — अशा रीतीने परम तत्त्व विकल्प्य (विकल्पाचा विषय) ठरेल काय?
- 10 tatra atidṛḍhaśaktipātāviddhasya svayam eva sāṃsiddhikatayā sattarka udeti yo … त्यांच्यापैकी, अतिशय दृढ शक्तिपाताने विद्ध झालेल्याच्या ठायी सांसिद्धिक रीतीने (सहजसिद्ध…
- 11 anyasya āgamakrameṇa ityādi savistaraṃ śaktipātaprakāśane vakṣyāmaḥ अन्य साधकाच्या बाबतीत — "आगमक्रमाने" इत्यादी — हे आम्ही शक्तिपाताच्या प्रकाशनात…
- 12 kiṃ tu guror āgamanirūpaṇe vyāpāraḥ āgamasya ca niḥśaṅkasajātīyatatprabandhaprasavanibandhanasamucitavikalpodaye … तर मात्र गुरूचा व्यापार आगमाच्या निरूपणात असतो, आणि आगमाचा व्यापार निःशंक, सजातीय व सलग…
- 13 na ca atra sattarkāt śuddhavidyāprakāśarūpāt ṛte anyat yogāṅgaṃ … आणि येथे शुद्धविद्येच्या प्रकाशरूप अशा सत्तर्काखेरीज अन्य कोणतेही योगांग साक्षात उपाय…
- 14 pratyāhāro 'pi karaṇabhūmim eva sātiśayāṃ kuryāt dhyānadhāraṇāsamādhayo 'pi … प्रत्याहारही केवळ इंद्रियभूमीला अधिक सूक्ष्म (परिष्कृत) करील.
- 15 abhyāsaś ca pare tattve śivātmani svasvabhāve na sambhavaty … आणि शिवात्मक, स्वतःचेच स्वस्वरूप असणाऱ्या परम तत्त्वाच्या ठायी अभ्यास तर संभवतच नाही.
- 16 saṃvidrūḍhasya prāṇabuddhidehaniṣṭhīkaraṇarūpo hi abhyāsaḥ bhārodvahanaśāstrārthabodhanṛttābhyāsavat saṃvidrūpe tu na … कारण संविदात रूढ झालेल्यासाठी अभ्यास म्हणजे प्राण, बुद्धी आणि देहामध्ये काहीतरी…
- 17 kiṃ tarkeṇāpi iti cet uktam atra dvaitādhivāsanirāsaprakāra eva … "तर मग तर्कानेही काय (प्रयोजन)?
- 18 laukike 'pi vā abhyāse cidātmatvena sarvarūpasya tasya tasya … किंवा लौकिक अभ्यासातही — चिदात्मक असल्यामुळे सर्वरूप असणाऱ्या त्या त्या देहादीचे अभिमत…
- 19 paratattve tu na kiñcit apāsyam iti uktam परंतु परम तत्त्वाच्या बाबतीत तर काहीही दूर करण्यासारखे नाही असे सांगितले आहे.
- 20 dvaitādhivāso 'pi nāma na kaścana pṛthak vastubhūtaḥ api … द्वैताधिवासही नावापुरताच;
- 21 ayaṃ paramārthaḥ svarūpaṃ prakāśamānam akhyātirūpatvaṃ svayaṃ svātantryāt gṛhītaṃ … हाच परमार्थ — प्रकाशमान असणारे स्वरूप, स्वतःच स्वातंत्र्याने स्वीकारलेल्या अख्यातिरूपतेला…
- 22 tarkaṃ tu anugṛhṇīyur api sattarka eva sākṣāt tatra … परंतु (अन्य योगांगे) तर्काला अनुग्रहीतही करू शकतील;
- 23 sarve bhāvāḥ parameśvaratejomayā iti rūḍhavikalpaprāptyai parameśasaṃvidanalatejasi samastabhāvagrāsarasikatābhimate tattejomātrāvaśeṣatvasahasamastabhāvavilāpanaṃ … "सर्व भाव परमेश्वराच्या तेजाने भरलेले आहेत" या रूढ विकल्पाच्या प्राप्तीसाठी — समस्त…
- 24 tathā ubhayātmakaparāmarśodayārthaṃ bāhyābhyantarādiprameyarūpabhinnabhāvānapekṣayaiva evaṃvidhaṃ tat paraṃ tattvaṃ svasvabhāvabhūtam … तसेच, उभयात्मक (विश्वोत्तीर्ण व विश्वात्मक) परामर्शाच्या उदयासाठी, बाह्य-आभ्यंतर आदी…
- 25 sarvatra sarvadā nirupāyaparameśvarābhimānalābhāya parameśvarasamatābhimānena dehasyāpi ghaṭāder api avalokanaṃ … सर्वत्र, सर्वदा निरुपाय (साधनरहित) परमेश्वराच्या अभिमानाच्या प्राप्तीसाठी, परमेश्वराशी…
- 26 yathoktaṃ śrīnandiśikhāyām sarvasāmyaṃ paraṃ vratam iti जसे श्रीनंदिशिखेमध्ये सांगितले आहे — "सर्वांशी सायुज्य (साम्य) हेच परम व्रत आहे.
- 27 itthaṃ vicitraiḥ śuddhavidyāṃśarūpaiḥ vikalpaiḥ yat anapekṣitavikalpaṃ svābhāvikaṃ paramārthatattvaṃ … अशा रीतीने विविध, शुद्धविद्येच्या अंशरूप अशा विकल्पांनी जेव्हा अनपेक्षितविकल्प (पुढील…
- 28 tatra parameśvaraḥ pūrṇasaṃvitsvabhāvaḥ pūrṇataiva asya śaktiḥ kulaṃ sāmarthyam … तेथे परमेश्वर पूर्ण संवित्-स्वभावाचा आहे;
- 29 sā ca samagraśaktitādarśanena pūrṇatāsaṃvit prakāśate आणि ती (शक्ती) समग्र शक्तींच्या दर्शनाने पूर्णतेची संवित् म्हणून प्रकाशते.
- 30 śaktayaś ca asya asaṅkhyeyāḥ आणि त्याच्या शक्ती असंख्य आहेत.
- 31 kiṃ bahunā yat viśvaṃ tā asya śaktayaḥ tāḥ … अधिक काय सांगावे?
- 32 tisṛṣu tāvat viśvaṃ samāpyate yayā idaṃ śivādidharaṇyantam avikalpyasaṃvinmātrarūpatayā … तीन शक्तींमध्ये तर विश्व समाप्त होते (अंतर्भूत होते).
- 33 yayā ca darpaṇahastyādivat bhedābhedābhyāṃ sā asya śrīparāparaśaktiḥ आणि ज्या शक्तीने तो — आरशातील हत्ती इत्यादीप्रमाणे — भेद आणि अभेद या दोहोंनी (विश्व प्रकट…
- 34 yayā parasparaviviktātmanā bhedenaiva sā asya śrīmadaparaśaktiḥ आणि ज्या शक्तीने तो — परस्पर विविक्त (वेगवेगळ्या) स्वरूपाने, भेदानेच (विश्व प्रकट करतो) —…
- 35 etat trividhaṃ yayā dhāraṇam ātmany eva kroḍīkāreṇa anusandhānātmanā … आणि ज्या शक्तीने तो हे त्रिविध धारण आत्म्यातच क्रोडीकाराने (आलिंगनाने), अनुसंधानात्मक…
- 36 tā etāḥ catasraḥ śaktayaḥ svātantryāt pratyekaṃ tridhaiva vartante या त्या चार शक्ती स्वातंत्र्याने प्रत्येकी तीन प्रकारांनीच वर्ततात —
- 37 sṛṣṭau sthitau saṃhāre ca iti dvādaśa bhavanti सृष्टी, स्थिती आणि संहार यांमध्ये — अशा रीतीने त्या बारा होतात.
- 38 tathā hi saṃvit pūrvam antar eva bhāvaṃ kalayati … ते असे — संवित् प्रथम भावाला अंतरातच कलित करते;
- 39 kalanaṃ ca gatiḥ kṣepo jñānaṃ gaṇanaṃ bhogīkaraṇaṃ śabdanaṃ … आणि कलन म्हणजे गती, क्षेप (फेकणे), ज्ञान, गणन, भोगीकरण, शब्दन (नाम देणे) आणि स्वात्म्यात…
- 40 yad āhuḥ śrībhūtirājaguravaḥ kṣepāj jñānāc ca kālī kalanavaśatayātha … जसे श्रीभूतिराजगुरूंनी सांगितले आहे — "क्षेपामुळे आणि ज्ञानामुळे, कलनाच्या वशामुळे ती…
- 41 eṣa ca arthaḥ tatra tatra madviracite vivaraṇe prakaraṇastotrādau … आणि हा अर्थ माझ्या रचलेल्या विवरणात, प्रकरणांत, स्तोत्रांत इत्यादींत त्या त्या ठिकाणी…
- 42 na atirahasyam ekatra khyāpyaṃ na ca sarvathā gopyam … कारण आमचे गुरू (म्हणतात) — "अति-रहस्य एका ठिकाणी (पूर्णपणे) प्रकट करावे ना, अथवा सर्वथा…
- 43 tad evam yad uktaṃ yāgahomādi tat evaṃvidhe maheśvara … तर अशा रीतीने, जे याग, होमादी सांगितले ते अशा स्वरूपाच्या महेश्वराच्या उद्देशानेच (केले)…
- 44 sarve hi heyam eva upādeyabhūmirūpaṃ viṣṇutaḥ prabhṛti śivāntaṃ … कारण सर्वजण (खालच्या संप्रदायांचे लोक) — खरे म्हणजे जे हेय (त्याज्य) आहे ते विष्णूपासून…
- 45 tasmāt vaidikāt prabhṛti pārameśvarasiddhāntatantrakulocchuṣmādiśāstrokto 'pi yo niyamo vidhiḥ … म्हणून, वैदिकापासून प्रभृति पारमेश्वर, सिद्धांत, तंत्र, कुल, उच्छुष्म आदी शास्त्रांत…
- 46 tathaiva ca uktaṃ śrīpūrvādau vitatya tantrālokāt anveṣyam आणि तसेच श्रीपूर्वादींत सांगितले आहे;