तन्त्रसार
Tantrasāra
- 1 tatra yadā vikalpaṃ krameṇa saṃskurute samanantaroktasvarūpapraveśāya tadā bhāvanākramasya … ଏଠାରେ, ଯେତେବେଳେ କେହି ସମନନ୍ତର-ଉକ୍ତ (ସଦ୍ୟ ବର୍ଣ୍ଣିତ) ସ୍ୱରୂପରେ ପ୍ରବେଶ ନିମନ୍ତେ ବିକଳ୍ପକୁ କ୍ରମଶଃ…
- 2 tathā hi vikalpabalāt eva jantavo baddham ātmānam abhimanyante … ଯେପରି — ବିକଳ୍ପର ବଳ ଦ୍ୱାରା ହିଁ ଜୀବମାନେ ଆତ୍ମାକୁ ବଦ୍ଧ ବୋଲି ଅଭିମାନ କରନ୍ତି;
- 3 sa ca evaṃrūpaḥ samastebhyaḥ paricchinnasvabhāvebhyaḥ śivāntebhyaḥ tattvebhyo yat … ଆଉ ଏହି ପ୍ରକାର (ପରମ ତତ୍ତ୍ୱ) — ଶିବ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମସ୍ତ ପରିଚ୍ଛିନ୍ନ (ସୀମିତ)-ସ୍ୱଭାବ…
- 4 sa ca ayaṃ māyāndhānāṃ na utpadyate sattarkādīnām abhāvāt ଆଉ ଏହି (ଅଭିଜ୍ଞାନ) ମାୟାନ୍ଧ (ମାୟା ଦ୍ୱାରା ଅନ୍ଧ) ଲୋକଙ୍କଠାରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ ନାହିଁ, କାରଣ…
- 5 vaiṣṇavādyā hi tāvanmātra eva āgame rāgatattvena niyamitā iti … କାରଣ ବୈଷ୍ଣବ ଆଦି କେବଳ ସେତିକି (ସୀମିତ) ଆଗମରେ ରାଗ-ତତ୍ତ୍ୱ ଦ୍ୱାରା ନିୟମିତ (ବଦ୍ଧ);
- 6 yathoktaṃ pārameśvare vaiṣṇavādyāḥ samastās te vidyārāgeṇa rañjitāḥ ଯେପରି ପାରମେଶ୍ୱର (ଶାସ୍ତ୍ର)ରେ କଥିତ — ‘ବୈଷ୍ଣବ ଆଦି ସମସ୍ତେ ବିଦ୍ୟା-ରାଗ (ସୀମିତ ବିଦ୍ୟା ଓ ଆସକ୍ତି)…
- 7 na vindanti paraṃ tattvaṃ sarvajñajñānavarjitāḥ iti ସର୍ବଜ୍ଞ (ଈଶ୍ୱର)ଙ୍କ ଜ୍ଞାନରୁ ବର୍ଜିତ ହୋଇ ସେମାନେ ପରମ ତତ୍ତ୍ୱ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି ନାହିଁ।’
- 8 tasmāt śāmbhavadṛḍḥaśaktipātāviddhā eva sadāgamādikrameṇa vikalpaṃ saṃskṛtya paraṃ svarūpaṃ … ଅତଏବ ଶାମ୍ଭବ ଦୃଢ଼ ଶକ୍ତିପାତ ଦ୍ୱାରା ବିଦ୍ଧ ବ୍ୟକ୍ତିମାନେ ହିଁ ସଦାଗମ ଆଦି କ୍ରମ ଦ୍ୱାରା ବିକଳ୍ପକୁ…
- 9 nanu itthaṃ paraṃ tattvaṃ vikalpyarūpaṃ syāt maivam vikalpasya … ‘କିନ୍ତୁ ଏହିପରି ତ ପରମ ତତ୍ତ୍ୱ ବିକଳ୍ପ୍ୟ (ବିକଳ୍ପର ବିଷୟ)-ରୂପ ହୋଇଯିବ?
- 10 tatra atidṛḍhaśaktipātāviddhasya svayam eva sāṃsiddhikatayā sattarka udeti yo … ସେଥିରେ, ଅତି ଦୃଢ଼ ଶକ୍ତିପାତ ଦ୍ୱାରା ବିଦ୍ଧ ବ୍ୟକ୍ତିଠାରେ ସ୍ୱୟଂ ହିଁ ସାଂସିଦ୍ଧିକ (ସ୍ୱତଃସିଦ୍ଧ) ଭାବେ…
- 11 anyasya āgamakrameṇa ityādi savistaraṃ śaktipātaprakāśane vakṣyāmaḥ ଅନ୍ୟ (ସାଧକ)ର ‘ଆଗମ-କ୍ରମ ଦ୍ୱାରା’ ଇତ୍ୟାଦି ବିଷୟ ଆମେ ବିସ୍ତାର ସହିତ ଶକ୍ତିପାତ-ପ୍ରକାଶନ (ଅଧ୍ୟାୟ)ରେ…
- 12 kiṃ tu guror āgamanirūpaṇe vyāpāraḥ āgamasya ca niḥśaṅkasajātīyatatprabandhaprasavanibandhanasamucitavikalpodaye … ବରଂ ଗୁରୁଙ୍କ ବ୍ୟାପାର (ଭୂମିକା) ଆଗମର ନିରୂପଣରେ, ଆଉ ଆଗମର ବ୍ୟାପାର ନିଃଶଙ୍କ, ସଜାତୀୟ, ତାହାର…
- 13 na ca atra sattarkāt śuddhavidyāprakāśarūpāt ṛte anyat yogāṅgaṃ … ଆଉ ଏଠାରେ ଶୁଦ୍ଧବିଦ୍ୟା-ପ୍ରକାଶରୂପ ସତ୍-ତର୍କ ବ୍ୟତୀତ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଯୋଗାଙ୍ଗ ସାକ୍ଷାତ୍ ଉପାୟ ନୁହେଁ।…
- 14 pratyāhāro 'pi karaṇabhūmim eva sātiśayāṃ kuryāt dhyānadhāraṇāsamādhayo 'pi … ପ୍ରତ୍ୟାହାର ସୁଦ୍ଧା କେବଳ କରଣ (ଇନ୍ଦ୍ରିୟ)-ଭୂମିକୁ ଅଧିକ ସୂକ୍ଷ୍ମ (ସାତିଶୟ) କରେ। ଆଉ ଧ୍ୟାନ, ଧାରଣା ଓ…
- 15 abhyāsaś ca pare tattve śivātmani svasvabhāve na sambhavaty … ଆଉ ଅଭ୍ୟାସ ତ ଶିବାତ୍ମ, ନିଜ ସ୍ୱଭାବରୂପ ପରମ ତତ୍ତ୍ୱରେ ସମ୍ଭବ ହିଁ ନୁହେଁ।
- 16 saṃvidrūḍhasya prāṇabuddhidehaniṣṭhīkaraṇarūpo hi abhyāsaḥ bhārodvahanaśāstrārthabodhanṛttābhyāsavat saṃvidrūpe tu na … କାରଣ ସମ୍ୱିଦ୍-ରୂଢ଼ (ଚୈତନ୍ୟରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ) ବ୍ୟକ୍ତିର ଅଭ୍ୟାସ ପ୍ରାଣ, ବୁଦ୍ଧି ଓ ଦେହରେ କିଛି…
- 17 kiṃ tarkeṇāpi iti cet uktam atra dvaitādhivāsanirāsaprakāra eva … ‘ତେବେ ତର୍କରେ ବି କଅଣ ଲାଭ?
- 18 laukike 'pi vā abhyāse cidātmatvena sarvarūpasya tasya tasya … ଅଥବା ଲୌକିକ ଅଭ୍ୟାସରେ ସୁଦ୍ଧା — ଚିଦାତ୍ମକତା ହେତୁ ସର୍ବରୂପ ଯେଉଁ ସେହି ସେହି ଦେହ ଆଦିର ଅଭିମତ…
- 19 paratattve tu na kiñcit apāsyam iti uktam କିନ୍ତୁ ପରତତ୍ତ୍ୱ (ପରମ ତତ୍ତ୍ୱ)ରେ କିଛି ଅପାସ୍ୟ (ତ୍ୟାଜ୍ୟ) ନାହିଁ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି।
- 20 dvaitādhivāso 'pi nāma na kaścana pṛthak vastubhūtaḥ api … ଦ୍ୱୈତ-ଅଧିବାସ ସୁଦ୍ଧା କୌଣସି ପୃଥକ୍ ବସ୍ତୁ-ଭୂତ ନୁହେଁ, ବରଂ ତାହା କେବଳ ସ୍ୱରୂପର ଅଖ୍ୟାତି…
- 21 ayaṃ paramārthaḥ svarūpaṃ prakāśamānam akhyātirūpatvaṃ svayaṃ svātantryāt gṛhītaṃ … ଏ ହିଁ ପରମାର୍ଥ — ସ୍ୱରୂପ, ପ୍ରକାଶମାନ ହୋଇ, ନିଜ ସ୍ୱାତନ୍ତ୍ର୍ୟରୁ ସ୍ୱୟଂ ଗୃହୀତ ଅଖ୍ୟାତି-ରୂପତାକୁ…
- 22 tarkaṃ tu anugṛhṇīyur api sattarka eva sākṣāt tatra … ତଥାପି ସେ (ଯୋଗାଙ୍ଗମାନେ) ତର୍କକୁ ଅନୁଗ୍ରହ (ସହାୟତା) କରିପାରନ୍ତି;
- 23 sarve bhāvāḥ parameśvaratejomayā iti rūḍhavikalpaprāptyai parameśasaṃvidanalatejasi samastabhāvagrāsarasikatābhimate tattejomātrāvaśeṣatvasahasamastabhāvavilāpanaṃ … ‘ସମସ୍ତ ଭାବ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କ ତେଜୋମୟ’ — ଏହି ରୂଢ଼ ବିକଳ୍ପ-ପ୍ରାପ୍ତି ନିମନ୍ତେ, ସମସ୍ତ ଭାବର ଗ୍ରାସ…
- 24 tathā ubhayātmakaparāmarśodayārthaṃ bāhyābhyantarādiprameyarūpabhinnabhāvānapekṣayaiva evaṃvidhaṃ tat paraṃ tattvaṃ svasvabhāvabhūtam … ସେହିପରି ଉଭୟାତ୍ମକ (ଉଭୟ — ବିଶ୍ୱୋତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ଓ ବିଶ୍ୱାତ୍ମକ) ପରାମର୍ଶର ଉଦୟ ନିମନ୍ତେ — ବାହ୍ୟ,…
- 25 sarvatra sarvadā nirupāyaparameśvarābhimānalābhāya parameśvarasamatābhimānena dehasyāpi ghaṭāder api avalokanaṃ … ସର୍ବତ୍ର ସର୍ବଦା ନିରୁପାୟ (ଉପାୟ-ବିହୀନ) ପରମେଶ୍ୱର-ଅଭିମାନ ଲାଭ ନିମନ୍ତେ, ପରମେଶ୍ୱର-ସମତା (ଅଭେଦ)ର…
- 26 yathoktaṃ śrīnandiśikhāyām sarvasāmyaṃ paraṃ vratam iti ଯେପରି ଶ୍ରୀନନ୍ଦିଶିଖାରେ କଥିତ — ‘ସର୍ବ-ସାମ୍ୟ (ସମସ୍ତ ସହିତ ଅଭେଦ) ହିଁ ପରମ ବ୍ରତ।’
- 27 itthaṃ vicitraiḥ śuddhavidyāṃśarūpaiḥ vikalpaiḥ yat anapekṣitavikalpaṃ svābhāvikaṃ paramārthatattvaṃ … ଏହିପରି ବିଚିତ୍ର ଶୁଦ୍ଧବିଦ୍ୟା-ଅଂଶରୂପ ବିକଳ୍ପମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଯେତେବେଳେ ଅନପେକ୍ଷିତ-ବିକଳ୍ପ…
- 28 tatra parameśvaraḥ pūrṇasaṃvitsvabhāvaḥ pūrṇataiva asya śaktiḥ kulaṃ sāmarthyam … ସେଠାରେ ପରମେଶ୍ୱର ପୂର୍ଣ୍ଣ-ସମ୍ୱିତ୍-ସ୍ୱଭାବ;
- 29 sā ca samagraśaktitādarśanena pūrṇatāsaṃvit prakāśate ଆଉ ସେହି (ଶକ୍ତି) ସମଗ୍ର-ଶକ୍ତିତାର ଦର୍ଶନ ଦ୍ୱାରା ପୂର୍ଣ୍ଣତା-ସମ୍ୱିତ୍ (ପୂର୍ଣ୍ଣତାର ବୋଧ) ରୂପେ…
- 30 śaktayaś ca asya asaṅkhyeyāḥ ଆଉ ତାହାଙ୍କ ଶକ୍ତିମାନେ ଅସଂଖ୍ୟ।
- 31 kiṃ bahunā yat viśvaṃ tā asya śaktayaḥ tāḥ … ଅଧିକ କଅଣ କହିବା?
- 32 tisṛṣu tāvat viśvaṃ samāpyate yayā idaṃ śivādidharaṇyantam avikalpyasaṃvinmātrarūpatayā … ସର୍ବପ୍ରଥମେ, ତିନୋଟି (ଶକ୍ତି)ରେ ବିଶ୍ୱ ସମାପ୍ତ ହୁଏ। ଯଦ୍ୱାରା ପରମେଶ୍ୱର ଶିବଠାରୁ ପୃଥିବୀ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ…
- 33 yayā ca darpaṇahastyādivat bhedābhedābhyāṃ sā asya śrīparāparaśaktiḥ ଆଉ ଯଦ୍ୱାରା — ଦର୍ପଣରେ ହସ୍ତୀ ଆଦି ପରି — ଭେଦ ଓ ଅଭେଦ ଉଭୟ ଦ୍ୱାରା (ଧାରଣ କରନ୍ତି), ସେ ତାହାଙ୍କ ଶ୍ରୀ…
- 34 yayā parasparaviviktātmanā bhedenaiva sā asya śrīmadaparaśaktiḥ ଆଉ ଯଦ୍ୱାରା — ପରସ୍ପର ବିବିକ୍ତ (ପୃଥକ୍) ଆତ୍ମା ଦ୍ୱାରା — କେବଳ ଭେଦ ଦ୍ୱାରା (ଧାରଣ କରନ୍ତି), ସେ…
- 35 etat trividhaṃ yayā dhāraṇam ātmany eva kroḍīkāreṇa anusandhānātmanā … ଆଉ ଯଦ୍ୱାରା ସେ ଏହି ତ୍ରିବିଧ ଧାରଣକୁ ଆତ୍ମାରେ ହିଁ କ୍ରୋଡ଼ୀକାର (ଆଲିଙ୍ଗନ) ଦ୍ୱାରା — ଅନୁସନ୍ଧାନାତ୍ମକ…
- 36 tā etāḥ catasraḥ śaktayaḥ svātantryāt pratyekaṃ tridhaiva vartante ସେହି ଏହି ଚାରି ଶକ୍ତି ସ୍ୱାତନ୍ତ୍ର୍ୟ ହେତୁ ପ୍ରତ୍ୟେକ ତିନି ପ୍ରକାରେ ହିଁ ବର୍ତ୍ତନ୍ତି —
- 37 sṛṣṭau sthitau saṃhāre ca iti dvādaśa bhavanti ସୃଷ୍ଟି, ସ୍ଥିତି ଓ ସଂହାରରେ — ଏହିପରି ସେମାନେ ବାର ହୁଅନ୍ତି।
- 38 tathā hi saṃvit pūrvam antar eva bhāvaṃ kalayati … ଯେପରି — ସମ୍ୱିତ୍ ପ୍ରଥମେ ଭାବ (ବସ୍ତୁ)କୁ ଅନ୍ତରେ ହିଁ କଳନ କରେ;
- 39 kalanaṃ ca gatiḥ kṣepo jñānaṃ gaṇanaṃ bhogīkaraṇaṃ śabdanaṃ … ଆଉ କଳନ ଅର୍ଥ — ଗତି, କ୍ଷେପ (ପ୍ରକ୍ଷେପ), ଜ୍ଞାନ, ଗଣନ, ଭୋଗୀକରଣ (ଭୋଗ୍ୟ କରିବା), ଶବ୍ଦନ (ନାମକରଣ) ଓ…
- 40 yad āhuḥ śrībhūtirājaguravaḥ kṣepāj jñānāc ca kālī kalanavaśatayātha … ଯେପରି ଶ୍ରୀଭୂତିରାଜ ଗୁରୁ କହିଅଛନ୍ତି — ‘କ୍ଷେପ (ପ୍ରକ୍ଷେପ)ରୁ ଓ ଜ୍ଞାନରୁ, କଳନର ବଶତଃ, (ସେ) କାଳୀ।’
- 41 eṣa ca arthaḥ tatra tatra madviracite vivaraṇe prakaraṇastotrādau … ଆଉ ଏହି ଅର୍ଥ ସେଠାରେ ସେଠାରେ ମୋʼଦ୍ୱାରା ରଚିତ ବିବରଣ, ପ୍ରକରଣ, ସ୍ତୋତ୍ର ଆଦିରେ ବିସ୍ତାର ସହିତ…
- 42 na atirahasyam ekatra khyāpyaṃ na ca sarvathā gopyam … କାରଣ ଆମ ଗୁରୁମାନେ କହନ୍ତି — ‘ଅତି-ରହସ୍ୟ (ବିଷୟ) ଗୋଟିଏ ସ୍ଥାନରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଖ୍ୟାପନ (ପ୍ରକାଶ)…
- 43 tad evam yad uktaṃ yāgahomādi tat evaṃvidhe maheśvara … ଅତଏବ ଏହିପରି ଯାହା କୁହାଯାଇଛି — ଯାଗ, ହୋମ ଆଦି — ତାହା ଏ ପ୍ରକାର ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ବିଷୟରେ ହିଁ…
- 44 sarve hi heyam eva upādeyabhūmirūpaṃ viṣṇutaḥ prabhṛti śivāntaṃ … କାରଣ ସମସ୍ତେ (ଅବର ଶ୍ରୋତ) ବିଷ୍ଣୁଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଶିବ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ (ଯାହା ବାସ୍ତବରେ) ହେୟ ତାହାକୁ ହିଁ…
- 45 tasmāt vaidikāt prabhṛti pārameśvarasiddhāntatantrakulocchuṣmādiśāstrokto 'pi yo niyamo vidhiḥ … ଅତଏବ ଏଠାରେ ବୈଦିକ (ଶାସ୍ତ୍ର)ଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ପାରମେଶ୍ୱର, ସିଦ୍ଧାନ୍ତ, ତନ୍ତ୍ର, କୁଳ, ଉଚ୍ଛୁଷ୍ମ ଆଦି…
- 46 tathaiva ca uktaṃ śrīpūrvādau vitatya tantrālokāt anveṣyam ଆଉ ସେହିପରି ହିଁ ଶ୍ରୀପୂର୍ବ ଆଦିରେ କଥିତ;