तन्त्रसार
Tantrasāra
- 1 sa eva sthānaprakalpanaśabdena uktaḥ tatra tridhā sthānaṃ prāṇavāyuḥ … ସେହି (ସ୍ଥାନ) ହିଁ ‘ସ୍ଥାନ-ପ୍ରକଳ୍ପନ’ ଶବ୍ଦ ଦ୍ୱାରା କଥିତ। ସେଠାରେ ସ୍ଥାନ ତିନି ପ୍ରକାର — ପ୍ରାଣବାୟୁ,…
- 2 saṃvid eva hi prameyebhyo vibhaktaṃ rūpaṃ gṛhṇāti ata … ସମ୍ୱିତ୍ (ଚୈତନ୍ୟ) ହିଁ ପ୍ରମେୟ (ଜ୍ଞେୟ)ମାନଙ୍କଠାରୁ ବିଭକ୍ତ ରୂପ ଗ୍ରହଣ କରେ, ଆଉ ସେଥିପାଇଁ ହିଁ…
- 3 tatra kriyā śaktau kālādhvā prācyabhāge uttare tu mūrtivaicitryarūpo … ସେଠାରେ କ୍ରିୟା, ଶକ୍ତି-ଅଂଶରେ, ପୂର୍ବ (ପ୍ରାଚ୍ୟ) ଭାଗରେ କାଳାଧ୍ୱା (କାଳ-ପଥ);
- 4 deśādhvasthitis tu tattvapurakalātmanā iti bhaviṣyati svāvasare ଦେଶାଧ୍ୱାର ସ୍ଥିତି ତ ତତ୍ତ୍ୱ, ପୁର (ଭୁବନ) ଓ କଳା-ରୂପେ — ତାହା ସ୍ୱ-ଅବସରରେ (ଉଚିତ ସ୍ଥାନରେ)…
- 5 tatra yady api dehe sabāhyābhyantaram otaprotarūpaḥ prāṇaḥ tathāpi … ଯଦିଓ ଶରୀରରେ ସବାହ୍ୟାଭ୍ୟନ୍ତର (ବାହାର ଓ ଭିତର ଉଭୟ) ଓତପ୍ରୋତ-ରୂପେ (ତନ୍ତୁ ପରି ଗୁନ୍ଥା ହୋଇ) ପ୍ରାଣ…
- 6 tatra prabhuśaktiḥ ātmaśaktiḥ yatna iti tritayaṃ prāṇeraṇe hetuḥ … ସେଠାରେ ପ୍ରଭୁ-ଶକ୍ତି, ଆତ୍ମ-ଶକ୍ତି ଓ ଯତ୍ନ — ଏହି ତ୍ରିତୟ ପ୍ରାଣର ଈରଣ (ପ୍ରେରଣ)ରେ ହେତୁ, ଗୌଣ ଓ…
- 7 tatra hṛdayāt dvādaśāntāntaṃ svāṅgulaiḥ sarvasya ṣaṭtriṃśadaṅgulaḥ prāṇacāraḥ nirgame … ସେଠାରେ ହୃଦୟଠାରୁ ଦ୍ୱାଦଶାନ୍ତ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ନିଜ ଅଙ୍ଗୁଳି (ଅଙ୍ଗୁଳ)ରେ, ସମସ୍ତଙ୍କ ପ୍ରାଣଚାର ଛତିଶ…
- 8 tatra ghaṭikā tithiḥ māso varṣaṃ ca varṣasamūhātmā iti … ସେଠାରେ ଘଟିକା, ତିଥି, ମାସ ଓ ବର୍ଷ — ତଥା ବର୍ଷ-ସମୂହାତ୍ମକ (କାଳ) — ଏହିପରି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କାଳ…
- 9 atha tithyudayaḥ ଏବେ ତିଥି-ଉଦୟ।
- 10 sapādam aṅguladvayaṃ tuṭiḥ ucyate tāsu catasṛṣu praharaḥ tuṭyardhaṃ … ସପାଦ (ଏକ-ଚତୁର୍ଥାଂଶ ଅଧିକ) ଦୁଇ ଅଙ୍ଗୁଳକୁ ତୁଟି କୁହାଯାଏ;
- 11 atha māsodayaḥ ଏବେ ମାସ-ଉଦୟ।
- 12 tatra dinaṃ kṛṣṇapakṣaḥ rātriḥ śuklaḥ tatra pūrvaṃ tuṭyardham … ସେଠାରେ ଦିନ କୃଷ୍ଣପକ୍ଷ ଓ ରାତ୍ରି ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷ। ସେଥିରେ ପ୍ରଥମ ଅଧା-ତୁଟି ଓ ଶେଷ ଅଧା-ତୁଟି ବିଶ୍ରାନ୍ତି,…
- 13 tatra vedyamayatāprakāśo dinaṃ vedyasya vicārayitari layo rātriḥ te … ସେଠାରେ ବେଦ୍ୟମୟତା (ଜ୍ଞେୟ-ମୟ)ର ପ୍ରକାଶ ଦିନ;
- 14 tatra kṛṣṇapakṣe prāṇārke apānacandra āpyāyikām ekām ekāṃ kalām … ସେଠାରେ କୃଷ୍ଣପକ୍ଷରେ ପ୍ରାଣ-ଅର୍କ (ପ୍ରାଣ-ସୂର୍ଯ୍ୟ)ରେ ଅପାନ-ଚନ୍ଦ୍ର ଆପ୍ୟାୟିକା (ପୁଷ୍ଟିକର) ଏକ ଏକ…
- 15 tadanantaraṃ yat tuṭyardhaṃ sa pakṣasandhiḥ ତାʼ ପରେ ତୁରନ୍ତ ଯେଉଁ ଅଧା-ତୁଟି, ତାହା ପକ୍ଷ-ସନ୍ଧି।
- 16 tasya ca tuṭyardhasya prācyam ardham āmāvasyaṃ dvitīyaṃ prātipadam ଆଉ ସେହି ଅଧା-ତୁଟିର ପୂର୍ବ (ପ୍ରାଚ୍ୟ) ଅର୍ଧ ଆମାବାସ୍ୟା-ସମ୍ବନ୍ଧୀ, ଦ୍ୱିତୀୟ ଅର୍ଧ ପ୍ରତିପଦ-ସମ୍ବନ୍ଧୀ।
- 17 tatra prātipade tasmin bhāge sa āmāvasyo bhāgo yadā … ସେଠାରେ ସେହି ପ୍ରତିପଦ ଭାଗରେ, ଯେତେବେଳେ ସେହି ଆମାବାସ୍ୟା ଭାଗ — କାଶ (ଖାସି), ପ୍ରଯତ୍ନ, ଅବଧାନ-ଲୋପ…
- 18 pramātṛpramāṇaprameyatritayāvibhāgakāritvāt sa puṇyaḥ kālaḥ pāralaukikaphalapradaḥ ପ୍ରମାତୃ (ଜ୍ଞାତା), ପ୍ରମାଣ (ଜ୍ଞାନ-ସାଧନ) ଓ ପ୍ରମେୟ (ଜ୍ଞେୟ) — ଏହି ତ୍ରିତୟର ଅବିଭାଗ (ଅଭେଦ)…
- 19 tataḥ praviśati prāṇe cidarka ekaikayā kalayā apānacandram āpūrayati … ତାʼପରେ ପ୍ରବେଶ (ଶ୍ୱାସ-ଭିତର) ହେଲେ ଚିଦ୍-ଅର୍କ (ଚୈତନ୍ୟ-ସୂର୍ଯ୍ୟ) ଏକ ଏକ କଳା ଦ୍ୱାରା ଅପାନ-ଚନ୍ଦ୍ରକୁ…
- 20 atha varṣodayaḥ ଏବେ ବର୍ଷ-ଉଦୟ।
- 21 tatra kṛṣṇapakṣa eva uttarāyaṇaṃ ṣaṭsu ṣaṭsu aṅguleṣu saṅkrāntiḥ … ସେଠାରେ କୃଷ୍ଣପକ୍ଷ ହିଁ ଉତ୍ତରାୟଣ;
- 22 tatra pratyaṅgulaṃ pañca tithayaḥ tatrāpi dinarātrivibhāgaḥ evaṃ praveśe … ସେଠାରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଅଙ୍ଗୁଳରେ ପାଞ୍ଚ ତିଥି;
- 23 tathaiva upāsā atra phalaṃ samucitaṃ karoti ସେହିପରି ଏଠାରେ ଉପାସା (ଉପାସନା) ସମୁଚିତ ଫଳ ସମ୍ପାଦନ କରେ।
- 24 atra ca dakṣādyāḥ pitāmahāntā rudrāḥ śaktayaś ca dvādaśādhipataya … ଆଉ ଏଠାରେ ଦକ୍ଷ ଆଦିଠାରୁ ପିତାମହ (ବ୍ରହ୍ମା) ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରୁଦ୍ରମାନେ ଓ ସେମାନଙ୍କ ଶକ୍ତିମାନେ ବାର…
- 25 pratyaṅgulaṃ ṣaṣṭiḥ tithaya iti krameṇa saṅkrāntau varṣam ity … ପ୍ରତ୍ୟେକ ଅଙ୍ଗୁଳରେ ଷାଠିଏ ତିଥି — ଏହି କ୍ରମରେ ସଙ୍କ୍ରାନ୍ତିରେ ଏକ ବର୍ଷ;
- 26 tāvatī eva ahorātre prāṇasaṅkhyā iti na ṣaṣṭyabdodayāt adhikaṃ … ଅହୋରାତ୍ର (ଦିନ-ରାତ୍ରି)ରେ ପ୍ରାଣ-ସଂଖ୍ୟା ଠିକ୍ ସେତିକି ହିଁ;
- 27 tatra mānuṣaṃ varṣaṃ devānāṃ tithiḥ anena krameṇa divyāni … ସେଠାରେ ମାନୁଷ (ମନୁଷ୍ୟ-ସମ୍ବନ୍ଧୀ) ବର୍ଷ ଦେବତାମାନଙ୍କର ଏକ ତିଥି। ଏହି କ୍ରମରେ ବାର ହଜାର ଦିବ୍ୟ ବର୍ଷ…
- 28 catvāri trīṇi dve ekam iti kṛtāt prabhṛti tāvadbhiḥ … ଚାରି, ତିନି, ଦୁଇ, ଏକ — ଏହିପରି କୃତ (ଯୁଗ)ଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି (ସହସ୍ର ଦିବ୍ୟ ବର୍ଷ);
- 29 caturyugānām ekasaptatyā manvantaram manvantaraiḥ caturdaśabhiḥ brāhmaṃ dinaṃ brahmadinānte … ଚତୁର୍ଯୁଗମାନଙ୍କର ଏକସ୍ତରୀ (ଏକସ୍ତରୀ = ଏକାସ୍ତରୀ)ରେ ଏକ ମନ୍ୱନ୍ତର;
- 30 prabuddhās tu kūṣmāṇḍahāṭakeśādyā maholoke krīḍanti କିନ୍ତୁ ପ୍ରବୁଦ୍ଧ (ଜାଗ୍ରତ)ମାନେ — କୂଷ୍ମାଣ୍ଡ, ହାଟକେଶ ଆଦି — ମହର୍ଲୋକରେ କ୍ରୀଡ଼ା କରନ୍ତି।
- 31 tato niśāsamāptau brāhmī sṛṣṭiḥ ତାʼପରେ ନିଶା (ରାତ୍ରି) ସମାପ୍ତ ହେଲେ ବ୍ରାହ୍ମୀ ସୃଷ୍ଟି।
- 32 anena mānena varṣaśataṃ brahmāyuḥ ଏହି ମାନ (ମାପ)ରେ ଏକ ଶହ ବର୍ଷ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଆୟୁ।
- 33 tat viṣṇoḥ dinaṃ tāvatī ca rātriḥ tasyāpi śatam … ତାହା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଏକ ଦିନ, ଆଉ ସେତିକି ରାତ୍ରି;
- 34 tat dinaṃ tadūrdhve rudralokaprabho rudrasya tāvatī rātriḥ prāgvat … ତାହା — ତାʼ ଊର୍ଦ୍ଧ୍ୱରେ — ରୁଦ୍ରଲୋକ-ପ୍ରଭୁ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଏକ ଦିନ;
- 35 tatra rudrasya tadavasitau śivatvagatiḥ rudrasya uktādhikārāvadhiḥ brahmāṇḍadhārakāṇāṃ tat … ସେଠାରେ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ତାହା ଅବସିତ (ଶେଷ) ହେଲେ ଶିବତ୍ୱ-ଗତି;
- 36 śatarudrakṣaye brahmāṇḍavināśaḥ ଶତରୁଦ୍ରଙ୍କ କ୍ଷୟ ହେଲେ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ-ବିନାଶ।
- 37 evaṃ jalatattvāt avyaktāntam etad eva krameṇa rudrāṇām āyuḥ ଏହିପରି ଜଳ-ତତ୍ତ୍ୱଠାରୁ ଅବ୍ୟକ୍ତ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହା ହିଁ କ୍ରମରେ ରୁଦ୍ରମାନଙ୍କ ଆୟୁ।
- 38 pūrvasyāyur uttarasya dinam iti ପୂର୍ବ (ପୂର୍ବବର୍ତ୍ତୀ)ଙ୍କ ଆୟୁ ଉତ୍ତର (ପରବର୍ତ୍ତୀ)ଙ୍କ ଏକ ଦିନ।
- 39 tataś ca brahmā rudrāś ca abādyadhikāriṇaḥ avyakte tiṣṭhanti … ଆଉ ତାʼ ପରେ ବ୍ରହ୍ମା ଓ ରୁଦ୍ରମାନେ, ଅବ୍-ଆଦି (ଜଳ-ତତ୍ତ୍ୱ ଆଦି)ର ଅଧିକାରୀମାନେ, ଅବ୍ୟକ୍ତରେ ଅବସ୍ଥିତ…
- 40 śrīkaṇṭhanāthaś ca tadā saṃhartā ଆଉ ଶ୍ରୀକଣ୍ଠନାଥ ସେତେବେଳେ ସଂହର୍ତା (ସଂହାରକ)।
- 41 eṣo 'vāntarapralayaḥ tatkṣaye sṛṣṭiḥ ଏହା ଅବାନ୍ତର-ପ୍ରଳୟ;
- 42 tatra śāstrāntaram uktā api sṛjyante ସେଠାରେ ଅନ୍ୟ ଶାସ୍ତ୍ରରେ କଥିତ (ଜୀବ)ମାନେ ସୁଦ୍ଧା ସୃଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି।
- 43 yat tu śrīkaṇṭhanāthasya svam āyuḥ tat kañcukavāsināṃ rudrāṇāṃ … କିନ୍ତୁ ଶ୍ରୀକଣ୍ଠନାଥଙ୍କ ଯେଉଁ ସ୍ୱ-ଆୟୁ, ତାହା କଞ୍ଚୁକ-ବାସୀ ରୁଦ୍ରମାନଙ୍କ ଏକ ଦିନ;
- 44 punaḥ gahaneśaḥ sṛjati ପୁନର୍ବାର ଗହନେଶ ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି।
- 45 evaṃ yaḥ avyaktakālaḥ taṃ daśabhiḥ parārdhaiḥ guṇayitvā māyādinaṃ … ଏହିପରି ଯେଉଁ ଅବ୍ୟକ୍ତ-କାଳ, ତାହାକୁ ଦଶ ପରାର୍ଦ୍ଧ ଦ୍ୱାରା ଗୁଣନ କରି ମାୟା-ଦିନ କୁହାଯିବ;
- 46 sa eva pralayaḥ ସେହି (ରାତ୍ରି) ହିଁ ପ୍ରଳୟ।
- 47 māyākālaḥ parārdhaśatena guṇita aiśvaratattve dinam ମାୟା-କାଳ ଶହେ ପରାର୍ଦ୍ଧ ଦ୍ୱାରା ଗୁଣିତ ହେଲେ ଐଶ୍ୱର-ତତ୍ତ୍ୱ (ଈଶ୍ୱର-ତତ୍ତ୍ୱ)ରେ ଏକ ଦିନ।
- 48 atra prāṇo jagat sṛjati tāvatī rātriḥ yatra prāṇapraśamaḥ … ଏଠାରେ ପ୍ରାଣ ଜଗତ ସୃଷ୍ଟି କରେ, ସେତିକି ରାତ୍ରି — ଯେଉଁଠାରେ ପ୍ରାଣ-ପ୍ରଶମ (ପ୍ରାଣର ଶାନ୍ତି)। ଆଉ…
- 49 aiśvare kāle parārdhaśataguṇite yā saṅkhyā tat sādāśivaṃ dinaṃ … ଐଶ୍ୱର କାଳ ଶହେ ପରାର୍ଦ୍ଧ ଦ୍ୱାରା ଗୁଣିତ ହେଲେ ଯେଉଁ ସଂଖ୍ୟା, ତାହା ସାଦାଶିବ ଦିନ;
- 50 sadāśivaḥ svakālaparikṣaye bindvardhacandranirodhikā ākramya nāde līyate nādaḥ śaktitattve … ସଦାଶିବ ନିଜ-କାଳର ପରିକ୍ଷୟ ହେଲେ ବିନ୍ଦୁ, ଅର୍ଦ୍ଧଚନ୍ଦ୍ର ଓ ନିରୋଧିକାକୁ ଆକ୍ରମଣ (ଅତିକ୍ରମ) କରି ନାଦରେ…
- 51 śaktikālena parārdhakoṭiguṇitena anāśritadinam ଶକ୍ତି-କାଳ ପରାର୍ଦ୍ଧ-କୋଟି ଦ୍ୱାରା ଗୁଣିତ ହେଲେ ଅନାଶ୍ରିତ-ଦିନ।
- 52 anāśritaḥ sāmanase pade yat tat sāmanasyaṃ sāmyaṃ tat … ଅନାଶ୍ରିତ ସାମନସ ପଦରେ (ଲୀନ ହୁଏ);
- 53 asmāt sāmanasyāt akalyāt kālāt nimeṣonmeṣamātratayā proktāśeṣakālaprasarapravilayacakrabhramodayaḥ ଏହି ସାମନସ୍ୟ-ରୂପ ଅକଳ୍ୟ (ଅଗଣନୀୟ) କାଳରୁ, ନିମେଷ-ଉନ୍ମେଷ (ଆଖି ବନ୍ଦ ଓ ମେଲା)ମାତ୍ର ଦ୍ୱାରା,…
- 54 ekaṃ daśa śataṃ sahasram ayutaṃ lakṣaṃ niyutaṃ koṭiḥ … ଏକ, ଦଶ, ଶତ, ସହସ୍ର, ଅୟୁତ, ଲକ୍ଷ, ନିୟୁତ, କୋଟି, ଅର୍ବୁଦ, ବୃନ୍ଦ, ଖର୍ବ, ନିଖର୍ବ, ପଦ୍ମ, ଶଙ୍କୁ,…
- 55 evam asaṅkhyāḥ sṛṣṭipralayāḥ ekasmin mahāsṛṣṭirūpe prāṇe so 'pi … ଏହିପରି ଅସଂଖ୍ୟ ସୃଷ୍ଟି-ପ୍ରଳୟ ଗୋଟିଏ ମହାସୃଷ୍ଟି-ରୂପ ପ୍ରାଣରେ;
- 56 tata eva svapnasaṅkalpādau vaicitryam asya na virodhāvaham ସେଥିପାଇଁ ହିଁ ସ୍ୱପ୍ନ, ସଙ୍କଳ୍ପ ଆଦିରେ ଏହାର (କାଳ-ଅନୁଭବର) ବୈଚିତ୍ର୍ୟ କୌଣସି ବିରୋଧ ଆଣେ ନାହିଁ।
- 57 evaṃ yathā prāṇe kālodayaḥ tathā apāne 'pi hṛdayāt … ଏହିପରି ଯେପରି ପ୍ରାଣରେ କାଳୋଦୟ, ସେପରି ଅପାନରେ ମଧ୍ୟ — ହୃଦୟଠାରୁ ମୂଳପୀଠ (ଗୁହ୍ୟ-ସ୍ଥାନ) ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ।
- 58 yathā ca hṛtkaṇṭhatālulalāṭarandhradvādaśānteṣu brahmaviṣṇurudreśasadāśivānāśritākhyaṃ kāraṇaṣaṭkam tathaiva apāne 'pi … ଆଉ ଯେପରି ହୃଦୟ, କଣ୍ଠ, ତାଳୁ, ଲଲାଟ, ରନ୍ଧ୍ର (ବ୍ରହ୍ମ-ରନ୍ଧ୍ର) ଓ ଦ୍ୱାଦଶାନ୍ତରେ ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ,…
- 59 atha samāne kālodayaḥ ଏବେ ସମାନରେ କାଳୋଦୟ।
- 60 samāno hārdīṣu daśāsu nāḍīṣu sañcaran samaste dehe sāmyena … ସମାନ ହାର୍ଦୀ (ହୃଦୟରୁ ନିର୍ଗତ) ଦଶ ନାଡ଼ୀରେ ସଞ୍ଚରଣ କରୁ କରୁ ସମଗ୍ର ଦେହରେ ସାମ୍ୟ ଭାବେ ରସ ଆଦିକୁ ବହନ…
- 61 ūrdhvādhas tu sañcaran tisṛṣu nāḍīṣu gatāgataṃ karoti କିନ୍ତୁ ଊର୍ଦ୍ଧ୍ୱ ଓ ଅଧଃ ସଞ୍ଚରଣ କରୁ କରୁ ତିନି ନାଡ଼ୀ (ଇଡ଼ା, ପିଙ୍ଗଳା, ସୁଷୁମ୍ନା)ରେ ଗତାଗତ…
- 62 tatra viṣuvaddine bāhye prabhātakāle sapādāṃ ghaṭikāṃ madhyamārge vahati ସେଠାରେ ବାହ୍ୟ ବିଷୁବତ୍-ଦିନରେ ପ୍ରଭାତ-କାଳରେ ସପାଦ (ଏକ-ଚତୁର୍ଥାଂଶ ଅଧିକ) ଏକ ଘଟିକା ମଧ୍ୟମାର୍ଗ…
- 63 tato navaśatāni prāṇavikṣepāṇām iti gaṇanayā bahiḥ sārdhaghaṭikādvayaṃ vāme … ତାʼପରେ ନଅ ଶହ ପ୍ରାଣ-ବିକ୍ଷେପ — ଏହି ଗଣନାରେ ବାହାରେ ସାଡ଼େ ଦୁଇ ଘଟିକା;
- 64 tataḥ saṅkrāntipañcake vṛtte pādonāsu caturdaśasu ghaṭikāsu atikrāntāsu dakṣiṇaṃ … ତାʼପରେ ସଙ୍କ୍ରାନ୍ତି-ପଞ୍ଚକ ସମ୍ପନ୍ନ ହେଲେ ଓ ପାଦୋନ ଚଉଦ (ଚଉଦରୁ ଏକ-ଚତୁର୍ଥାଂଶ କମ୍) ଘଟିକା…
- 65 tato 'pi dakṣiṇe vāme dakṣiṇe vāme dakṣiṇe iti … ତାʼ ପରେ ମଧ୍ୟ ଦକ୍ଷିଣ, ବାମ, ଦକ୍ଷିଣ, ବାମ, ଦକ୍ଷିଣ — ଏହିପରି ସଙ୍କ୍ରାନ୍ତି-ପଞ୍ଚକ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ନଅ ଶହ;
- 66 evaṃ viṣuvaddivase tadrātrau ca dvādaśa dvādaśa saṅkrāntayaḥ ଏହିପରି ବିଷୁବତ୍-ଦିବସରେ ଓ ତାହାର ରାତ୍ରିରେ ବାର ବାର ସଙ୍କ୍ରାନ୍ତି।
- 67 tato dinavṛddhikṣayeṣu saṅkrāntivṛddhikṣayaḥ ତାʼପରେ ଦିନର ବୃଦ୍ଧି ଓ କ୍ଷୟରେ ସଙ୍କ୍ରାନ୍ତିର ବୃଦ୍ଧି ଓ କ୍ଷୟ।
- 68 evam ekasmin samānamaruti varṣadvayaṃ śvāsapraśvāsayogābhāvāt ଏହିପରି ଗୋଟିଏ ସମାନ-ମରୁତ୍ (ସମାନ-ବାୟୁ)ରେ ଦୁଇ ବର୍ଷ, କାରଣ (ଏଥିରେ) ଶ୍ୱାସ ଓ ପ୍ରଶ୍ୱାସର ଯୋଗ ନ ଥାଏ।
- 69 atrāpi dvādaśābdodayādi pūrvavat ଏଠାରେ ମଧ୍ୟ ଦ୍ୱାଦଶ-ଅବ୍ଦ-ଉଦୟ ଆଦି ପୂର୍ବ ପରି।
- 70 udāne tu dvādaśāntāvadhiś cāraḥ spandamātrātmanaḥ kālasya କିନ୍ତୁ ଉଦାନରେ କେବଳ ସ୍ପନ୍ଦ-ମାତ୍ର-ସ୍ୱରୂପ କାଳର ଚାର ଦ୍ୱାଦଶାନ୍ତ-ଅବଧି।
- 71 atrāpi pūrvavat vidhiḥ ଏଠାରେ ମଧ୍ୟ ବିଧି ପୂର୍ବ ପରି।
- 72 vyāne tu vyāpakatvāt akrame 'pi sūkṣmocchalattāyogena kālodayaḥ କିନ୍ତୁ ବ୍ୟାନରେ ବ୍ୟାପକତ୍ୱ ହେତୁ, ଅକ୍ରମ ହେଲେ ସୁଦ୍ଧା, ସୂକ୍ଷ୍ମ ଉଚ୍ଛଳନ (ଉଠାଣି)ର ଯୋଗ ଦ୍ୱାରା…
- 73 atha varṇodayaḥ ଏବେ ବର୍ଣ୍ଣ-ଉଦୟ।
- 74 tatra ardhaprahare ardhaprahare vargodayo viṣuvati samaḥ varṇasya varṇasya … ସେଠାରେ ଅର୍ଧ-ପ୍ରହର ଅର୍ଧ-ପ୍ରହରରେ ବର୍ଗ-ଉଦୟ, ବିଷୁବତ୍ରେ ସମାନ;
- 75 yatnajas tu mantrodayaḥ araghaṭṭaghaṭīyantravāhanavat ekānusandhibalāt citraṃ mantrodayaṃ divāniśam … କିନ୍ତୁ ଯତ୍ନଜ (ପ୍ରଯତ୍ନରୁ ଜାତ) ତ ମନ୍ତ୍ର-ଉଦୟ: ଅରଘଟ୍ଟ-ଘଟୀ-ଯନ୍ତ୍ର (ଜଳ-ଚକ୍ର)ର ବାହନ ସଦୃଶ, ଏକ…
- 76 tatra sadodite prāṇacārasaṅkhyayaiva udayasaṅkhyā vyākhyātā taddviguṇite tadardham ityādi … ସେଠାରେ ସଦୋଦିତ (ନିତ୍ୟ-ଉଦିତ ଚକ୍ର)ରେ ଉଦୟ-ସଂଖ୍ୟା ପ୍ରାଣ-ଚାର-ସଂଖ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ହିଁ ବ୍ୟାଖ୍ୟାତ;
- 77 kālabheda eva saṃvedanabhedakaḥ na vedyabhedaḥ śikharasthajñānavat jñānasya yāvān … କାଳ-ଭେଦ ହିଁ ସମ୍ୱେଦନ (ବୋଧ)ର ଭେଦକ, ବେଦ୍ୟ (ଜ୍ଞେୟ)ର ଭେଦ ନୁହେଁ — ଶିଖରସ୍ଥ (ଶୃଙ୍ଗରେ ଅବସ୍ଥିତ)ଙ୍କ…
- 78 yad āha tasyādita udāttam ardhahrasvam iti ଯେପରି (ଶାସ୍ତ୍ର) କହିଛନ୍ତି: ‘ତାହାର ଆଦିରୁ ଉଦାତ୍ତ ଅର୍ଧ-ହ୍ରସ୍ୱ’।
- 79 tasmāt spandāntaraṃ yāvat na uditaṃ tāvat ekam eva … ଅତଏବ ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅନ୍ୟ ସ୍ପନ୍ଦ ଉଦିତ ହୋଇନାହିଁ, ସେତିକି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଗୋଟିଏ ହିଁ ଜ୍ଞାନ।
- 80 ata eva ekāśīti padasmaraṇasamaye vividhadharmānupraveśamukhena eka eva asau … ସେଥିପାଇଁ ହିଁ ଏକାଶୀ (ଏକାଅଶୀ) ପଦ ସ୍ମରଣ ସମୟରେ ବିବିଧ ଧର୍ମ (ଗୁଣ)ର ଅନୁପ୍ରବେଶ-ମୁଖରେ ଏହା ଗୋଟିଏ…
- 81 evam akhilaṃ kālādhvānaṃ prāṇodaya eva paśyan sṛṣṭisaṃhārāṃś ca … ଏହିପରି ସମଗ୍ର କାଳ-ଅଧ୍ୱାନକୁ ପ୍ରାଣ-ଉଦୟରେ ହିଁ ଦେଖି, ଆଉ ବିଚିତ୍ର, ନିଃସଂଖ୍ୟ ସୃଷ୍ଟି-ସଂହାରକୁ…
- 82 saṃvidrūpasyātmanaḥ prāṇaśaktiṃ paśyan rūpaṃ tatragaṃ cātikālam | sākaṃ … ସମ୍ୱିଦ୍-ରୂପ (ଚୈତନ୍ୟ-ସ୍ୱରୂପ) ଆତ୍ମାର ପ୍ରାଣ-ଶକ୍ତିକୁ, ଆଉ ସେଠାରେ ଅବସ୍ଥିତ ଅଥଚ ଅତିକାଳ (କାଳାତୀତ)…