स एव स्थानप्रकल्पनशब्देन उक्तः तत्र त्रिधा स्थानं प्राणवायुः शरीरं बाह्यं च तत्र प्राणे तावत् विधिः सर्वः असौ वक्ष्यमाणः अध्वा प्राणस्थः कल्यते तस्य क्रमाक्रमकलनैव कालः स च परमेश्वर एव अन्तर्भाति तद्भासनं च देवस्य काली नाम शक्तिः भेदेन तु तदाभासनं क्रमाक्रमयोः प्राणवृत्तिः
Transliteration (IAST)
sa eva sthānaprakalpanaśabdena uktaḥ tatra tridhā sthānaṃ prāṇavāyuḥ śarīraṃ bāhyaṃ ca tatra prāṇe tāvat vidhiḥ sarvaḥ asau vakṣyamāṇaḥ adhvā prāṇasthaḥ kalyate tasya kramākramakalanaiva kālaḥ sa ca parameśvara eva antarbhāti tadbhāsanaṃ ca devasya kālī nāma śaktiḥ bhedena tu tadābhāsanaṃ kramākramayoḥ prāṇavṛttiḥ
ସେହି (ସ୍ଥାନ) ହିଁ ‘ସ୍ଥାନ-ପ୍ରକଳ୍ପନ’ ଶବ୍ଦ ଦ୍ୱାରା କଥିତ। ସେଠାରେ ସ୍ଥାନ ତିନି ପ୍ରକାର — ପ୍ରାଣବାୟୁ, ଶରୀର ଓ ବାହ୍ୟ (ଜଗତ)। ସେଥିରେ ପ୍ରଥମେ ପ୍ରାଣରେ ହିଁ ଏହି ବକ୍ଷ୍ୟମାଣ ସମଗ୍ର ବିଧି (ଅଭିବ୍ୟକ୍ତିର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଧ୍ୱା) ପ୍ରାଣସ୍ଥ ଭାବେ କଳିତ ହୁଏ। ତାହାର କ୍ରମ ଓ ଅକ୍ରମର କଳନ ହିଁ କାଳ; ଆଉ ସେହି କାଳ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କଠାରେ ହିଁ ଅନ୍ତର୍ଭୂତ। ତାହାର ଭାସନ ହିଁ ଦେବଙ୍କ ‘କାଳୀ’ ନାମକ ଶକ୍ତି; କିନ୍ତୁ ଭେଦ ଦ୍ୱାରା ତାହାର ଆଭାସନ — କ୍ରମ ଓ ଅକ୍ରମରୂପେ — ତାହା ହିଁ ପ୍ରାଣ-ବୃତ୍ତି।