स एव स्थानप्रकल्पनशब्देन उक्तः तत्र त्रिधा स्थानं प्राणवायुः शरीरं बाह्यं च तत्र प्राणे तावत् विधिः सर्वः असौ वक्ष्यमाणः अध्वा प्राणस्थः कल्यते तस्य क्रमाक्रमकलनैव कालः स च परमेश्वर एव अन्तर्भाति तद्भासनं च देवस्य काली नाम शक्तिः भेदेन तु तदाभासनं क्रमाक्रमयोः प्राणवृत्तिः
Transliteration (IAST)
sa eva sthānaprakalpanaśabdena uktaḥ tatra tridhā sthānaṃ prāṇavāyuḥ śarīraṃ bāhyaṃ ca tatra prāṇe tāvat vidhiḥ sarvaḥ asau vakṣyamāṇaḥ adhvā prāṇasthaḥ kalyate tasya kramākramakalanaiva kālaḥ sa ca parameśvara eva antarbhāti tadbhāsanaṃ ca devasya kālī nāma śaktiḥ bhedena tu tadābhāsanaṃ kramākramayoḥ prāṇavṛttiḥ
ਉਹੀ (ਕਰਣ) 'ਸਥਾਨ-ਪ੍ਰਕਲਪਨ' (ਸਥਾਨ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ) ਸ਼ਬਦ ਨਾਲ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਸਥਾਨ ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦਾ ਹੈ: ਪ੍ਰਾਣ-ਵਾਯੂ, ਸ਼ਰੀਰ ਅਤੇ ਬਾਹਰੀ (ਜਗਤ)। ਉੱਥੇ ਪ੍ਰਾਣ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ — ਇਹ ਸਾਰੀ ਜੋ ਵਿਧੀ ਅੱਗੇ ਕਹੀ ਜਾਵੇਗੀ — ਪ੍ਰਗਟਾਵੇ ਦਾ ਸਾਰਾ ਅਧ੍ਵਾ (ਮਾਰਗ) ਪ੍ਰਾਣ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਮੰਨ ਕੇ ਕਲਿਤ (ਮਾਪਿਆ) ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਕ੍ਰਮ ਤੇ ਅਕ੍ਰਮ ਦਾ ਕਲਨ (ਮਾਪਣਾ) ਹੀ ਕਾਲ ਹੈ; ਅਤੇ ਉਹ ਕਾਲ ਪਰਮੇਸ਼੍ਵਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਅੰਤਰਭਾਸਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਭਾਸਨ (ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ) ਦੇਵ ਦੀ 'ਕਾਲੀ' ਨਾਮ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ; ਪਰ ਭੇਦ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਆਭਾਸਨ — ਕ੍ਰਮ ਤੇ ਅਕ੍ਰਮ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ — ਪ੍ਰਾਣ ਦੀ ਵ੍ਰਿੱਤੀ (ਕਿਰਿਆ) ਹੈ।