तन्त्रसार
Tantrasāra
- 1 sa eva sthānaprakalpanaśabdena uktaḥ tatra tridhā sthānaṃ prāṇavāyuḥ … সেইটোৱেই 'স্থান-প্ৰকল্পন' শব্দেৰে কোৱা হ'ল। তাত স্থান তিনি প্ৰকাৰ — প্ৰাণ-বায়ু, শৰীৰ আৰু…
- 2 saṃvid eva hi prameyebhyo vibhaktaṃ rūpaṃ gṛhṇāti ata … কাৰণ সংবিদেই প্ৰমেয়ৰ পৰা বিভক্ত ৰূপ গ্ৰহণ কৰে, আৰু সেইবাবেই অৱচ্ছেদৰ যোগৰ পৰা বেদ্যতা…
- 3 tatra kriyā śaktau kālādhvā prācyabhāge uttare tu mūrtivaicitryarūpo … তাত ক্ৰিয়া-শক্তিত পূৰ্ব ভাগত কালাধ্বা;
- 4 deśādhvasthitis tu tattvapurakalātmanā iti bhaviṣyati svāvasare কিন্তু দেশাধ্বৰ স্থিতি তত্ত্ব-পুৰ (ভুৱন)-কলাৰূপে হ'ব — যথাসময়ত।
- 5 tatra yady api dehe sabāhyābhyantaram otaprotarūpaḥ prāṇaḥ tathāpi … তাত যদিও দেহত বাহ্য-আভ্যন্তৰসহ ওত-প্ৰোত-ৰূপে প্ৰাণ (ব্যাপ্ত), তথাপি যিহেতু ইয়াৰ প্ৰযত্ন…
- 6 tatra prabhuśaktiḥ ātmaśaktiḥ yatna iti tritayaṃ prāṇeraṇe hetuḥ … তাত প্ৰভু-শক্তি, আত্ম-শক্তি আৰু যত্ন — এই তিনিটা প্ৰাণ-প্ৰেৰণৰ হেতু, গুণ-মুখ্য ভাৱেৰে।
- 7 tatra hṛdayāt dvādaśāntāntaṃ svāṅgulaiḥ sarvasya ṣaṭtriṃśadaṅgulaḥ prāṇacāraḥ nirgame … তাত হৃদয়ৰ পৰা দ্বাদশান্ত পৰ্যন্ত নিজ আঙুলিৰে সকলোৰে ছয়ত্ৰিশ আঙুল প্ৰাণ-চাৰ, নিৰ্গম আৰু…
- 8 tatra ghaṭikā tithiḥ māso varṣaṃ ca varṣasamūhātmā iti … তাত ঘটিকা, তিথি, মাহ আৰু বছৰ তথা বছৰ-সমূহাত্মা — এইদৰে সমস্ত কাল পৰিসমাপ্ত হয়। তাত…
- 9 atha tithyudayaḥ এতিয়া তিথ্যুদয়।
- 10 sapādam aṅguladvayaṃ tuṭiḥ ucyate tāsu catasṛṣu praharaḥ tuṭyardhaṃ … সৱা দুই আঙুলক তুটি বোলা হয়;
- 11 atha māsodayaḥ এতিয়া মাহৰ উদয়।
- 12 tatra dinaṃ kṛṣṇapakṣaḥ rātriḥ śuklaḥ tatra pūrvaṃ tuṭyardham … তাত দিন কৃষ্ণপক্ষ, ৰাতি শুক্লপক্ষ। তাত প্ৰথম আধা তুটি আৰু অন্তিম আধা তুটি বিশ্ৰান্তি,…
- 13 tatra vedyamayatāprakāśo dinaṃ vedyasya vicārayitari layo rātriḥ te … তাত বেদ্যময়তাৰ প্ৰকাশ দিন;
- 14 tatra kṛṣṇapakṣe prāṇārke apānacandra āpyāyikām ekām ekāṃ kalām … তাত কৃষ্ণপক্ষত প্ৰাণ-অৰ্কত অপান-চন্দ্ৰই এটা এটাকৈ আপ্যায়িকা (পুষ্টিকৰ) কলা অৰ্পণ কৰে,…
- 15 tadanantaraṃ yat tuṭyardhaṃ sa pakṣasandhiḥ তাৰ অব্যৱহিত পাছত যি আধা তুটি, সেয়াই পক্ষ-সন্ধি।
- 16 tasya ca tuṭyardhasya prācyam ardham āmāvasyaṃ dvitīyaṃ prātipadam আৰু সেই আধা তুটিৰ পূৰ্ব আধা আমাৱস্য (অমাৱস্যা-সম্বন্ধী), দ্বিতীয় আধা প্ৰাতিপদ…
- 17 tatra prātipade tasmin bhāge sa āmāvasyo bhāgo yadā … তাত সেই প্ৰাতিপদ ভাগত সেই আমাৱস্য ভাগ যেতিয়া — কাহ, প্ৰযত্ন, অৱধান-বিচ্যুতি আদিৰ দ্বাৰা…
- 18 pramātṛpramāṇaprameyatritayāvibhāgakāritvāt sa puṇyaḥ kālaḥ pāralaukikaphalapradaḥ প্ৰমাতৃ-প্ৰমাণ-প্ৰমেয় তিনিটাৰ অবিভাগ সাধন কৰাৰ বাবে সেই পুণ্য কাল পাৰলৌকিক ফলপ্ৰদ।
- 19 tataḥ praviśati prāṇe cidarka ekaikayā kalayā apānacandram āpūrayati … তাৰ পাছত প্ৰাণত প্ৰৱেশ কৰিলে চিৎ-অৰ্কই এটা এটা কলাৰে অপান-চন্দ্ৰক আপূৰিত কৰে, যেতিয়ালৈকে…
- 20 atha varṣodayaḥ এতিয়া বছৰৰ উদয়।
- 21 tatra kṛṣṇapakṣa eva uttarāyaṇaṃ ṣaṭsu ṣaṭsu aṅguleṣu saṅkrāntiḥ … তাত কৃষ্ণপক্ষতেই উত্তৰায়ণ — প্ৰতি ছয় ছয় আঙুলত এক সংক্ৰান্তি, মকৰৰ পৰা মিথুন পৰ্যন্ত।
- 22 tatra pratyaṅgulaṃ pañca tithayaḥ tatrāpi dinarātrivibhāgaḥ evaṃ praveśe … তাত প্ৰতি আঙুলত পাঁচ তিথি;
- 23 tathaiva upāsā atra phalaṃ samucitaṃ karoti সেইদৰেই উপাসনাই ইয়াত সমুচিত ফল উৎপন্ন কৰে।
- 24 atra ca dakṣādyāḥ pitāmahāntā rudrāḥ śaktayaś ca dvādaśādhipataya … আৰু ইয়াত দক্ষৰ পৰা পিতামহ (ব্ৰহ্মা) পৰ্যন্ত ৰুদ্ৰসমূহ আৰু শক্তিসমূহ বাৰজন অধিপতি —…
- 25 pratyaṅgulaṃ ṣaṣṭiḥ tithaya iti krameṇa saṅkrāntau varṣam ity … প্ৰতি আঙুলত ষাঠি তিথি — এই ক্ৰমে সংক্ৰান্তিত এক বছৰ;
- 26 tāvatī eva ahorātre prāṇasaṅkhyā iti na ṣaṣṭyabdodayāt adhikaṃ … এক অহোৰাত্ৰত ইমানেই প্ৰাণৰ সংখ্যা;
- 27 tatra mānuṣaṃ varṣaṃ devānāṃ tithiḥ anena krameṇa divyāni … তাত মানুহৰ এক বছৰ দেৱতাসকলৰ এক তিথি;
- 28 catvāri trīṇi dve ekam iti kṛtāt prabhṛti tāvadbhiḥ … চাৰি, তিনি, দুই, এক (হাজাৰ) — এইদৰে কৃত (যুগ)ৰ পৰা আৰম্ভ কৰি;
- 29 caturyugānām ekasaptatyā manvantaram manvantaraiḥ caturdaśabhiḥ brāhmaṃ dinaṃ brahmadinānte … একসত্তৰটা চতুৰ্যুগেৰে এক মন্বন্তৰ;
- 30 prabuddhās tu kūṣmāṇḍahāṭakeśādyā maholoke krīḍanti কিন্তু প্ৰবুদ্ধসকল — কূষ্মাণ্ড, হাটকেশ আদি — মহোলোকত ক্ৰীড়া কৰে।
- 31 tato niśāsamāptau brāhmī sṛṣṭiḥ তাৰ পাছত নিশা সমাপ্ত হোৱাত ব্ৰাহ্মী সৃষ্টি।
- 32 anena mānena varṣaśataṃ brahmāyuḥ এই মানেৰে এশ বছৰ ব্ৰহ্মাৰ আয়ুস।
- 33 tat viṣṇoḥ dinaṃ tāvatī ca rātriḥ tasyāpi śatam … সেয়া বিষ্ণুৰ এক দিন, আৰু সিমানেই ৰাতি;
- 34 tat dinaṃ tadūrdhve rudralokaprabho rudrasya tāvatī rātriḥ prāgvat … সেয়া (এক) দিন;
- 35 tatra rudrasya tadavasitau śivatvagatiḥ rudrasya uktādhikārāvadhiḥ brahmāṇḍadhārakāṇāṃ tat … তাত ৰুদ্ৰৰ সেয়া সমাপ্ত হোৱাত শিৱত্ব-গতি;
- 36 śatarudrakṣaye brahmāṇḍavināśaḥ শতৰুদ্ৰৰ ক্ষয়ত ব্ৰহ্মাণ্ডৰ বিনাশ।
- 37 evaṃ jalatattvāt avyaktāntam etad eva krameṇa rudrāṇām āyuḥ এইদৰে জল-তত্ত্বৰ পৰা অব্যক্ত পৰ্যন্ত এইটোৱেই ক্ৰমে ৰুদ্ৰসকলৰ আয়ুস।
- 38 pūrvasyāyur uttarasya dinam iti পূৰ্বৰ আয়ুস পৰৱৰ্তীৰ এক দিন।
- 39 tataś ca brahmā rudrāś ca abādyadhikāriṇaḥ avyakte tiṣṭhanti … আৰু তাৰ পাছত ব্ৰহ্মা আৰু (জল-তত্ত্বৰ পৰা) অধিকাৰী ৰুদ্ৰসকল অব্যক্তত থাকে।
- 40 śrīkaṇṭhanāthaś ca tadā saṃhartā আৰু সেই সময়ত শ্ৰীকণ্ঠনাথ সংহৰ্তা।
- 41 eṣo 'vāntarapralayaḥ tatkṣaye sṛṣṭiḥ এইটো অৱান্তৰ-প্ৰলয়;
- 42 tatra śāstrāntaram uktā api sṛjyante তাত আন শাস্ত্ৰত কোৱা (জীৱসমূহো) সৃষ্ট হয়।
- 43 yat tu śrīkaṇṭhanāthasya svam āyuḥ tat kañcukavāsināṃ rudrāṇāṃ … কিন্তু যি শ্ৰীকণ্ঠনাথৰ নিজ আয়ুস, সেয়া কঞ্চুক-বাসী ৰুদ্ৰসকলৰ এক দিন, সিমানেই ৰাতি;
- 44 punaḥ gahaneśaḥ sṛjati আকৌ গহনেশে সৃষ্টি কৰে।
- 45 evaṃ yaḥ avyaktakālaḥ taṃ daśabhiḥ parārdhaiḥ guṇayitvā māyādinaṃ … এইদৰে যি অব্যক্ত-কাল, তাক দহটা পৰাৰ্ধেৰে গুণ কৰি মায়াৰ দিন বুলি ক'ব লাগে;
- 46 sa eva pralayaḥ সেইটোৱেই প্ৰলয়।
- 47 māyākālaḥ parārdhaśatena guṇita aiśvaratattve dinam মায়া-কাল এশ পৰাৰ্ধেৰে গুণিত হ'লে ঐশ্বৰ-তত্ত্বত এক দিন।
- 48 atra prāṇo jagat sṛjati tāvatī rātriḥ yatra prāṇapraśamaḥ … ইয়াত প্ৰাণে জগত সৃষ্টি কৰে, সিমানেই ৰাতি, য'ত প্ৰাণৰ প্ৰশম;
- 49 aiśvare kāle parārdhaśataguṇite yā saṅkhyā tat sādāśivaṃ dinaṃ … ঐশ্বৰ কাল এশ পৰাৰ্ধেৰে গুণিত হ'লে যি সংখ্যা, সেয়া সাদাশিৱ দিন;
- 50 sadāśivaḥ svakālaparikṣaye bindvardhacandranirodhikā ākramya nāde līyate nādaḥ śaktitattve … সদাশিৱে নিজ কালৰ পৰিক্ষয়ত বিন্দু, অৰ্ধচন্দ্ৰ আৰু নিৰোধিকাক অতিক্ৰম কৰি নাদত লীন হয়;
- 51 śaktikālena parārdhakoṭiguṇitena anāśritadinam শক্তি-কাল এক কোটি পৰাৰ্ধেৰে গুণিত হ'লে অনাশ্ৰিতৰ দিন।
- 52 anāśritaḥ sāmanase pade yat tat sāmanasyaṃ sāmyaṃ tat … অনাশ্ৰিত সামনস পদত;
- 53 asmāt sāmanasyāt akalyāt kālāt nimeṣonmeṣamātratayā proktāśeṣakālaprasarapravilayacakrabhramodayaḥ এই সামনস্যৰ পৰা, অকল্য (অপৰিমেয়) কালৰ পৰা, কেৱল নিমেষ-উন্মেষ-মাত্ৰৰূপে, কোৱা সমস্ত…
- 54 ekaṃ daśa śataṃ sahasram ayutaṃ lakṣaṃ niyutaṃ koṭiḥ … এক, দহ, এশ, হাজাৰ, অযুত, লক্ষ, নিযুত, কোটি, অৰ্বুদ, বৃন্দ, খৰ্ব, নিখৰ্ব, পদ্ম, শঙ্কু,…
- 55 evam asaṅkhyāḥ sṛṣṭipralayāḥ ekasmin mahāsṛṣṭirūpe prāṇe so 'pi … এইদৰে অসংখ্য সৃষ্টি-প্ৰলয় এক মহাসৃষ্টি-ৰূপ প্ৰাণত;
- 56 tata eva svapnasaṅkalpādau vaicitryam asya na virodhāvaham সেইবাবেই স্বপ্ন, সঙ্কল্প আদিত ইয়াৰ বৈচিত্ৰ্য বিৰোধ আনি নিদিয়ে।
- 57 evaṃ yathā prāṇe kālodayaḥ tathā apāne 'pi hṛdayāt … এইদৰে যেনেকৈ প্ৰাণত কাল-উদয়, তেনেকৈ অপানতো হৃদয়ৰ পৰা মূলপীঠ পৰ্যন্ত।
- 58 yathā ca hṛtkaṇṭhatālulalāṭarandhradvādaśānteṣu brahmaviṣṇurudreśasadāśivānāśritākhyaṃ kāraṇaṣaṭkam tathaiva apāne 'pi … আৰু যেনেকৈ হৃৎ, কণ্ঠ, তালু, ললাট, ৰন্ধ্ৰ আৰু দ্বাদশান্তত ব্ৰহ্ম, বিষ্ণু, ৰুদ্ৰেশ, সদাশিৱ…
- 59 atha samāne kālodayaḥ এতিয়া সমানত কাল-উদয়।
- 60 samāno hārdīṣu daśāsu nāḍīṣu sañcaran samaste dehe sāmyena … সমানে হৃদয়ৰ পৰা ওলোৱা দহটা নাড়ীত সঞ্চাৰ কৰি সমগ্ৰ দেহত সাম্যেৰে ৰস আদি বহন কৰে। তাত আঠ…
- 61 ūrdhvādhas tu sañcaran tisṛṣu nāḍīṣu gatāgataṃ karoti কিন্তু ঊৰ্ধ্ব-অধঃ সঞ্চাৰ কৰি তিনিটা নাড়ীত (ইড়া, পিঙ্গলা, সুষুম্না) গতাগত (অহা-যোৱা) কৰে।
- 62 tatra viṣuvaddine bāhye prabhātakāle sapādāṃ ghaṭikāṃ madhyamārge vahati তাত বিষুৱৎ দিনত, বাহ্য প্ৰভাত-কালত, সৱা এক ঘটিকা মধ্য-মাৰ্গত বয়।
- 63 tato navaśatāni prāṇavikṣepāṇām iti gaṇanayā bahiḥ sārdhaghaṭikādvayaṃ vāme … তাৰ পাছত ন'শ প্ৰাণ-বিক্ষেপ — এই গণনাৰে, বাহিৰত সাড়ে দুই ঘটিকা, বাঁওত, সোঁত, বাঁওত, সোঁত,…
- 64 tataḥ saṅkrāntipañcake vṛtte pādonāsu caturdaśasu ghaṭikāsu atikrāntāsu dakṣiṇaṃ … তাৰ পাছত সংক্ৰান্তি-পঞ্চক সম্পন্ন হোৱাত, সিকি-কম চৌধ্য ঘটিকা অতিক্ৰান্ত হোৱাত, দক্ষিণ…
- 65 tato 'pi dakṣiṇe vāme dakṣiṇe vāme dakṣiṇe iti … তাৰ পাছততো সোঁত, বাঁওত, সোঁত, বাঁওত, সোঁত — এই সংক্ৰান্তি-পঞ্চক, প্ৰত্যেকটো ন'শ;
- 66 evaṃ viṣuvaddivase tadrātrau ca dvādaśa dvādaśa saṅkrāntayaḥ এইদৰে বিষুৱৎ দিনত আৰু তাৰ ৰাতিত বাৰ-বাৰটা সংক্ৰান্তি।
- 67 tato dinavṛddhikṣayeṣu saṅkrāntivṛddhikṣayaḥ তাৰ পাছত দিনৰ বৃদ্ধি-ক্ষয়ত সংক্ৰান্তিৰ বৃদ্ধি-ক্ষয়।
- 68 evam ekasmin samānamaruti varṣadvayaṃ śvāsapraśvāsayogābhāvāt এইদৰে এক সমান-মৰুতত দুই বছৰ, কিয়নো শ্বাস-প্ৰশ্বাসৰ যোগ নাই।
- 69 atrāpi dvādaśābdodayādi pūrvavat ইয়াততো বাৰ বছৰৰ উদয় আদি পূৰ্বৰ দৰে।
- 70 udāne tu dvādaśāntāvadhiś cāraḥ spandamātrātmanaḥ kālasya কিন্তু উদানত দ্বাদশান্ত-অৱধি চাৰ (গতি), স্পন্দ-মাত্ৰাত্ম কালৰ।
- 71 atrāpi pūrvavat vidhiḥ ইয়াততো পূৰ্বৰ দৰে বিধি।
- 72 vyāne tu vyāpakatvāt akrame 'pi sūkṣmocchalattāyogena kālodayaḥ কিন্তু ব্যানত ব্যাপক হোৱাৰ বাবে অক্ৰম হ'লেও সূক্ষ্ম-উচ্ছলত্বৰ যোগেৰে কাল-উদয়।
- 73 atha varṇodayaḥ এতিয়া বৰ্ণৰ উদয়।
- 74 tatra ardhaprahare ardhaprahare vargodayo viṣuvati samaḥ varṇasya varṇasya … তাত প্ৰতি আধা প্ৰহৰত এক বৰ্গৰ উদয়, বিষুৱৎত সমান;
- 75 yatnajas tu mantrodayaḥ araghaṭṭaghaṭīyantravāhanavat ekānusandhibalāt citraṃ mantrodayaṃ divāniśam … কিন্তু যত্নজ হ'ল মন্ত্ৰ-উদয়। আঁৰঘাট-ঘটীযন্ত্ৰ (পানী-চকা)ৰ পৰিচালনাৰ দৰে, এক অনুসন্ধিৰ…
- 76 tatra sadodite prāṇacārasaṅkhyayaiva udayasaṅkhyā vyākhyātā taddviguṇite tadardham ityādi … তাত সদোদিত (নিত্য-চক্ৰ)ত প্ৰাণ-চাৰৰ সংখ্যাৰেই উদয়ৰ সংখ্যা ব্যাখ্যা কৰা হ'ল;
- 77 kālabheda eva saṃvedanabhedakaḥ na vedyabhedaḥ śikharasthajñānavat jñānasya yāvān … কাল-ভেদেই সংৱেদনৰ ভেদক, বেদ্য-ভেদ নহয় — শিখৰত থকা (ব্যক্তিৰ) জ্ঞানৰ দৰে;
- 78 yad āha tasyādita udāttam ardhahrasvam iti যিদৰে কোৱা হৈছে — 'তাৰ আদিৰ পৰা উদাত্ত আধা-হ্ৰস্ব'।
- 79 tasmāt spandāntaraṃ yāvat na uditaṃ tāvat ekam eva … সেয়ে যেতিয়ালৈকে আন স্পন্দ উদিত নহয়, সিমানলৈকে এক জ্ঞানেই।
- 80 ata eva ekāśīti padasmaraṇasamaye vividhadharmānupraveśamukhena eka eva asau … সেইবাবেই একাশী পদ স্মৰণৰ সময়ত বিবিধ ধৰ্মৰ অনুপ্ৰৱেশৰ দ্বাৰা এই এক পৰমেশ্বৰ-বিষয়ক…
- 81 evam akhilaṃ kālādhvānaṃ prāṇodaya eva paśyan sṛṣṭisaṃhārāṃś ca … এইদৰে সমস্ত কালাধ্বানক প্ৰাণ-উদয়তেই দেখি, বিচিত্ৰ অসংখ্য সৃষ্টি-সংহাৰক সেইতেই আকলন কৰি,…
- 82 saṃvidrūpasyātmanaḥ prāṇaśaktiṃ paśyan rūpaṃ tatragaṃ cātikālam | sākaṃ … সংবিদ্ৰূপ আত্মাৰ প্ৰাণ-শক্তিক, তাত থকা ৰূপক আৰু অতিকালক দেখি, সৃষ্টি-স্থিতি-সংহাৰৰ…