←
The Great Liberation Tantra · Chapter 3

The Great Liberation Tantra — Chapter 3

महानिर्वाणतन्त्र

Mahānirvāṇatantra

Chapter 3 153 verses

Begin reading Verse 1
  1. 1 śrīdevyuvāca . devadeva mahādeva devatānāṃ gurorguro . vaktā … श्रीदेवी म्हणाली — हे देवदेव, हे महादेव, हे देवतांच्या गुरूंच्या गुरो, तू सर्व…
  2. 2 kathitaṃ yat paraṃ brahma parameśaṃ parātparam . yasyopāsanato … जे परम ब्रह्म, परमेश, परात्पर तू सांगितलेस — ज्याच्या उपासनेने मर्त्य माणूस भुक्ति व…
  3. 3 kenopāyena bhagavan paramātmā prasīdati . kiṃ tasya sādhanaṃ … हे भगवन, कोणत्या उपायाने परमात्मा प्रसन्न होतो?
  4. 4 kiṃ dhyānaṃ kiṃ vidhānañca pareśasya parātmanaḥ . tattvena … परेश परमात्म्याचे ध्यान कोणते आणि विधान कोणते?
  5. 5 rahasyametat kalyāṇi na kutrāpi prakāśitam . tava snehena … हे कल्याणी, हे रहस्य कोठेही प्रकट केलेले नाही;
  6. 6 jñeyaṃ bhavati tadbrahma saccidviśvamayaṃ param . tathā tattvasvarūpeṇa … हे महेश्वरी, ते परम ब्रह्म — सत्, चित् व विश्वमय — जाणण्याजोगे आहे;
  7. 7 sattāmātraṃ nirviśeṣamavāṅmanasagocaram . asattrilokīsadbhānaṃ svarūpaṃ brahmaṇaḥ smṛtam .. … केवळ सत्तामात्र, निर्विशेष, वाणी व मनाच्या पलीकडे, असत् त्रिलोकीचे सत्-भान (सत्यरूप आभास)…
  8. 8 samādhiyogaistadvedyaṃ sarvatra samadṛṣṭibhiḥ . dvandvātītairnirvikalpairdehātmādhyāsavarjitaiḥ .. 8 .. द्वंद्वातीत, निर्विकल्प, देहात्म-अध्यासाने रहित, सर्वत्र समदृष्टी असणाऱ्यांना…
  9. 9 yato viśvaṃ samudbhūtaṃ yena jātañca tiṣṭhati . yasmin … ज्यापासून विश्व उद्भवले, ज्याच्यायोगे ते उत्पन्न होऊन टिकते, ज्यात सर्व काही लय पावते —…
  10. 10 svarūpabuddhyā yadvedyaṃ tadeva lakṣaṇaiḥ śive . lakṣaṇairāptumicchūnāṃ vihitaṃ … हे शिवे, स्वरूपबुद्धीने जे जाणण्याजोगे तेच लक्षणांनीही (जाणण्याजोगे);
  11. 11 tatsādhanaṃ pravakṣyāmi śṛṇuṣvāvahitā priye . tatrādau kathayāmyādye mantroddhāraṃ … ते साधन मी सांगतो;
  12. 12 praṇavaṃ pūrvamuddhṛtya saccitpadamudāharet . ekaṃ padānte brahmeti mantroddhāraḥ … प्रथम प्रणव (ॐ) उच्चारून, 'सत्' व 'चित्' ही पदे म्हणावीत, मग 'एकम्', आणि शेवटी 'ब्रह्म' —…
  13. 13 sandhikrameṇa militaḥ saptārṇo'yaṃ manurmataḥ . tārahīnena deveśi ṣaḍvarṇo'yaṃ … संधिक्रमाने जोडलेला हा सात अक्षरांचा मंत्र मानला आहे;
  14. 14 sarvamantrottamaḥ sākṣāddharmārthakāmamokṣadaḥ . nātra siddhādyapekṣā'sti nārimitrādidūṣaṇam .. 14 … हा सर्व मंत्रांत श्रेष्ठ, साक्षात धर्म-अर्थ-काम-मोक्ष देणारा आहे;
  15. 15 na tithirna ca nakṣatraṃ na rāśigaṇanaṃ tathā . … येथे तिथी नाही, नक्षत्र नाही, राशिगणनाही नाही, कुलाकुलादींचा नियम नाही, संस्कारही नाही;
  16. 16 bahujanmārjitaiḥ puṇyaiḥ sadgururyadi labhyate . tadā tadvaktrato jñātvā … अनेक जन्मांत संचित पुण्यांनी जर सद्गुरू लाभला, तर त्याच्या मुखातून (हा मंत्र) जाणून माणूस…
  17. 17 caturvargaṃ kare kṛtvā paratreha ca modate .. 17 … चारही पुरुषार्थ हाती घेऊन तो इहलोकी व परलोकी आनंदित होतो.
  18. 18 sa dhanyaḥ sa kṛtārthaśca sa kṛtī sa ca … तो धन्य, तो कृतार्थ, तो कृती व धार्मिक आहे;
  19. 19 sarvaśāstreṣu niṣṇātaḥ sarvalokapratiṣṭhitaḥ . yasya karṇapathopāntaprāpto mantramahāmaṇiḥ .. … ज्याच्या कानाच्या आसपास हा मंत्ररूपी महामणी पोहोचला, तो सर्व शास्त्रांत निष्णात व सर्व…
  20. 20 dhanyā mātā pitā tasya pavitraṃ tatkulaṃ śive . … हे शिवे, त्याचे माता-पिता धन्य, त्याचे कुल पवित्र;
  21. 21 asmatkule kulaśreṣṭho jāto brahmopadeśikaḥ . kimasmākaṃ gayāpiṇḍaiḥ kiṃ … 'आमच्या कुलात कुलश्रेष्ठ असा ब्रह्मोपदेशक जन्मला!
  22. 22 kiṃ dānaiḥ kiṃ japairhomaiḥ kimanyairbahusādhanaiḥ . vayamakṣayatṛptāḥ sma … 'दानांची काय गरज, जप-होमांची काय, इतर अनेक साधनांची काय?
  23. 23 śṛṇu devi jagadvandye satyaṃ satyaṃ mayocyate . parabrahmopāsakānāṃ … हे जगद्वंद्ये देवी, ऐक — सत्य, सत्य मी सांगतो: परब्रह्माच्या उपासकांना इतर साधनांची काय…
  24. 24 mantragrahaṇamātreṇa dehī brahmamayo bhavet . brahmabhūtasya deveśi kimavāpyaṃ … मंत्रग्रहणमात्रानेच देही ब्रह्ममय होतो;
  25. 25 kiṃ kurvanti grahā ruṣṭā vetālāśceṭakādayaḥ . piśācā guhyakā … रागावलेले ग्रह, वेताल, चेटक आदी, पिशाच, गुह्यक, भूत, डाकिनी, मातृका आदी त्याचे काय करू…
  26. 26 rakṣito brahmamantreṇa prāvṛto brahmatejasā . kiṃ vibheti grahādibhyo … ब्रह्ममंत्राने रक्षिलेला, ब्रह्मतेजाने आच्छादलेला तो दुसऱ्या सूर्यासारखा (असून)…
  27. 27 taṃ dṛṣṭvā te bhayāpannāḥ siṃhaṃ dṛṣṭvā yathā gajāḥ … त्याला पाहून ते भयभीत होऊन, सिंहाला पाहून हत्ती पळतात तसे पळतात, आणि अग्नीत पतंग जळतात…
  28. 28 na tasya duritaṃ kiñcidbrahmaniṣṭhasya dehinaḥ . satyapūtasya śuddhasya … ब्रह्मनिष्ठ, सत्याने पावन, शुद्ध, सर्व प्राण्यांचा हितकर्ता अशा त्या देहधाऱ्याला कोणतेही…
  29. 29 ye druhyanti khalāḥ pāpāḥ parabrahmopadeśine . svadrohaṃ te … जे खल व पापी परब्रह्मोपदेशकाशी द्रोह करतात, ते आपलाच द्रोह करतात;
  30. 30 sa tu sarvahitaḥ sādhuḥ sarveṣāṃ priyakārakaḥ . tasyāniṣṭe … तो तर सर्वांचा हितकर्ता, साधू, सर्वांचे प्रिय करणारा आहे;
  31. 31 mantrārthaṃ mantracaitanyaṃ yo na jānāti sādhakaḥ . śatalakṣaprajapto'pi … जो साधक मंत्राचा अर्थ व मंत्रचैतन्य जाणत नाही, त्याने शतलक्ष वेळा जप केला तरी त्याचा…
  32. 32 ato'syārthañca caitanyaṃ kathayāmi śṛṇu priye . akāreṇa jagatpātā … म्हणून त्याचा अर्थ व चैतन्य मी सांगतो;
  33. 33 makāreṇa jagatsraṣṭā praṇavārtha udāhṛtaḥ . sacchabdena sadā sthāyi … 'म'काराने जगत्स्रष्टा (ब्रह्मा) — असा प्रणवाचा अर्थ सांगितला आहे.
  34. 34 ekamadvaitamīśāni vṛhattvādbrahma gīyate . mantrārthaḥ kathito devi sādhakābhīṣṭasiddhidaḥ … हे ईशानी, 'एकम्' ने एक व अद्वैत;
  35. 35 mantracaitanyametattu tadadhiṣṭhātṛdevatā . tajjñānaṃ parameśāni bhaktānāṃ siddhidāyakam .. … हे चैतन्य तेच मंत्रचैतन्य, म्हणजे त्याची अधिष्ठात्री देवता;
  36. 36 asyādhiṣṭhātṛ deveśi sarvavyāpi sanātanam . avitarkyaṃ nirātaṅkaṃ vācātītaṃ … हे देवेशी, याची अधिष्ठात्री (देवता) सर्वव्यापी, सनातन, अतर्क्य, निरातंक, वाणीच्या पलीकडे…
  37. 37 vāṅmāyākamalādyena tārahīnena pārvati . dīyate vividhā vidyā māyā … हे पार्वती, वाक्-माया-कमला (बीजां)ने आरंभित, परंतु प्रणवावाचून — हा (मंत्र) नानाविध…
  38. 38 tāreṇa tārahīnena pratyekaṃ sakalaṃ padam . yugmayugmakrameṇā'pi mantro'yaṃ … प्रणवासह वा प्रणवावाचून प्रत्येक संपूर्ण पद वेगवेगळे, तसेच जोडीजोडीने (घेतल्यास) हा मंत्र…
  39. 39 ṛṣiḥ sadāśivo hyasya chando'nuṣṭuvudāhṛtam . devatā paramaṃ brahma … याचा ऋषी सदाशिव, छंद अनुष्टुप् सांगितला आहे, आणि देवता परम ब्रह्म — सर्वांचा अंतर्यामी,…
  40. 40 caturvargaphalāvāptyai viniyogaḥ prakīrtitaḥ . aṅganyāsakaranyāsau kathayāmi śṛṇu priye … चारही पुरुषार्थांचे फल मिळवण्यासाठी (याचा) विनियोग सांगितला आहे.
  41. 41 tāraṃ saccidekamiti brahmeti sakalaṃ tataḥ . aṅguṣṭhatarjanīmadhyānāmikāsu maheśvari … हे महेश्वरी, प्रणव, मग 'सच्चिदेकम्', मग 'ब्रह्म' — असा संपूर्ण (मंत्र) अंगठा, तर्जनी,…
  42. 42 kaniṣṭhayoḥ karatalapṛṣṭhayoḥ suravandite . namaḥ svāhā vaṣaṭ hū/ … हे सुरवंदिते, दोन कनिष्ठांवर आणि करतल व करपृष्ठांवर — नमः, स्वाहा, वषट्, हूँ, वौषट् आणि…
  43. 43 nyasennyāsoktavidhinā sādhakaḥ susamāhitaḥ . hṛdādikaraparyantamevameva vidhīyate .. 43 … एकाग्र झालेल्या साधकाने न्यासविधीप्रमाणे न्यास करावा;
  44. 44 prāṇāyāmaṃ tataḥ kuryān mūlena praṇavena vā . madhyamānāmikābhyāñca … हे पार्वती, मग मूलमंत्राने वा प्रणवाने प्राणायाम करावा — उजव्या हाताच्या मध्यमा व…
  45. 45 vāmanāsāpuṭaṃ dhṛtvā dakṣanāsāpuṭena ca . pūayet pavanaṃ mantrī … मंत्री डाव्या नाकपुडीला (बंद) धरून, उजव्या नाकपुडीने मूलमंत्र आठ वेळा जपत श्वास भरावा…
  46. 46 aṅguṣṭhena dakṣanāsāṃ dhṛtvā kumbhakayogataḥ . japeddvātriṃśatā'vṛttyā tato dakṣiṇanāsayā … अंगठ्याने उजवी नाकपुडी (बंद) धरून, कुंभकयोगाने बत्तीस वेळा (मंत्र) जपावा;
  47. 47 śanaiḥśanaistyajedvāyuṃ japan ṣoḍaśadhā manum . vāmanāsāpuṭe'pyevaṃ pūrakumbhakarecakam .. … मंत्र सोळा वेळा जपत हळूहळू श्वास सोडावा (रेचक करावा);
  48. 48 punardakṣiṇataḥ kuryāt pūrvavat surapūjite . prāṇāyāmavidhiḥ prokto brahmamantrasya … हे सुरपूजिते, मग पुन्हा उजवीकडून पूर्ववत करावे.
  49. 49 tato dhyānaṃ prakurvīta sādhakābhīṣṭasādhanam .. 49 .. मग साधकाचे अभीष्ट साधणारे ध्यान करावे.
  50. 50 hṛdayakamalamadhye nirviśeṣaṃ nirīham hariharavidhivedyaṃ yogibhirdhyānagamyam . jananamaraṇabhītibhraṃsi saccitsvarūpam … हृदयकमलाच्या मध्यभागी — निर्विशेष, निरीह, हरि-हर-विधी (ब्रह्मा) यांना जाणण्याजोगे,…
  51. 51 dhyātvaivaṃ paramaṃ brahma mānasairupacārakaiḥ . pūjayet parayā bhaktyā … असे परम ब्रह्माचे ध्यान करून, ब्रह्मसायुज्याच्या हेतूने परम भक्तीने मानस उपचारांनी त्याचे…
  52. 52 gandhaṃ dadyānmahītattvaṃ puṣpamākāśameva ca . dhūpaṃ dadyādvāyutattvaṃ dīpaṃ … गंध म्हणून पृथ्वीतत्त्व, पुष्प म्हणून आकाश, धूप म्हणून वायुतत्त्व, दीप म्हणून तेज अर्पावे;
  53. 53 tato japtvā mahāmantraṃ manasā sādhakottamaḥ . samarpya brahmaṇe … मग साधकोत्तमाने महामंत्राचा मनाने जप करून, तो ब्रह्माला समर्पित करून, नंतर बाह्यपूजेस…
  54. 54 upasthitāni dravyāṇi gandhapuṣpādikāni ca . vastrālaṅkaraṇādīni bhakṣyapeyāni yāni … हजर असलेली द्रव्ये — गंध, पुष्प आदी, वस्त्रालंकारादी, आणि जे भक्ष्य-पेय असेल ते —
  55. 55 mantreṇānena saṃśodhya dhyātvā brahma sanātanam . nimīlya netre … या मंत्राने संशोधून, सनातन ब्रह्माचे ध्यान करून, डोळे मिटून, बुद्धिमंताने परमात्म्याला…
  56. 56 brahmārpaṇaṃ brahmahavirbrahmāgnau brahmaṇā hutam . brahmaiva tena gantavyaṃ … 'अर्पण ब्रह्म, हवि ब्रह्म, ब्रह्मरूपी अग्नीत ब्रह्माने हवन केले;
  57. 57 tato netre samunmīlya japtvā mūlaṃ svaśaktitaḥ . tajjapaṃ … मग डोळे उघडून, यथाशक्ती मूलमंत्र जपून, तो जप ब्रह्माला समर्पित करून, स्तोत्र व कवच पठण…
  58. 58 stotraṃ śṛṇu maheśāni brahmaṇaḥ paramātmanaḥ . yat śrutvā … हे महेशानी, ब्रह्म-परमात्म्याचे स्तोत्र ऐक;
  59. 59 namaste sate sarvalokāśrayāya namaste cite viśvarūpātmakāya . namo'dvaitatattvāya … सर्व लोकांचा आश्रय अशा सत्-रूपाला नमस्कार;
  60. 60 tvamekaṃ jagatkartṛpātṛprahartṛ tvamekaṃ paraṃ niścalaṃ nirvikalpam .. 60 … तूच एक जगाचा कर्ता, पाता व प्रहर्ता;
  61. 61 bhayānāṃ bhayaṃ bhīṣaṇaṃ bhīṣaṇānāṃ gatiḥ prāṇināṃ pāvanaṃ pāvanānām … तू भयांचे भय, भीषणांचा भीषण, प्राण्यांची गती, पावनांचा पावन, उच्चपदस्थांचा नियंता;
  62. 62 pareśa prabho sarvarūpāprakāśin anirddeśya sarvendriyāgamya satya . acintyākṣara … हे परेश, हे प्रभो, हे सर्वरूपांना प्रकाशित करणाऱ्या (तरीही अव्यक्त), हे अनिर्देश्य, हे…
  63. 63 tadekaṃ smarāmastadekaṃ japāmaḥ tadekaṃ jagatsākṣirūpaṃ namāmaḥ . sadekaṃ … त्या एकाचे आम्ही स्मरण करतो, त्या एकाचा जप करतो, जगाचा साक्षीरूप अशा त्या एकाला नमस्कार…
  64. 64 pañcaratnamidaṃ stotraṃ brahmaṇaḥ paramātmanaḥ . yaḥ paṭhet prayato … हे ब्रह्म-परमात्म्याचे 'पंचरत्न' स्तोत्र;
  65. 65 pradoṣe'daḥ paṭhennityaṃ somavāre viśeṣataḥ . śrāvayedbodhayet prājño brahmaniṣṭhān … हे प्रदोषकाली नित्य, विशेषतः सोमवारी पठण करावे;
  66. 66 iti te kathitaṃ devi pañcaratnaṃ maheśituḥ . kavacaṃ … हे देवी, अशा प्रकारे महेश्वराचे 'पंचरत्न' तुला सांगितले.
  67. 67 paramātmā śiraḥ pātu hṛdayaṃ parameśvaraḥ . kaṇṭhaṃ pātu … परमात्मा माझ्या शिराचे रक्षण करो, परमेश्वर हृदयाचे, जगत्पाता कंठाचे, सर्वदृक् विभू वदनाचे…
  68. 68 karau me pātu viśvātmā pādau rakṣatu cinmayaḥ . … विश्वात्मा माझ्या हातांचे रक्षण करो, चिन्मय माझ्या पायांचे रक्षण करो;
  69. 69 śrījaganmaṅgalasyāsya kavacasya sadāśivaḥ . ṛṣiśchando'nuṣṭuviti paramabrahma devatā . … या श्रीजगन्मंगल कवचाचा ऋषी सदाशिव, छंद अनुष्टुप्, देवता परम ब्रह्म;
  70. 70 yaḥ paṭhed brahmakavacaṃ ṛṣinyāsapuraḥsaram . sa brahmajñānamāsādya sākṣādbrahmamayo … जो ऋषिन्यासपूर्वक ब्रह्मकवच पठण करतो, तो ब्रह्मज्ञान प्राप्त करून साक्षात ब्रह्ममय होतो.
  71. 71 bhūrje vilikhya guṭikāṃ svarṇasthāṃ dhārayet yadi . kaṇṭhe … जर भूर्जपत्रावर लिहून सोन्यात बसवलेली गुटिका (ताईत) कंठात वा उजव्या बाहूवर धारण केली, तर…
  72. 72 ityetat paramabrahmakavacaṃ te prakāśitam . dadyāt priyāya śiṣyāya … अशा प्रकारे हे परमब्रह्मकवच तुला प्रकट केले;
  73. 73 paṭhitvā stotrakavacaṃ praṇamet sādhakāgraṇīḥ .. 73 .. स्तोत्र व कवच पठण करून साधकाग्रणीने नमस्कार करावा (असे म्हणत) —
  74. 74 namaste paramaṃ brahma namaste paramātmane . nirguṇāya namastubhyaṃ … हे परम ब्रह्म, तुला नमस्कार;
  75. 75 vācikaṃ kāyikaṃ vā'pi mānasaṃ vā yathāmati . ārādhane … परेशाच्या आराधनेत — वाणीने, देहाने वा मनाने, यथामती — भावशुद्धीच विहित आहे.
  76. 76 evaṃ saṃpūjya matimān svajanairbāndhavaiḥ saha . mahāprasādaṃ svīkuryād … अशा प्रकारे पूजन करून, बुद्धिमंताने आपल्या स्वजनांसह व बांधवांसह ब्रह्म-परमात्म्याचा…
  77. 77 pūjane parameśasya nāvāhanavisarjane . sarvatra sarvakāleṣu sādhayed brahmasādhanam … परमेशाच्या पूजनात आवाहन व विसर्जन नाही;
  78. 78 asnāto vā kṛtasnāno bhukto vā'pi bubhukṣitaḥ . pūjayet … अस्नात असो वा स्नात, भोजन केलेले असो वा भुकेले — सदा निर्मल मनाने परमात्म्याचे पूजन करावे.
  79. 79 anena brahmamantreṇa bhakṣyapeyādikañca yat . dīyate parameśāya tadeva … या ब्रह्ममंत्राने जे भक्ष्य-पेय आदी परमेशाला अर्पण केले जाते, ते महान पावन होते.
  80. 80 gaṅgātoye śilādau ca spṛṣṭadoṣo'pi vartate . parabrahmārpite dravye … गंगाजलात, शिलादी (शाळिग्राम) यांत स्पर्शदोष राहतोही;
  81. 81 pakvaṃ vā'pi na pakvaṃ vā mantreṇānena mantritam . … शिजवलेले असो वा न शिजवलेले, या मंत्राने मंत्रित करून, ब्रह्माला समर्पित करून साधकाने…
  82. 82 nātra varṇavicāro'sti nocchiṣṭādivivecanam . na kālaniyamo'pyatra śaucāśaucaṃ tathaiva … येथे वर्णविचार नाही, उच्छिष्टादींचा विवेक नाही, कालनियमही नाही, तसेच शौच-अशौचही नाही.
  83. 83 yathākāle yathādeśe yathāyogena labhyate . brahmasāt kṛtanaivedyamaśnīyādavicārayan .. … ज्या काळी, ज्या ठिकाणी, ज्या प्रकारे ते मिळेल, ते ब्रह्माला समर्पित नैवेद्य कोणताही विचार…
  84. 84 ānītaṃ śvapacenāpi śvamukhādapi niḥsṛtam . tadannaṃ pāvanaṃ devi … हे देवी, श्वपचाने (चांडाळाने) आणलेले, श्वमुखातून (कुत्र्याच्या तोंडातून) निघालेले असले…
  85. 85 kiṃ punarmanujādīnāṃ vaktavyaṃ devavandite . parameśasya naivedyasevanād yat … हे देववंदिते, मग माणसांविषयी काय सांगावे?
  86. 86 mahāpātakayukto vā yukto vāpyanyapātakaiḥ . sakṛt prasādagrahaṇāt mucyate … महापातकी असो वा इतर पातकांनी युक्त असो, एकदा प्रसाद ग्रहण केल्याने तो मुक्त होतो — यात…
  87. 87 sārddhatrikoṭitīrtheṣu snānadānena yatphalam . tat phalaṃ labhate martyo … साडेतीन कोटी तीर्थांत स्नान व दानाने जे फल (मिळते), ते फल मर्त्य माणूस ब्रह्मार्पित…
  88. 88 aśvamedhādibhiryajñairiṣṭvā yat phalamaśnute . bhakṣite brahma naivedye tasmāt … अश्वमेधादी यज्ञांनी यजन करून जे फल मिळते, त्याहून कोटिपटीने अधिक फल ब्रह्मनैवेद्य…
  89. 89 jihvākoṭisahasraistu vaktrakoṭiśatairapi . mahāprasādamāhātmyaṃ varṇituṃ naiva śakyate .. … हजार कोटी जिभांनी व शंभर कोटी मुखांनीही महाप्रसादाचे माहात्म्य वर्णन करता येणार नाही.
  90. 90 yatra kutra sthito vāpi prāpya brahmārpitāmṛtam . gṛhītvā … कोठेही असला तरी, ब्रह्मार्पित अमृत मिळवून, ग्रहण करून, कीकश (दुर्बल) माणूसही…
  91. 91 yadi syānnīcajātīyamannaṃ brahmaṇi bhāvitam . tadannaṃ brāhmaṇairgrāhyamapi vedāntapāragaiḥ … जर अन्न नीच जातीचे असेल पण ब्रह्मात भावित (समर्पित) केलेले असेल, तर ते अन्न वेदान्तपारंगत…
  92. 92 jātibhedo na kartavyaḥ prasāde paramātmanaḥ . yo'śuddhabuddhiṃ kurute … परमात्म्याच्या प्रसादात जातिभेद करू नये;
  93. 93 varaṃ pāpaśataṃ kuryādvaraṃ viprabadhaṃ priye . parabrahmārpite hyanne … हे प्रिये, शंभर पापे केलेली बरी, ब्रह्महत्या केलेली बरी;
  94. 94 ye tyajanti narā mūḍhā mahāmantreṇa saṃskṛtam . annatoyādikaṃ … हे भद्रे, जे मूढ माणसे महामंत्राने संस्कारलेले अन्न-जल आदी टाकून देतात, ते आपल्या…
  95. 95 svayamapyandhatāmisre patantyāhūtasaṃplavam . brahmasātkṛtanaivedyadveṣṭṝṇāṃ nāsti niṣkṛtiḥ .. 95 … आणि स्वतःही अंधतामिस्र (नरकात), स्वतःच ओढवलेल्या प्रलयात पडतात.
  96. 96 puṇyāyante kriyāḥ sarvāḥ suṣuptiḥ sukṛtāyate . svecchācāro'tra vihito … त्याची सर्व कर्मे पुण्यरूप होतात, सुषुप्तीही सुकृतासारखी होते;
  97. 97 kiṃ tasya vaidikācāraistāntrikairvā'pi tasya kim . brahmaniṣṭhasya viduṣaḥ … त्याला वैदिक आचारांची काय गरज, तांत्रिक आचारांची काय?
  98. 98 kṛtenāsya phalaṃ nāsti nākṛtenāpi kilviṣam . na vighnaḥ … त्याला (कर्म) केल्याने (अधिक) फल नाही, न केल्याने दोषही नाही;
  99. 99 asmin dharme maheśi syāt satyavādī jitendriyaḥ . paropakāranirato … हे महेशी, या धर्मात माणूस सत्यवादी, जितेंद्रिय, परोपकारात तत्पर, निर्विकार व सदाशय असावा;
  100. 100 mātsaryahīno'dambhī ca dayāvān śuddhamānasaḥ . mātāpitroḥ prītikārī tayoḥ … मत्सरहीन, अदंभी, दयावान, शुद्ध मनाचा, माता-पित्यांना आनंद देणारा व त्यांच्या सेवेत तत्पर;
  101. 101 brahmaśrotā brahmamantā brahmānveṣaṇamānasaḥ . yatātmā dṛḍhabuddhiḥ syāt sākṣādbrahmeti … ब्रह्माचा श्रोता, ब्रह्माचा मनन करणारा, ब्रह्मान्वेषणात मन गुंतलेला, यतात्मा, दृढबुद्धी…
  102. 102 na mithyābhāṣaṇaṃ kuryānna parāniṣṭacintanam . parastrīgamanañcaiva brahmamantrī vivarjayet … ब्रह्ममंत्रीने मिथ्याभाषण करू नये, परक्याच्या अनिष्टाचे चिंतन करू नये, आणि परस्त्रीगमन…
  103. 103 tatsaditi vadeddevi prārambhe sarvakarmaṇām . brahmārpaṇamastu vākyaṃ pānabhojanakarmaṇoḥ … हे देवी, सर्व कर्मांच्या आरंभी 'तत् सत्' म्हणावे;
  104. 104 yenopāyena martyānāṃ lokayātrā prasiddhyati . tadeva kāryaṃ brahmajñairidaṃ … ज्या उपायाने माणसांची लोकयात्रा सिद्ध होते, तेच ब्रह्मज्ञांनी करावे — हाच सनातन धर्म आहे.
  105. 105 atha sandhyāvidhiṃ vakṣye brahmamantrasya śāmbhavi . yāṃ kṛtvā … हे शांभवी, आता ब्रह्ममंत्राचा संध्याविधी सांगतो;
  106. 106 prātarmadhyāhnasāyāhne yathādeśe yathā'sane . pūrvavat paramabrahma dhyātvā sādhakasattamaḥ … प्रातः, मध्याह्न व सायंकाळी, यथादेश, यथासन, पूर्ववत परम ब्रह्माचे ध्यान करून…
  107. 107 aṣṭottaraśataṃ devi gāyatrījapamācaret . japaṃ samarpya vidhivat pūrvavat … हे देवी, एकशे आठ वेळा गायत्रीचा जप करावा;
  108. 108 eṣā sandhyā mayā proktā sarvathā brahmasādhane . yadanuṣṭhānato … ही संध्या मी सर्वथा ब्रह्मसाधनासाठी सांगितली;
  109. 109 gāyatrīṃ śṛṇu cārvaṅgi sarvapāpapraṇāśinīm . parameśvaraṃ ṅe'ntamuktvā vidmahe … हे चारुअंगी, सर्व पापांचा नाश करणारी गायत्री ऐक: 'परमेश्वराय' (ङे-अंत, चतुर्थीने) म्हणून…
  110. 110 tadanantaramīśāni tanno brahma pracodayāt . iyaṃ śrībrahmagāyatrī caturvargapradāyinī … मग, हे ईशानी, 'तन्नो ब्रह्म प्रचोदयात्' — ही श्रीब्रह्मगायत्री, चारही पुरुषार्थ देणारी…
  111. 111 pūjanaṃ yajanañcaiva snānaṃ pānañca bhojanam . yadyatkarma prakurvīta … पूजन, यजन, स्नान, पान व भोजन — जे जे कर्म करावे ते ब्रह्ममंत्राने साधावे.
  112. 112 brāhme muhūrte cotthāya praṇamya brahmadaṃ gurum . dhyātvā … ब्राह्म मुहूर्तावर उठून, ब्रह्म देणाऱ्या गुरूला नमस्कार करून, परम ब्रह्माचे ध्यान करून,…
  113. 113 dvātriṃśatā sahasreṇa japenāsya puraskriyā . taddaśāṃśena havanaṃ tarpaṇaṃ … या (मंत्राच्या) बत्तीस हजार जपाने पुरश्चरण होते;
  114. 114 secanaṃ taddaśāṃśena taddaśāṃśena sundari . brāhmaṇān bhojayenmantrī puraścaraṇakarmaṇi … हे सुंदरी, त्याच्या दशांशाने सेचन, आणि त्याच्या दशांशाने मंत्रीने पुरश्चरणकर्मात…
  115. 115 bhakṣyābhakṣyavicāro'tra tyājyaṃ grāhyaṃ na vidyate . na kālaśuddhiniyamo … येथे भक्ष्य-अभक्ष्याचा विचार, त्याज्य-ग्राह्य (असा भेद) नाही;
  116. 116 abhukto vā'pi bhukto vā snāto vā'snāta eva vā … भोजन केलेले असो वा नसो, स्नात असो वा अस्नात — साधकाने स्वेच्छाचाराने परम मंत्राचे साधन…
  117. 117 vinā'yāsaṃ vinā kleśaṃ stotrañca kavacaṃ vinā . vinā … हे वरानने, आयासावाचून, क्लेशावाचून, स्तोत्र व कवचावाचून, न्यासावाचून, मुद्रेवाचून,…
  118. 118 vinā cauragaṇeśādijapañca kullukāṃ vinā . akasmāt paramabrahmasākṣātkāro bhaved … आणि चौर-गणेशादींच्या जपावाचून व कुल्लुकेवाचून — अकस्मात परब्रह्माचा साक्षात्कार निश्चितच…
  119. 119 saṃkalpo'smin mahāhantre mānasaḥ parikīrtitaḥ . sādhane brahmamantrasya bhāvaśuddhirvidhīyate … या महामंत्रात संकल्प मानस (मनातला) सांगितला आहे;
  120. 120 sarvaṃ brahmamayaṃ devi bhāvayet brahmasādhakaḥ . na cā'sya … हे देवी, ब्रह्मसाधकाने सर्व काही ब्रह्ममय आहे अशी भावना करावी;
  121. 121 kalau pāpayuge ghore tapohīne'tidustare . nistārabījametāvat brahmamantrasya sādhanam … तपोहीन व अति दुस्तर अशा घोर, पापमय कलियुगात ब्रह्ममंत्राचे साधन इतकेच निस्तारबीज…
  122. 122 sādhanāni bahūktāni nānātantrāgamādiṣu . kalau durbalajīvānāmasādhyāni maheśvari .. … हे महेश्वरी, नाना तंत्र-आगमादींत पुष्कळ साधने सांगितली;
  123. 123 alpāyuṣaḥ svalpavṛttā annādhīnāsavaḥ priye . lubdhā dhanārjane vyagrāḥ … हे प्रिये, अल्पायुषी, अल्प आचरणाचे, ज्यांचा प्राणच अन्नावर अवलंबून आहे असे, लोभी,…
  124. 124 samādhāvasthiradhiyo yogakleśāsahiṣṇavaḥ . teṣāṃ hitāya mokṣāya brahmamārgo'yamīritaḥ .. … समाधीत अस्थिर बुद्धीचे, योगाचे क्लेश सहन न करणारे — त्यांच्या हितासाठी व मोक्षासाठी हा…
  125. 125 kalau nāstyeva nāstyeva satyaṃ satyaṃ mayocyate . brahmadīkṣāṃ … हे देवी, कलियुगात नाही, नाहीच — सत्य, सत्य मी सांगतो — ब्रह्मदीक्षेवाचून कैवल्यासाठी व…
  126. 126 prātaḥkṛtyaṃ prātareva sandhyāṃ kuryāt trikālataḥ . madhyāhne pūjanaṃ … प्रातःकृत्य प्रातःकाली, संध्या त्रिकाली, मध्याह्नी पूजन करावे — सर्व तंत्रांत हाच विधी…
  127. 127 vidhayaḥ kiṅkarā yatra niṣedhāḥ prabhavo'pi na . svecchācāreṇeṣṭasiddhistadvinā … जेथे विधी (आज्ञा) किंकरासमान आहेत आणि निषेधही प्रभावी नाहीत — स्वेच्छाचाराने इष्टसिद्धी…
  128. 128 brahmajñāniguruṃ prāpya śāntaṃ niścalamānasam . dhṛtvā taccaraṇāmbhojaṃ prārthayed … शांत व निश्चल मनाच्या ब्रह्मज्ञानी गुरूला प्राप्त करून, त्याच्या चरणकमलांना धरून,…
  129. 129 karuṇāmaya dīneśa tavā'haṃ śaraṇāgataḥ . tvatpadāmbhoruhacchāyāṃ dehi mūrdhni … 'हे करुणामय, हे दीनेश, मी तुला शरण आलो आहे;
  130. 130 iti prārthya guruṃ paścāt pūjayitvā svaśaktitaḥ . kṛtāñcalipuṭo … अशी गुरूला प्रार्थना करून, नंतर यथाशक्ती त्याचे पूजन करून, हात जोडून मौन धरून गुरूसमोर…
  131. 131 gururvicārya vidhivat yathoktaṃ śiṣyalakṣaṇam . āhūya kṛpayā dadyāt … गुरूने सांगितल्याप्रमाणे शिष्याची लक्षणे विधिवत तपासून, (त्याला) बोलावून, कृपेने…
  132. 132 upaviśyā'sane jñānī prāṅmukho vāpyudaṅmukhaḥ . svavāme śiṣyamānīya kāruṇyenā'valokayet … ज्ञानी (गुरू) आसनावर पूर्वमुख वा उत्तरमुख बसून, शिष्याला आपल्या डावीकडे आणून, करुणेने…
  133. 133 tataḥ śiṣyasya śirasi ṛṣinyāsapuraḥsaram . japedaṣṭaśataṃ mantraṃ sādhakasyeṣṭasiddhaye … मग शिष्याच्या मस्तकावर, ऋषिन्यासपूर्वक, साधकाच्या इष्टसिद्धीसाठी मंत्राचा एकशे आठ वेळा जप…
  134. 134 dakṣakarṇe brāhmaṇānāmitareṣāñca vāmataḥ . saptadhā śrāvayet mantraṃ sadguruḥ … करुणानिधी सद्गुरूने ब्राह्मणांच्या उजव्या कानात व इतरांच्या डाव्या (कानात) मंत्र सात वेळा…
  135. 135 upadeśavidhiḥ prokto brahmamantrasya kālike . nātra pūjādyapekṣā'sti saṃkalpaṃ … हे कालिके, ब्रह्ममंत्राचा उपदेशविधी सांगितला;
  136. 136 tataḥ śrīgurupādābje daṇḍavat patitaṃ śiśum . utthāpayed guruḥ … मग श्रीगुरूच्या चरणकमलांवर दंडवत पडलेल्या शिशुरूप (शिष्या)ला, हा मंत्र उच्चारत गुरूने…
  137. 137 uttiṣṭha vatsa mukto'si brahmajñānaparo bhava . jitendriyaḥ satyavādī … 'ऊठ बाळा, तू मुक्त झालास;
  138. 138 tata utthāya gurave yathāśaktyanusārataḥ . dakṣiṇāṃ svaṃ phalaṃ … मग उठून साधकश्रेष्ठाने गुरूला यथाशक्ती दक्षिणा, किंवा आपले (पुण्य)फलही द्यावे;
  139. 139 mantragrahaṇamātreṇa tadātmā tanmayo bhavet . brahmabhūtasya deveśi kimanyairbahusādhanaiḥ … मंत्रग्रहणमात्रानेच त्याचा आत्मा तन्मय (ब्रह्ममय) होतो;
  140. 140 iti saṃkṣepato brahmadīkṣā te kathitā priye . gurukāruṇyamātreṇa … हे प्रिये, अशी संक्षेपाने ब्रह्मदीक्षा तुला सांगितली;
  141. 141 śāktāḥ śaivā vaiṣṇavāśca saurā gāṇapatāstathā . viprā vipretarāścaiva … शाक्त, शैव, वैष्णव, सौर, तसेच गाणपत्य, विप्र व विप्रेतर (ब्राह्मणेतर) — सर्वच येथे…
  142. 142 ahaṃ mṛtyuñjayo devi devadevo jagadguruḥ . svecchācārī nirvikalpo … हे देवी, मी मृत्युंजय, देवदेव, जगद्गुरू, स्वेच्छाचारी व निर्विकल्प आहे — आणि हे या…
  143. 143 amumeva brahmamantraṃ mattaḥ pūrvamupāsitāḥ . brahmā brahmarṣayaścāpi devā … हा तोच ब्रह्ममंत्र, माझ्यापासून पूर्वी ब्रह्मा, ब्रह्मर्षी, देव व देवर्षी यांनी उपासला;
  144. 144 devarṣivaktrānmunayastebhyo rājarṣayaḥ priye . upāsitā brahmabhūtāḥ paramātmaprasādataḥ .. … हे प्रिये, देवर्षींच्या मुखातून मुनींनी, त्यांच्याकडून राजर्षींनी (तो शिकला);
  145. 145 brāhme manau maheśāni vicāro nāsti kutracit . svīyamantraṃ … हे महेशानी, ब्राह्ममंत्रात कोठेही विचार नाही;
  146. 146 pitā'pi dīkṣayet putrān bhrātā bhrātṝn patiḥ striyam . … पित्यानेही पुत्रांना, भावाने भावांना, पतीने पत्नीला, मामाने भाच्यांना, आणि आजोबांनीही…
  147. 147 svamantradāne yo doṣastathā pitrādidīkṣayā . siddhe brahmamahāmantre taddoṣo … आपला मंत्र देण्यात जो दोष, तसेच पित्यादींकडून दीक्षा घेण्यात (जो दोष) — सिद्ध अशा…
  148. 148 brahmajñānimukhāt śrutvā yena kena vidhānataḥ . brahmabhūto naraḥ … ब्रह्मज्ञानीच्या मुखातून ज्या-कोणत्या विधीने ऐकून, ब्रह्मभूत झालेला माणूस पावन होतो आणि…
  149. 149 brahmamantropāsitā ye gṛhasthā brāhmaṇādayaḥ . svasvavarṇottamārate tu pūjyā … ब्रह्ममंत्राचे उपासक जे गृहस्थ ब्राह्मणादी, आपापल्या वर्णात श्रेष्ठ व निष्ठावान, ते…
  150. 150 brāhmaṇā yatayaḥ sākṣāditare brāhmaṇaiḥ samāḥ . tasmāt sarve … (असे) ब्राह्मण साक्षात यती (संन्यासी)च आहेत, आणि इतर (वर्णांचे) ब्राह्मणांसमान आहेत;
  151. 151 ye ca tānavamanyante te narā brahmaghātinaḥ . patanti … आणि जे त्यांचा अवमान करतात ते माणसे ब्रह्मघातकी आहेत;
  152. 152 yat pāpaṃ strīvadhe proktaṃ yatpāpaṃ bhrūṇaghātane . tasmāt … स्त्रीवधात जे पाप सांगितले, भ्रूणहत्येत जे पाप — त्याहून कोटिपटीने अधिक पाप…
  153. 153 yathā brahmopadeśena vimuktaḥ sarvapātakaiḥ . gacchanti brahmasāyujyaṃ tathaiva … जसे ब्रह्मोपदेशाने सर्व पातकांतून मुक्त होऊन (माणसे) ब्रह्मसायुज्य प्राप्त करतात, तसेच…