भगवद्गीता
Bhagavadgītā
- 1 ūrdhvamūlamadhaḥ śākhamaśvatthaṃ prāhuravyayam | chandāṃsi yasya parṇāni yastaṃ … मूळ वर व शाखा खाली असलेल्या अव्यय अश्वत्थ वृक्षाविषयी (ज्ञानी) सांगतात, ज्याची पाने छंद…
- 2 adhaścordhvaṃ prasṛtā yasya śākhā guṇapravṛddhā viṣayapravālāḥ | adhaśca … त्याच्या शाखा खाली व वर पसरलेल्या आहेत, गुणांनी वाढलेल्या व विषय हे ज्यांचे अंकुर आहेत;
- 3 na rūpamasyeha tathopalabhyate nānto na cādirna ca sampratiṣṭhā … त्याचे रूप येथे तसे आढळत नाही — अंत नाही, आदि नाही, स्थितीही नाही;
- 4 tataḥ padaṃ tatparimārgitavyaṃ yasmingato na nivarteta bhūyaḥ | … त्यानंतर ते पद शोधावे, जेथे गेल्यावर पुन्हा परत येत नाही;
- 5 nirmānamohā jitasaṅgadoṣā adhyātmanityā vinivṛttakāmāḥ | dvandvairvimuktāḥ sukhaduḥkhasaṃjñai- rgacchantyamūḍhāḥ … मान व मोहरहित, आसक्तीचा दोष जिंकलेले, अध्यात्मात नित्य स्थित, ज्यांच्या कामना निवृत्त…
- 6 na tadbhāsayate sūryo na śaśāṅko na pāvakaḥ | … त्याला सूर्य प्रकाशित करत नाही, चंद्र नाही, अग्नीही नाही;
- 7 mamaivāṃśo jīvaloke jīvabhūtaḥ sanātanaḥ | manaḥ ṣaṣṭhānīndriyāṇi prakṛtisthāni … जीवलोकात माझाच सनातन अंश जीवरूप होऊन, प्रकृतीत स्थित अशा मन हे सहावे असलेल्या इंद्रियांना…
- 8 śarīraṃ yadavāpnoti yaccāpyutkrāmatīśvaraḥ | gṛhītvaitāni saṃyati vāyurgandhānivāśayāt || … ईश्वर (जीव) जे शरीर प्राप्त करतो आणि ज्यातून उत्क्रमण करतो, त्यातून ही (इंद्रिये) घेऊन…
- 9 śrotraṃ cakṣuḥ sparśanaṃ ca rasanaṃ ghrāṇameva ca | … श्रोत्र, चक्षू, स्पर्श, रसना व घ्राण, तसेच मन यांवर अधिष्ठित होऊन हा विषयांचा उपभोग घेतो.
- 10 tiṣṭhantamutkrāmantaṃ vā bhuñjānaṃ vā guṇānvitam | vimūḍhā nānupaśyanti … स्थित असता, उत्क्रमण करत असता, वा गुणांनी युक्त होऊन भोग घेत असता, विमूढ त्याला पाहत…
- 11 yatanto yoginaścainaṃ paśyantyātmanyavasthitam | yatanto'pyakṛtātmāno nainaṃ paśyantyacetasaḥ || … प्रयत्नशील योगी त्याला आत्म्यात स्थित पाहतात;
- 12 yadādityagataṃ tejo jagadbhāsayate'khilam | yaccandramasi yaccāgnau tattejo viddhi … सूर्यात असलेले जे तेज संपूर्ण जगाला प्रकाशित करते, जे चंद्रात व जे अग्नीत आहे, ते तेज…
- 13 gāmāviśya ca bhūtāni dhārayāmyahamojasā | puṣṇāmi cauṣadhīḥ sarvāḥ … आणि पृथ्वीत प्रवेश करून मी भूतांना आपल्या ओजाने धारण करतो;
- 14 ahaṃ vaiśvānaro bhūtvā prāṇināṃ dehamāsthitaḥ | prāṇāpānasamāyuktaḥ pacāmyannaṃ … मी वैश्वानर होऊन प्राण्यांच्या देहात स्थित राहतो, प्राण व अपानाने युक्त होऊन चतुर्विध…
- 15 sarvasya cāhaṃ hṛdi sanniviṣṭo mattaḥ smṛtirjñānamapohanaṃ ca | … आणि मी सर्वांच्या हृदयात स्थित आहे;
- 16 dvāvimau puruṣau loke kṣaraścākṣara eva ca | kṣaraḥ … या लोकात हे दोन पुरुष आहेत — क्षर व अक्षर;
- 17 uttamaḥ puruṣastvanyaḥ paramātmetyudāhṛtaḥ | yo lokatrayamāviśya bibhartyavyaya īśvaraḥ … परंतु उत्तम पुरुष यांहून अन्य आहे, ज्याला परमात्मा असे म्हटले आहे, जो तीनही लोकांत प्रवेश…
- 18 yasmātkṣaramatīto'hamakṣarādapi cottamaḥ | ato'smi loke vede ca prathitaḥ … कारण मी क्षराला ओलांडलेला आहे, आणि अक्षराहूनही उत्तम आहे, म्हणून लोकात व वेदात मी…
- 19 yo māmevamasammūḍho jānāti puruṣottamam | sa sarvavidbhajati māṃ … जो असम्मूढ होऊन मला असे पुरुषोत्तम म्हणून जाणतो, तो सर्वज्ञ सर्व भावाने माझे भजन करतो, हे…
- 20 iti guhyatamaṃ śāstramidamuktaṃ mayānagha | etadbuddhvā buddhimānsyātkṛtakṛtyaśca bhārata … असे हे गुह्यतम शास्त्र मी सांगितले, हे अनघा;