The Essence of the Tantra· 5.17 / 43

The Essence of the Tantra5.17

5.17

तत्र प्राणम् उच्चिचारयिषुः पूर्वं हृदय एव शून्ये विश्राम्यति ततो बाह्ये प्राणोदयात् ततो ऽपि बाह्यं प्रति अपानचन्द्रापूरणेन सर्वात्मतां पश्यति ततः अन्यनिराकाङ्क्षो भवति ततः समानोदयात् सङ्घट्टविश्रान्तिम् अनुभवति तत उदानवह्न्युदये मातृमेयादिकलनां ग्रसते

Transliteration (IAST)

tatra prāṇam uccicārayiṣuḥ pūrvaṃ hṛdaya eva śūnye viśrāmyati tato bāhye prāṇodayāt tato 'pi bāhyaṃ prati apānacandrāpūraṇena sarvātmatāṃ paśyati tataḥ anyanirākāṅkṣo bhavati tataḥ samānodayāt saṅghaṭṭaviśrāntim anubhavati tata udānavahnyudaye mātṛmeyādikalanāṃ grasate

— પ્રાણને ઉચ્ચારવા (ઊર્ધ્વ ઉઠાવવા) ઇચ્છનાર ; — હૃદયરૂપી શૂન્યમાં વિશ્રાંત થાય છે ; — પ્રાણ(ઉચ્છ્વાસ)ના ઉદયથી ; — અપાન(નિઃશ્વાસ)રૂપી ચંદ્રના આપૂરણ(ભરાવા)થી ; — સર્વાત્મતા (સર્વ-સ્વરૂપતા) ; — અન્યની આકાંક્ષા વગરનો ; — સમાન(પ્રાણ)ના ઉદયથી ; — (પ્રાણ-અપાનના) સંઘટ્ટ(મિલન)ની વિશ્રાંતિ ; — ઉદાન-વહ્નિ(ઊર્ધ્વગામી પ્રાણ-અગ્નિ)ના ઉદયમાં ; — માતૃ-મેય (પ્રમાતા-પ્રમેય) આદિના કલન(ભેદ-વ્યાપાર)ને ગ્રસે છે

ત્યાં (ઉચ્ચારણમાં) પ્રાણને ઉચ્ચારવા (ઊર્ધ્વ ઉઠાવવા) ઇચ્છનાર સાધક પ્રથમ હૃદયરૂપી શૂન્યમાં જ વિશ્રાંત થાય છે; પછી પ્રાણ(ઉચ્છ્વાસ)ના ઉદયથી બાહ્યમાં (વિશ્રાંત થાય છે); પછી બાહ્ય તરફ અપાન(નિઃશ્વાસ)રૂપી ચંદ્રના આપૂરણ(ભરાવા)થી સર્વાત્મતા (સર્વ-સ્વરૂપતા) જુએ છે; પછી અન્ય (વસ્તુ)ની આકાંક્ષા વગરનો બને છે; પછી સમાન(પ્રાણ)ના ઉદયથી (પ્રાણ-અપાનના) સંઘટ્ટ(મિલન)ની વિશ્રાંતિ અનુભવે છે; પછી ઉદાન-વહ્નિ(ઊર્ધ્વગામી પ્રાણ-અગ્નિ)ના ઉદયમાં માતૃ-મેય (પ્રમાતા-પ્રમેય) આદિના કલન(ભેદ-વ્યાપાર)ને ગ્રસે છે.