The Essence of the Tantra· 5.17 / 43

The Essence of the Tantra5.17

5.17

तत्र प्राणम् उच्चिचारयिषुः पूर्वं हृदय एव शून्ये विश्राम्यति ततो बाह्ये प्राणोदयात् ततो ऽपि बाह्यं प्रति अपानचन्द्रापूरणेन सर्वात्मतां पश्यति ततः अन्यनिराकाङ्क्षो भवति ततः समानोदयात् सङ्घट्टविश्रान्तिम् अनुभवति तत उदानवह्न्युदये मातृमेयादिकलनां ग्रसते

Transliteration (IAST)

tatra prāṇam uccicārayiṣuḥ pūrvaṃ hṛdaya eva śūnye viśrāmyati tato bāhye prāṇodayāt tato 'pi bāhyaṃ prati apānacandrāpūraṇena sarvātmatāṃ paśyati tataḥ anyanirākāṅkṣo bhavati tataḥ samānodayāt saṅghaṭṭaviśrāntim anubhavati tata udānavahnyudaye mātṛmeyādikalanāṃ grasate

— ਪ੍ਰਾਣ ਨੂੰ ਉੱਚਾਰਣ (ਉੱਪਰ ਚੜ੍ਹਾਉਣ) ਦੀ ਇੱਛਾ ਵਾਲਾ ; — ਹਿਰਦੇ ਦੇ ਸ਼ੂਨ੍ਯ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼੍ਰਾਂਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ; — ਪ੍ਰਾਣ (ਬਾਹਰ-ਨਿਕਲਣ ਵਾਲੀ ਸਾਹ) ਦੇ ਉਦੈ ਤੋਂ ; — ਅਪਾਨ-ਚੰਦ੍ਰ ਦੇ ਆਪੂਰਣ (ਭਰਨ) ਨਾਲ ; — ਸਰਵਾਤਮਤਾ (ਸਭ ਦੀ ਆਤਮਾ ਹੋਣ ਦੀ ਅਵਸਥਾ) ; — ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਦੀ ਆਕਾਂਕਸ਼ਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ; — ਸਮਾਨ (ਸਮ-ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਸਾਹ) ਦੇ ਉਦੈ ਤੋਂ ; — ਸੰਘਟ (ਦੋਹਾਂ ਸਾਹਾਂ ਦੇ ਮਿਲਾਪ) ਦੀ ਵਿਸ਼੍ਰਾਂਤੀ ; — ਉਦਾਨ (ਉੱਪਰ ਚੜ੍ਹਨ ਵਾਲੀ ਸਾਹ) ਰੂਪੀ ਵਹ੍ਨੀ ਦੇ ਉਦੈ ਉੱਤੇ ; — ਮਾਤ੍ਰਿ-ਮੇਯ ਆਦਿ ਦੀ ਕਲਨਾ (ਭੇਦ-ਕਿਰਿਆ) ਨੂੰ ਗ੍ਰਸ ਲੈਂਦਾ ਹੈ

ਉੱਥੇ, ਪ੍ਰਾਣ ਨੂੰ ਉੱਚਾਰਣ (ਉੱਪਰ ਚੜ੍ਹਾਉਣ) ਦੀ ਇੱਛਾ ਵਾਲਾ ਪਹਿਲਾਂ ਹਿਰਦੇ ਦੇ ਹੀ ਸ਼ੂਨ੍ਯ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼੍ਰਾਂਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਫਿਰ ਪ੍ਰਾਣ (ਅਪਾਨ-ਉਦੈ ਨਹੀਂ — ਪ੍ਰਾਣ-ਉਦੈ) ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਵੱਲ; ਫਿਰ ਉਸ ਬਾਹਰੀ (ਬਿੰਦੂ) ਵੱਲ ਅਪਾਨ-ਚੰਦ੍ਰ ਦੇ ਆਪੂਰਣ (ਭਰਨ) ਨਾਲ ਸਰਵਾਤਮਤਾ (ਸਭ ਦੀ ਆਤਮਾ ਹੋਣ) ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ; ਫਿਰ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਦੀ ਆਕਾਂਕਸ਼ਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਫਿਰ ਸਮਾਨ-ਉਦੈ ਤੋਂ ਸੰਘਟ (ਮਿਲਾਪ) ਦੀ ਵਿਸ਼੍ਰਾਂਤੀ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਫਿਰ ਉਦਾਨ-ਵਹ੍ਨੀ ਦੇ ਉਦੈ ਉੱਤੇ ਮਾਤ੍ਰਿ (ਪ੍ਰਮਾਤਾ)-ਮੇਯ ਆਦਿ ਦੀ ਕਲਨਾ (ਭੇਦ-ਕਿਰਿਆ) ਨੂੰ ਗ੍ਰਸ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।