The Essence of the Tantra· 8.79 / 93

The Essence of the Tantra8.79

8.79

अन्तः प्राणाश्रयकर्मानुसन्धेस् तु वागिन्द्रियम् तेन इन्द्रियाधिष्ठाने हस्ते यत् गमनं तद् अपि पादेन्द्रियस्यैव कर्म इति मन्तव्यम् तेन कर्मानन्त्यम् अपि न इन्द्रियानन्त्यम् आवहेत् इयति राजसस्य उपश्लेषकत्वम् इत्य् आहुः

Transliteration (IAST)

antaḥ prāṇāśrayakarmānusandhes tu vāgindriyam tena indriyādhiṣṭhāne haste yat gamanaṃ tad api pādendriyasyaiva karma iti mantavyam tena karmānantyam api na indriyānantyam āvahet iyati rājasasya upaśleṣakatvam ity āhuḥ

— પ્રાણ-આશ્રિત કર્મના અનુસંધાન માટે ; — વાક્-ઇન્દ્રિય ; — ઇન્દ્રિયના અધિષ્ઠાન-રૂપ હાથમાં ; — પાદ-ઇન્દ્રિયનું કર્મ ; — કર્મનું આનંત્ય (અનંતપણું) ; — ઇન્દ્રિયોનું આનંત્ય ; — રાજસ (અહંકાર)નું ઉપશ્લેષકત્વ (સંયોજક-કાર્ય)

પણ અંદર, પ્રાણ-આશ્રિત કર્મના અનુસંધાન માટે વાક્-ઇન્દ્રિય (છે). તેથી ઇન્દ્રિયના અધિષ્ઠાન-રૂપ હાથમાં જે ગમન (ગતિ-ક્રિયા) છે, તે પણ પાદ-ઇન્દ્રિયનું જ કર્મ છે — એમ માનવું. તેથી કર્મનું આનંત્ય (અનંતપણું) હોવા છતાં ઇન્દ્રિયોનું આનંત્ય આવી પડતું નથી. આટલામાં રાજસ (અહંકાર)નું ઉપશ્લેષકત્વ (સંયોજક-કાર્ય) છે — એમ (આચાર્યો) કહે છે.