The Essence of the Tantra· 8.79 / 93

The Essence of the Tantra8.79

8.79

अन्तः प्राणाश्रयकर्मानुसन्धेस् तु वागिन्द्रियम् तेन इन्द्रियाधिष्ठाने हस्ते यत् गमनं तद् अपि पादेन्द्रियस्यैव कर्म इति मन्तव्यम् तेन कर्मानन्त्यम् अपि न इन्द्रियानन्त्यम् आवहेत् इयति राजसस्य उपश्लेषकत्वम् इत्य् आहुः

Transliteration (IAST)

antaḥ prāṇāśrayakarmānusandhes tu vāgindriyam tena indriyādhiṣṭhāne haste yat gamanaṃ tad api pādendriyasyaiva karma iti mantavyam tena karmānantyam api na indriyānantyam āvahet iyati rājasasya upaśleṣakatvam ity āhuḥ

— ਪ੍ਰਾਣ-ਆਸ਼੍ਰਿਤ ਕਰਮ ਦੇ ਅਨੁਸੰਧੀ ਲਈ ; — ਵਾਕ-ਇੰਦ੍ਰਿਯ (ਬੋਲਣ ਦੀ ਇੰਦ੍ਰਿਯ) ; — ਇੰਦ੍ਰਿਯ ਦੇ (ਆਮ) ਅਧਿਸ਼ਠਾਨ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ; — ਪਾਦ-ਇੰਦ੍ਰਿਯ ਦਾ ਕਰਮ ; — ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਅਨੰਤਤਾ ; — ਇੰਦ੍ਰਿਯਾਂ ਦੀ ਅਨੰਤਤਾ ; — ਰਾਜਸ (ਅਹੰਕਾਰ) ਦੀ ਉਪਸ਼੍ਲੇਸ਼ਕਤਾ (ਜੋੜਨ ਦੀ ਕਿਰਿਆ)

ਪਰ ਅੰਦਰ ਪ੍ਰਾਣ-ਆਸ਼੍ਰਿਤ ਕਰਮ ਦੇ ਅਨੁਸੰਧੀ ਲਈ ਵਾਕ-ਇੰਦ੍ਰਿਯ (ਬੋਲਣ ਦੀ ਇੰਦ੍ਰਿਯ) ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਇੰਦ੍ਰਿਯ ਦੇ ਅਧਿਸ਼ਠਾਨ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਜੋ ਗਮਨ (ਹਿੱਲ-ਜੁੱਲ) ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਪਾਦ-ਇੰਦ੍ਰਿਯ ਦਾ ਹੀ ਕਰਮ ਸਮਝਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਅਨੰਤਤਾ ਵੀ ਇੰਦ੍ਰਿਯਾਂ ਦੀ ਅਨੰਤਤਾ ਨਹੀਂ ਲਿਆਉਂਦੀ। ਏਨੇ ਤੱਕ ਰਾਜਸ (ਅਹੰਕਾਰ) ਦੀ ਉਪਸ਼੍ਲੇਸ਼ਕਤਾ (ਜੋੜਨ ਦੀ ਕਿਰਿਆ) ਹੈ — ਇਹ (ਕੁਝ ਆਚਾਰਜ) ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।