The Essence of the Tantra· 11.7 / 25

The Essence of the Tantra11.7

11.7

स चायं शक्तिपातो नवधा तीव्रमध्यमन्दस्य उत्कर्षमाध्यस्थ्यनिकर्षैः पुनस् त्रैविध्यात् तत्र उत्कृष्टतीव्रात् तदैव देहपाते परमेशता मध्यतीव्रात् शास्त्राचार्यानपेक्षिणः स्वप्रत्ययस्य प्रातिभज्ञानोदयः यदुदये बाह्यसंस्कारं विनैव भोगापवर्गप्रदः प्रातिभो गुरुर् इत्य् उच्यते तस्य हि न समय्यादिकल्पना काचित् अत्रापि तारतम्यसद्भावः इच्छावैचित्र्यात् इति सत्य् अपि प्रातिभत्वे शास्त्राद्यपेक्षा संवादाय स्याद् अपि इति निर्भित्तिसभित्त्यादिबहुभेदत्वम् आचार्यस्य प्रातिभस्यागमेषु उक्तम् सर्वथा प्रतिभांशो बलीयान् तत्सन्निधौ अन्येषाम् अनधिकारात्

Transliteration (IAST)

sa cāyaṃ śaktipāto navadhā tīvramadhyamandasya utkarṣamādhyasthyanikarṣaiḥ punas traividhyāt tatra utkṛṣṭatīvrāt tadaiva dehapāte parameśatā madhyatīvrāt śāstrācāryānapekṣiṇaḥ svapratyayasya prātibhajñānodayaḥ yadudaye bāhyasaṃskāraṃ vinaiva bhogāpavargapradaḥ prātibho gurur ity ucyate tasya hi na samayyādikalpanā kācit atrāpi tāratamyasadbhāvaḥ icchāvaicitryāt iti saty api prātibhatve śāstrādyapekṣā saṃvādāya syād api iti nirbhittisabhittyādibahubhedatvam ācāryasya prātibhasyāgameṣu uktam sarvathā pratibhāṃśo balīyān tatsannidhau anyeṣām anadhikārāt

— नवविध (नऊ प्रकारचा) ; — तीव्र, मध्य व मंद (प्रकारांचा) ; — उत्कर्ष, माध्यस्थ्य व निकर्ष या (भेदांनी) ; — (आणखी) त्रैविध्यामुळे ; — उत्कृष्ट तीव्र (शक्तिपातामुळे) ; — देहपातावर परमेशता (परमेश्वरत्व) ; — मध्य तीव्र (शक्तिपातामुळे) ; — प्रातिभ (अंतर्जात) ज्ञानाचा उदय ; — बाह्य संस्काराशिवायच ; — भोग व अपवर्ग देणारा ; — प्रातिभ (स्वयंप्रकाशित) गुरु ; — समयी इत्यादींची कल्पना ; — इच्छेच्या वैचित्र्यामुळे ; — संवादासाठी (पुष्टीसाठी) ; — निर्भित्ती, सभित्ती इत्यादी अनेक भेद ; — प्रतिभा-अंश अधिक बलवान ; — (त्यांच्या) अनधिकारामुळे

आणि हा शक्तिपात नवविध असतो, कारण तीव्र, मध्य व मंद हे (तीन) पुन्हा उत्कर्ष, माध्यस्थ्य व निकर्ष या (भेदांनी) त्रिविध होतात. त्यांपैकी — उत्कृष्ट तीव्रामुळे तत्क्षणी देहपात होऊन परमेशता प्राप्त होते. मध्य तीव्रामुळे, शास्त्र व आचार्य यांची अपेक्षा न करणाऱ्या, स्वतःच्या प्रत्ययावर अवलंबून असणाऱ्याला प्रातिभ ज्ञानाचा उदय होतो; ज्याच्या उदयाने बाह्य संस्काराशिवायच भोग व अपवर्ग देणारा तो प्रातिभ गुरु म्हटला जातो. त्याच्यासाठी समयी इत्यादींची कोणतीही कल्पना नसते. येथेही इच्छेच्या वैचित्र्यामुळे तारतम्य असते; म्हणून प्रातिभत्व असूनही शास्त्रादींची अपेक्षा संवादासाठी (पुष्टीसाठी) असू शकते. अशा प्रकारे आगमांमध्ये प्रातिभ आचार्याचे निर्भित्ती, सभित्ती इत्यादी अनेक भेद सांगितले आहेत. सर्वथा प्रतिभा-अंशच बलवान असतो, कारण त्याच्या सान्निध्यात इतरांना अधिकार नसतो.