यदा तु उपायान्तरम् असौ स्वसंस्कारार्थं विकल्पो ऽपेक्षते तदा बुद्धिप्राणदेहघटादिकान् परिमितरूपान् उपायत्वेन गृह्णन् अणुत्वं प्राप्त आणवं ज्ञानम् आविर्भावयति तत्र बुद्धिः ध्यानात्मिका प्राणः स्थूलः सूक्ष्मश् च आद्य उच्चारणात्मा उच्चारणं च नाम पञ्च प्राणाद्या वृत्तयः सूक्ष्मस् तु वर्णशब्दवाच्यो वक्ष्यते देहः सन्निवेशविशेषात्मा करणशब्दवाच्यः घटादयो बाह्याः कुम्भस्थण्डिललिङ्गपूजाद्युपायतया कीर्तयिष्यमाणाः
Transliteration (IAST)
yadā tu upāyāntaram asau svasaṃskārārthaṃ vikalpo 'pekṣate tadā buddhiprāṇadehaghaṭādikān parimitarūpān upāyatvena gṛhṇan aṇutvaṃ prāpta āṇavaṃ jñānam āvirbhāvayati tatra buddhiḥ dhyānātmikā prāṇaḥ sthūlaḥ sūkṣmaś ca ādya uccāraṇātmā uccāraṇaṃ ca nāma pañca prāṇādyā vṛttayaḥ sūkṣmas tu varṇaśabdavācyo vakṣyate dehaḥ sanniveśaviśeṣātmā karaṇaśabdavācyaḥ ghaṭādayo bāhyāḥ kumbhasthaṇḍilaliṅgapūjādyupāyatayā kīrtayiṣyamāṇāḥ
ಆದರೆ ಯಾವಾಗ ಆ ವಿಕಲ್ಪವು ತನ್ನ ಸಂಸ್ಕಾರಕ್ಕಾಗಿ ಬೇರೆ ಉಪಾಯವನ್ನು ಅಪೇಕ್ಷಿಸುತ್ತದೆಯೋ, ಆಗ ಬುದ್ಧಿ, ಪ್ರಾಣ, ದೇಹ, ಘಟ ಮೊದಲಾದ ಪರಿಮಿತರೂಪಗಳನ್ನು ಉಪಾಯವಾಗಿ ಗ್ರಹಿಸುತ್ತಾ, ಅಣುತ್ವವನ್ನು ಹೊಂದಿ ಆಣವ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಆವಿರ್ಭವಿಸುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲಿ ಬುದ್ಧಿಯು ಧ್ಯಾನಸ್ವರೂಪ; ಪ್ರಾಣವು ಸ್ಥೂಲ ಮತ್ತು ಸೂಕ್ಷ್ಮ — ಮೊದಲನೆಯದು ಉಚ್ಚಾರಣಸ್ವರೂಪ, ಮತ್ತು ಉಚ್ಚಾರಣವೆಂದರೆ ಪ್ರಾಣ ಮೊದಲಾದ ಐದು ವೃತ್ತಿಗಳು; ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾದರೋ ವರ್ಣ ಎಂಬ ಶಬ್ದದಿಂದ ಹೇಳಲ್ಪಡುತ್ತದೆ, ಅದನ್ನು ಮುಂದೆ ಹೇಳಲಾಗುವುದು. ದೇಹವು ವಿಶೇಷ ಸನ್ನಿವೇಶಸ್ವರೂಪವಾಗಿದ್ದು ಕರಣ ಎಂಬ ಶಬ್ದದಿಂದ ಹೇಳಲ್ಪಡುತ್ತದೆ; ಘಟ ಮೊದಲಾದ ಬಾಹ್ಯವಸ್ತುಗಳು ಕುಂಭ, ಸ್ಥಂಡಿಲ, ಲಿಂಗ, ಪೂಜೆ ಮೊದಲಾದ ಉಪಾಯಗಳಾಗಿ ಮುಂದೆ ವರ್ಣಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ.