यदा तु उपायान्तरम् असौ स्वसंस्कारार्थं विकल्पो ऽपेक्षते तदा बुद्धिप्राणदेहघटादिकान् परिमितरूपान् उपायत्वेन गृह्णन् अणुत्वं प्राप्त आणवं ज्ञानम् आविर्भावयति तत्र बुद्धिः ध्यानात्मिका प्राणः स्थूलः सूक्ष्मश् च आद्य उच्चारणात्मा उच्चारणं च नाम पञ्च प्राणाद्या वृत्तयः सूक्ष्मस् तु वर्णशब्दवाच्यो वक्ष्यते देहः सन्निवेशविशेषात्मा करणशब्दवाच्यः घटादयो बाह्याः कुम्भस्थण्डिललिङ्गपूजाद्युपायतया कीर्तयिष्यमाणाः
Transliteration (IAST)
yadā tu upāyāntaram asau svasaṃskārārthaṃ vikalpo 'pekṣate tadā buddhiprāṇadehaghaṭādikān parimitarūpān upāyatvena gṛhṇan aṇutvaṃ prāpta āṇavaṃ jñānam āvirbhāvayati tatra buddhiḥ dhyānātmikā prāṇaḥ sthūlaḥ sūkṣmaś ca ādya uccāraṇātmā uccāraṇaṃ ca nāma pañca prāṇādyā vṛttayaḥ sūkṣmas tu varṇaśabdavācyo vakṣyate dehaḥ sanniveśaviśeṣātmā karaṇaśabdavācyaḥ ghaṭādayo bāhyāḥ kumbhasthaṇḍilaliṅgapūjādyupāyatayā kīrtayiṣyamāṇāḥ
కాని వికల్పము తన సంస్కారము కొరకు మరియొక ఉపాయమును అపేక్షించినపుడు - అది బుద్ధి, ప్రాణము, దేహము, ఘటము మొదలగు పరిమిత స్వరూపములను ఉపాయములుగా గ్రహించుచు, అణుత్వమును (పరిమిత వ్యక్తి స్థితిని) పొంది, ఆణవ జ్ఞానమును ఆవిర్భవింపజేయును. అందులో బుద్ధి ధ్యానస్వరూపమైనది; ప్రాణము స్థూలము మరియు సూక్ష్మము - మొదటిది ఉచ్చారణ (ఉచ్చారము) స్వరూపము, ఉచ్చారణమనగా ప్రాణాది ఐదు వృత్తులు; సూక్ష్మమైనది వర్ణశబ్దముచే చెప్పబడునది, తరువాత చెప్పబడును; దేహము సన్నివేశ విశేష స్వరూపమై కరణ శబ్దముచే చెప్పబడును; ఘటము మొదలగు బాహ్య వస్తువులు కుంభ, స్థండిల, లింగపూజ మొదలగు ఉపాయములుగా కీర్తింపబడును.