The Essence of the Tantra· 5.37 / 43

The Essence of the Tantra5.37

5.37

अस्मिन् एव उच्चारे स्फुरन् अव्यक्तानुकृतिप्रायो ध्वनिः वर्णः तस्य सृष्टिसंहारबीजे मुख्यं रूपं तदभ्यासात् परसंवित्तिलाभः तथाहि कादौ मान्ते साच्के अनच्के वा अन्तरुच्चारिते स्मृते वा समविशिष्टः संवित्स्पन्दस्पर्शः समयानपेक्षित्वात् परिपूर्णः समयोपेक्षिणो ऽपि शब्दाः तदर्थभावका मनोराज्यादिवत् अनुत्तरसंवित्स्पर्शात् एकीकृतहृत्कण्ठोष्ठो द्वादशान्तद्वयं हृदयं च एकीकुर्यात् इति वर्णरहस्यम्

Transliteration (IAST)

asmin eva uccāre sphuran avyaktānukṛtiprāyo dhvaniḥ varṇaḥ tasya sṛṣṭisaṃhārabīje mukhyaṃ rūpaṃ tadabhyāsāt parasaṃvittilābhaḥ tathāhi kādau mānte sācke anacke vā antaruccārite smṛte vā samaviśiṣṭaḥ saṃvitspandasparśaḥ samayānapekṣitvāt paripūrṇaḥ samayopekṣiṇo 'pi śabdāḥ tadarthabhāvakā manorājyādivat anuttarasaṃvitsparśāt ekīkṛtahṛtkaṇṭhoṣṭho dvādaśāntadvayaṃ hṛdayaṃ ca ekīkuryāt iti varṇarahasyam

— ઉચ્ચારમાં સ્ફુરતો (ઝળકતો) ; — અવ્યક્ત-અનુકૃતિ (અસ્પષ્ટ અનુકરણ) જેવો ધ્વનિ ; — વર્ણ (અક્ષર-ધ્વનિ) ; — સૃષ્ટિ-સંહાર-બીજ(બીજ-મંત્રો)માં ; — પર-સંવિત્તિ(પરમ ચૈતન્ય)ની પ્રાપ્તિ ; — ‘ક’થી માંડીને ‘મ’ સુધી (કોઈ વ્યંજનમાં) ; — સ્વર સહિત હોય કે સ્વર વગર ; — સમાન રીતે વિશિષ્ટ સંવિત્-સ્પંદનો સ્પર્શ ; — સમય(સંકેત-પ્રથા)ની અપેક્ષા ન હોવાથી ; — તે-તે અર્થને ભાવિત (ઉપસ્થિત) કરનાર ; — દિવાસ્વપ્ન આદિની જેમ ; — હૃદય-કંઠ-ઓષ્ઠને એકીકૃત કરેલા (સાધક) ; — બંને દ્વાદશાંત અને હૃદયને એક કરે — વિધ્યર્થ ; — વર્ણનું રહસ્ય

આ જ ઉચ્ચારમાં સ્ફુરતો, અવ્યક્ત-અનુકૃતિ (અસ્પષ્ટ અનુકરણ) જેવો, ધ્વનિ તે ‘વર્ણ’. તેનું મુખ્ય રૂપ સૃષ્ટિ-સંહાર-બીજ(બીજ-મંત્રો)માં છે; તેના અભ્યાસથી પર-સંવિત્તિ(પરમ ચૈતન્ય)ની પ્રાપ્તિ થાય છે. તે આ રીતે — ‘ક’થી માંડીને ‘મ’ સુધીના (કોઈ વ્યંજનમાં), સ્વર સહિત હોય કે સ્વર વગર, અંતરમાં ઉચ્ચારાય કે સ્મરાય — સમાન રીતે વિશિષ્ટ સંવિત્-સ્પંદનો સ્પર્શ (થાય છે); અને સમય(સંકેત-પ્રથા)ની અપેક્ષા ન હોવાથી તે પરિપૂર્ણ છે. સમય(સંકેત)ની ઉપેક્ષા કરનાર શબ્દો પણ — દિવાસ્વપ્ન આદિની જેમ — તે-તે અર્થને ભાવિત (ઉપસ્થિત) કરે છે. અનુત્તર-સંવિત્(પરમ ચૈતન્ય)ના સ્પર્શથી, હૃદય-કંઠ-ઓષ્ઠને એકીકૃત કરેલા (સાધક) બંને દ્વાદશાંત અને હૃદયને એક કરે — એ વર્ણનું રહસ્ય.