इह ज्ञानं मोक्षकारणं बन्धनिमित्तस्य अज्ञानस्य विरोधकत्वात् द्विविधं च अज्ञानं बुद्धिगतं पौरुषं च तत्र बुद्धिगतम् अनिश्चयस्वभावं विपरीतनिश्चयात्मकं च । पौरुषं तु विकल्पस्वभावं सङ्कुचितप्रथात्मकं तद् एव च मूलकारणं संसारस्य इति वक्ष्यामो मलनिर्णये । तत्र पौरुषम् अज्ञानं दीक्षादिना निवर्तेतापि किं तु दीक्षापि बुद्धिगते अनध्यवसायात्मके अज्ञाने सति न सम्भवति हेयोपादेयनिश्चयपूर्वकत्वात् तत्त्वशुद्धिशिवयोजनारूपाया दीक्षाया इति । तत्र अध्यवसायात्मकं बुद्धिनिष्ठम् एव ज्ञानं प्रधानम् तद् एव च अभ्यस्यमानं पौरुषम् अपि अज्ञानं निहन्ति विकल्पसंविदभ्यासस्य अविकल्पान्ततापर्यवसानात् । विकल्पासङ्कुचितसंवित्प्रकाशरूपो ह्य् आत्मा शिवस्वभाव इति सर्वथा समस्तवस्तुनिष्ठं सम्यङ्निश्चयात्मकं ज्ञानम् उपादेयम् । तच् च शास्त्रपूर्वकम् । शास्त्रं च परमेश्वरभाषितम् एव प्रमाणम् । अपरशास्त्रोक्तानाम् अर्थानां तत्र वैविक्त्येन अभ्युपगमात् तदर्थातिरिक्तयुक्तिसिद्धनिरूपणाच् च तेन अपरागमोक्तं ज्ञानं तावत एव बन्धात् विमोचकम् न सर्वस्मात् सर्वस्मात् तु विमोचकं परमेश्वरशास्त्रं पञ्चस्रोतोमयं दशाष्टादशवस्वष्टभेदभिन्नम् । ततो ऽपि सर्वस्मात् सारं षडर्धशास्त्राणि । तेभ्यो ऽपि मालिनीविजयम् । तदन्तर्गतश् चार्थः सङ्कलय्याशक्यो निरूपयितुम् । न च अनिरूपितवस्तुतत्त्वस्य मुक्तत्वं मोचकत्वं वा शुद्धस्य ज्ञानस्यैव तथारूपत्वात् इति । स्वभ्यस्तज्ञानमूलत्वात् परपुरुषार्थस्य तत्सिद्धये इदम् आरभ्यते । अज्ञानं किल बन्धहेतुर् उदितः शास्त्रे मलं तत् स्मृतं पूर्णज्ञानकलोदये तद् अखिलं निर्मूलतां गच्छति । ध्वस्ताशेषमलात्मसंविदुदये मोक्षश् च तेनामुना शास्त्रेण प्रकटीकरोमि निखिलं यज् ज्ञेयतत्त्वं भवेत्
Transliteration (IAST)
iha jñānaṃ mokṣakāraṇaṃ bandhanimittasya ajñānasya virodhakatvāt dvividhaṃ ca ajñānaṃ buddhigataṃ pauruṣaṃ ca tatra buddhigatam aniścayasvabhāvaṃ viparītaniścayātmakaṃ ca | pauruṣaṃ tu vikalpasvabhāvaṃ saṅkucitaprathātmakaṃ tad eva ca mūlakāraṇaṃ saṃsārasya iti vakṣyāmo malanirṇaye | tatra pauruṣam ajñānaṃ dīkṣādinā nivartetāpi kiṃ tu dīkṣāpi buddhigate anadhyavasāyātmake ajñāne sati na sambhavati heyopādeyaniścayapūrvakatvāt tattvaśuddhiśivayojanārūpāyā dīkṣāyā iti | tatra adhyavasāyātmakaṃ buddhiniṣṭham eva jñānaṃ pradhānam tad eva ca abhyasyamānaṃ pauruṣam api ajñānaṃ nihanti vikalpasaṃvidabhyāsasya avikalpāntatāparyavasānāt | vikalpāsaṅkucitasaṃvitprakāśarūpo hy ātmā śivasvabhāva iti sarvathā samastavastuniṣṭhaṃ samyaṅniścayātmakaṃ jñānam upādeyam | tac ca śāstrapūrvakam | śāstraṃ ca parameśvarabhāṣitam eva pramāṇam | aparaśāstroktānām arthānāṃ tatra vaiviktyena abhyupagamāt tadarthātiriktayuktisiddhanirūpaṇāc ca tena aparāgamoktaṃ jñānaṃ tāvata eva bandhāt vimocakam na sarvasmāt sarvasmāt tu vimocakaṃ parameśvaraśāstraṃ pañcasrotomayaṃ daśāṣṭādaśavasvaṣṭabhedabhinnam | tato 'pi sarvasmāt sāraṃ ṣaḍardhaśāstrāṇi | tebhyo 'pi mālinīvijayam | tadantargataś cārthaḥ saṅkalayyāśakyo nirūpayitum | na ca anirūpitavastutattvasya muktatvaṃ mocakatvaṃ vā śuddhasya jñānasyaiva tathārūpatvāt iti | svabhyastajñānamūlatvāt parapuruṣārthasya tatsiddhaye idam ārabhyate | ajñānaṃ kila bandhahetur uditaḥ śāstre malaṃ tat smṛtaṃ pūrṇajñānakalodaye tad akhilaṃ nirmūlatāṃ gacchati | dhvastāśeṣamalātmasaṃvidudaye mokṣaś ca tenāmunā śāstreṇa prakaṭīkaromi nikhilaṃ yaj jñeyatattvaṃ bhavet
આ (શાસ્ત્ર)માં જ્ઞાન મોક્ષનું કારણ છે, કેમ કે તે બંધનના નિમિત્તરૂપ અજ્ઞાનનું વિરોધી છે. અજ્ઞાન બે પ્રકારનું છે — બુદ્ધિગત અને પૌરુષ. તેમાં બુદ્ધિગત (અજ્ઞાન) અનિશ્ચય-સ્વભાવનું તથા વિપરીત-નિશ્ચયાત્મક છે; પૌરુષ (અજ્ઞાન) તો વિકલ્પ-સ્વભાવનું, સંકુચિત પ્રથા (પ્રકાશ)રૂપ છે — અને એ જ સંસારનું મૂળ કારણ છે, એમ અમે મલ-નિર્ણય(પ્રકરણ)માં કહીશું. તેમાં પૌરુષ અજ્ઞાન દીક્ષા આદિથી નિવૃત્ત થાય ખરું, પરંતુ બુદ્ધિગત અનધ્યવસાયાત્મક (અનિર્ણયરૂપ) અજ્ઞાન રહેતાં દીક્ષા પણ સંભવતી નથી — કેમ કે તત્ત્વ-શુદ્ધિ અને શિવ-યોજનારૂપ દીક્ષા હેય-ઉપાદેયના નિશ્ચયપૂર્વક જ થાય છે. તેમાં અધ્યવસાયાત્મક (નિર્ણયરૂપ), બુદ્ધિ-નિષ્ઠ જ્ઞાન જ પ્રધાન છે; અને એ જ અભ્યસ્ત થતાં પૌરુષ અજ્ઞાનને પણ હણે છે, કેમ કે વિકલ્પ-સંવિદ્નો અભ્યાસ અંતે અવિકલ્પમાં પર્યવસિત થાય છે. વિકલ્પથી અસંકુચિત સંવિત્-પ્રકાશરૂપ આત્મા જ શિવ-સ્વભાવ છે — એમ સર્વ રીતે, સમસ્ત વસ્તુ-નિષ્ઠ, સમ્યક્ નિશ્ચયાત્મક જ્ઞાન ઉપાદેય (ગ્રહણ કરવા યોગ્ય) છે. અને તે શાસ્ત્રપૂર્વક (શાસ્ત્રને આધારે) જ થાય છે. શાસ્ત્ર પણ પરમેશ્વર-ભાષિત હોય તે જ પ્રમાણ છે, કેમ કે અપર (નીચલા) શાસ્ત્રોમાં કહેલા અર્થોનો તેમાં વિવિક્તપણે સ્વીકાર છે અને તે અર્થોથી અધિક યુક્તિ-સિદ્ધ નિરૂપણ પણ છે. તેથી અપર આગમમાં કહેલું જ્ઞાન તેટલા જ બંધનથી મુક્ત કરે છે, સર્વ બંધનથી નહિ; પણ સર્વ બંધનથી મુક્ત કરનાર પાંચ સ્રોતોમય, દશ-અઢાર-આઠ ભેદે વિભક્ત પરમેશ્વર-શાસ્ત્ર છે. તેનાથી પણ સર્વનો સાર ષડર્ધ (ત્રિક) શાસ્ત્રો છે; તેમનાથી પણ (સારરૂપ) માલિનીવિજય છે. તેમાં અંતર્ગત અર્થ સંકલિત કરીને નિરૂપણ કરવો અશક્ય છે. જેણે વસ્તુ-તત્ત્વનું નિરૂપણ કર્યું નથી તેને મુક્તપણું કે મોચકપણું હોતું નથી, કેમ કે શુદ્ધ જ્ઞાન જ એવા (મુક્ત-મોચક) સ્વરૂપવાળું છે. પર પુરુષાર્થ (પરમ ધ્યેય) સુ-અભ્યસ્ત જ્ઞાનમૂલક હોવાથી, તેની સિદ્ધિ માટે આ (ગ્રંથ) આરંભાય છે. અજ્ઞાન ખરેખર બંધનનો હેતુ છે એમ શાસ્ત્રમાં કહ્યું છે; તે જ મલ કહેવાય છે. પૂર્ણ-જ્ઞાનની કલાનો ઉદય થતાં તે સમગ્ર નિર્મૂળ થઈ જાય છે. સમસ્ત મલ નષ્ટ થયેલા આત્મ-સંવિત્નો ઉદય થતાં મોક્ષ થાય છે; એ માટે આ શાસ્ત્ર વડે હું જે કંઈ જ્ઞેય-તત્ત્વ હોય તે સમગ્ર પ્રકટ કરું છું.