The Essence of the Tantra· 11.5 / 25

The Essence of the Tantra11.5

11.5

स्वतन्त्रपरमेशाद्वयवादे तु उपपद्यते एतत् यथाहि परमेश्वरः स्वरूपाच्छादनक्रीडया पशुः पुद्गलो ऽणुः सम्पन्नः न च तस्य देशकालस्वरूपभेदविरोधः तद्वत् स्वरूपस्थगनविनिवृत्त्या स्वरूपप्रत्यापत्तिं झटिति वा क्रमेण वा समाश्रयन् शक्तिपातपात्रम् अणुः उच्यते स्वातन्त्र्यमात्रसारश् च असौ परमशिवः शक्तेः पातयिता इति निरपेक्ष एव शक्तिपातो यः स्वरूपप्रथाफलः यस् तु भोगोत्सुकस्य स कर्मापेक्षः लोकोत्तररूपभोगोत्सुकस्य तु स एव शक्तिपातः परमेश्वरेच्छाप्रेरितमायागर्भाधिकारीयरुद्रविष्णुब्रह्मादिद्वारेण मन्त्रादिरूपत्वं मायापुंविवेकं पुंस्कलाविवेकं पुम्प्रकृतिविवेकं पुम्बुद्धिविवेकम् अन्यच् च फलं प्रस्नुवानः तदधरतत्त्वभोगं प्रतिबध्नाति भोगमोक्षोभयोत्सुकस्य भोगे कर्मापेक्षो मोक्षे तु तन्निरपेक्षः इति सापेक्षनिरपेक्षः

Transliteration (IAST)

svatantraparameśādvayavāde tu upapadyate etat yathāhi parameśvaraḥ svarūpācchādanakrīḍayā paśuḥ pudgalo 'ṇuḥ sampannaḥ na ca tasya deśakālasvarūpabhedavirodhaḥ tadvat svarūpasthaganavinivṛttyā svarūpapratyāpattiṃ jhaṭiti vā krameṇa vā samāśrayan śaktipātapātram aṇuḥ ucyate svātantryamātrasāraś ca asau paramaśivaḥ śakteḥ pātayitā iti nirapekṣa eva śaktipāto yaḥ svarūpaprathāphalaḥ yas tu bhogotsukasya sa karmāpekṣaḥ lokottararūpabhogotsukasya tu sa eva śaktipātaḥ parameśvarecchāpreritamāyāgarbhādhikārīyarudraviṣṇubrahmādidvāreṇa mantrādirūpatvaṃ māyāpuṃvivekaṃ puṃskalāvivekaṃ pumprakṛtivivekaṃ pumbuddhivivekam anyac ca phalaṃ prasnuvānaḥ tadadharatattvabhogaṃ pratibadhnāti bhogamokṣobhayotsukasya bhoge karmāpekṣo mokṣe tu tannirapekṣaḥ iti sāpekṣanirapekṣaḥ

— ਸ੍ਵਤੰਤਰ ਪਰਮੇਸ਼੍ਵਰ ਦੇ ਅਦ੍ਵੈਤ-ਵਾਦ ਵਿੱਚ ; — ਸੰਗਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ; — ਆਪਣੇ ਸ੍ਵਰੂਪ ਨੂੰ ਢਕਣ ਦੀ ਕ੍ਰੀੜਾ ਨਾਲ ; — ਪਸ਼ੁ, ਪੁਦਗਲ, ਅਣੁ (ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ; — ਦੇਸ਼, ਕਾਲ ਜਾਂ ਸ੍ਵਰੂਪ ਦੇ ਭੇਦ ਨਾਲ ਵਿਰੋਧ ; — ਆਪਣੇ ਸ੍ਵਰੂਪ ਦੀ ਮੁੜ-ਪ੍ਰਾਪਤੀ ; — ਸ਼ਕਤੀਪਾਤ ਦਾ ਪਾਤਰ (ਯੋਗ੍ਯ ਆਧਾਰ) ; — ਜਿਸ ਦਾ ਸਾਰ ਕੇਵਲ ਸ੍ਵਾਤੰਤ੍ਰ੍ਯ ਹੈ ; — ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਪਾਤਿਤ (ਉਤਾਰਨ) ਵਾਲਾ ; — ਨਿਰਪੇਖ (ਕਿਸੇ ਸ਼ਰਤ ਤੋਂ ਮੁਕਤ) ; — ਜਿਸ ਦਾ ਫਲ ਸ੍ਵਰੂਪ ਦਾ ਪ੍ਰਥਨ (ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ) ਹੈ ; — ਭੋਗ ਦੇ ਉਤਸੁਕ ਦਾ ; — ਕਰਮ-ਸਾਪੇਖ ; — ਲੋਕੋੱਤਰ-ਰੂਪ ਭੋਗ ਦੇ ਉਤਸੁਕ ਦਾ ; — ਮਾਯਾ ਤੋਂ ਪੁਰਖ ਦਾ ਵਿਵੇਕ ; — ਉਸ ਤੋਂ ਹੇਠਲੇ ਤੱਤ੍ਵ ਦਾ ਭੋਗ ; — ਰੋਕ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ; — ਸਾਪੇਖ ਤੇ ਨਿਰਪੇਖ ਦੋਵੇਂ

ਪਰ ਸ੍ਵਤੰਤਰ ਪਰਮੇਸ਼੍ਵਰ ਦੇ ਅਦ੍ਵੈਤ-ਵਾਦ ਵਿੱਚ ਇਹ (ਸਭ) ਸੰਗਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ — ਪਰਮੇਸ਼੍ਵਰ ਆਪਣੇ ਸ੍ਵਰੂਪ ਨੂੰ ਢਕਣ ਦੀ ਕ੍ਰੀੜਾ ਨਾਲ ਪਸ਼ੁ, ਪੁਦਗਲ, ਅਣੁ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਉਸ ਵਿੱਚ ਦੇਸ਼, ਕਾਲ ਜਾਂ ਸ੍ਵਰੂਪ ਦੇ ਭੇਦ ਦਾ ਕੋਈ ਵਿਰੋਧ ਨਹੀਂ। ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ੍ਵਰੂਪ ਦੇ ਢਕਣ ਦੀ ਨਿਵ੍ਰਿੱਤੀ ਨਾਲ, ਸ੍ਵਰੂਪ ਦੀ ਮੁੜ-ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਨੂੰ — ਝੱਟ ਜਾਂ ਕ੍ਰਮ ਨਾਲ — ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਅਣੁ ਸ਼ਕਤੀਪਾਤ ਦਾ ਪਾਤਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਉਹ ਪਰਮ-ਸ਼ਿਵ, ਜਿਸ ਦਾ ਸਾਰ ਕੇਵਲ ਸ੍ਵਾਤੰਤ੍ਰ੍ਯ ਹੈ, ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਪਾਤਿਤ (ਉਤਾਰਨ) ਵਾਲਾ ਹੈ — ਇਸ ਲਈ ਜੋ ਸ਼ਕਤੀਪਾਤ ਸ੍ਵਰੂਪ ਦੇ ਪ੍ਰਥਨ (ਪ੍ਰਗਟਾਵੇ) ਨੂੰ ਫਲ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਿਰਪੇਖ (ਕਿਸੇ ਸ਼ਰਤ ਦੀ ਅਪੇਖਿਆ ਨਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ) ਹੈ। ਪਰ ਜੋ ਭੋਗ ਦਾ ਉਤਸੁਕ ਹੈ ਉਸ ਦਾ (ਸ਼ਕਤੀਪਾਤ) ਕਰਮ-ਸਾਪੇਖ ਹੈ। ਲੋਕੋੱਤਰ-ਰੂਪ ਭੋਗ ਦੇ ਉਤਸੁਕ ਦਾ ਉਹੋ ਸ਼ਕਤੀਪਾਤ, ਪਰਮੇਸ਼੍ਵਰ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਮਾਯਾ-ਗਰਭ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀ ਰੁਦ੍ਰ, ਵਿਸ਼ਣੂ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਦਿ ਦੁਆਰਾ ਮੰਤ੍ਰ ਆਦਿ ਰੂਪਤਾ, ਮਾਯਾ-ਪੁਰਖ ਦਾ ਵਿਵੇਕ, ਪੁਰਖ-ਕਲਾ ਦਾ ਵਿਵੇਕ, ਪੁਰਖ-ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਦਾ ਵਿਵੇਕ, ਪੁਰਖ-ਬੁੱਧੀ ਦਾ ਵਿਵੇਕ ਅਤੇ ਹੋਰ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਾਉਂਦਾ ਹੋਇਆ, ਉਸ ਤੋਂ ਹੇਠਲੇ ਤੱਤ੍ਵ ਦੇ ਭੋਗ ਨੂੰ ਰੋਕ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਭੋਗ ਅਤੇ ਮੋਕਸ਼ ਦੋਹਾਂ ਦਾ ਉਤਸੁਕ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ (ਸ਼ਕਤੀਪਾਤ) ਭੋਗ ਵਿੱਚ ਕਰਮ-ਸਾਪੇਖ ਪਰ ਮੋਕਸ਼ ਵਿੱਚ ਉਸ (ਕਰਮ) ਤੋਂ ਨਿਰਪੇਖ — ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਪੇਖ ਤੇ ਨਿਰਪੇਖ ਦੋਵੇਂ ਹੈ।