स्वतन्त्रपरमेशाद्वयवादे तु उपपद्यते एतत् यथाहि परमेश्वरः स्वरूपाच्छादनक्रीडया पशुः पुद्गलो ऽणुः सम्पन्नः न च तस्य देशकालस्वरूपभेदविरोधः तद्वत् स्वरूपस्थगनविनिवृत्त्या स्वरूपप्रत्यापत्तिं झटिति वा क्रमेण वा समाश्रयन् शक्तिपातपात्रम् अणुः उच्यते स्वातन्त्र्यमात्रसारश् च असौ परमशिवः शक्तेः पातयिता इति निरपेक्ष एव शक्तिपातो यः स्वरूपप्रथाफलः यस् तु भोगोत्सुकस्य स कर्मापेक्षः लोकोत्तररूपभोगोत्सुकस्य तु स एव शक्तिपातः परमेश्वरेच्छाप्रेरितमायागर्भाधिकारीयरुद्रविष्णुब्रह्मादिद्वारेण मन्त्रादिरूपत्वं मायापुंविवेकं पुंस्कलाविवेकं पुम्प्रकृतिविवेकं पुम्बुद्धिविवेकम् अन्यच् च फलं प्रस्नुवानः तदधरतत्त्वभोगं प्रतिबध्नाति भोगमोक्षोभयोत्सुकस्य भोगे कर्मापेक्षो मोक्षे तु तन्निरपेक्षः इति सापेक्षनिरपेक्षः
Transliteration (IAST)
svatantraparameśādvayavāde tu upapadyate etat yathāhi parameśvaraḥ svarūpācchādanakrīḍayā paśuḥ pudgalo 'ṇuḥ sampannaḥ na ca tasya deśakālasvarūpabhedavirodhaḥ tadvat svarūpasthaganavinivṛttyā svarūpapratyāpattiṃ jhaṭiti vā krameṇa vā samāśrayan śaktipātapātram aṇuḥ ucyate svātantryamātrasāraś ca asau paramaśivaḥ śakteḥ pātayitā iti nirapekṣa eva śaktipāto yaḥ svarūpaprathāphalaḥ yas tu bhogotsukasya sa karmāpekṣaḥ lokottararūpabhogotsukasya tu sa eva śaktipātaḥ parameśvarecchāpreritamāyāgarbhādhikārīyarudraviṣṇubrahmādidvāreṇa mantrādirūpatvaṃ māyāpuṃvivekaṃ puṃskalāvivekaṃ pumprakṛtivivekaṃ pumbuddhivivekam anyac ca phalaṃ prasnuvānaḥ tadadharatattvabhogaṃ pratibadhnāti bhogamokṣobhayotsukasya bhoge karmāpekṣo mokṣe tu tannirapekṣaḥ iti sāpekṣanirapekṣaḥ
किन्तु स्वतन्त्र परमेश-अद्वय-वाद में यह उपपन्न होता है। जैसे परमेश्वर स्वरूप-आच्छादन की क्रीडा से पशु, पुद्गल, अणु बन गया, और उसके लिए देश-काल-स्वरूप-भेद का विरोध नहीं; वैसे ही स्वरूप-स्थगन की विनिवृत्ति से स्वरूप-प्रत्यापत्ति (स्व-स्वरूप की पुनर्प्राप्ति) को शीघ्र अथवा क्रमशः आश्रित करता हुआ अणु शक्तिपात-पात्र कहलाता है; और स्वातन्त्र्य-मात्र-सार वह परमशिव शक्ति का पातयिता (पतन-कर्ता) है। इस प्रकार जिसका फल स्वरूप-प्रथा है, वह शक्तिपात निरपेक्ष ही है; किन्तु जो भोग-उत्सुक का (शक्तिपात है), वह कर्म-अपेक्ष है। लोकोत्तर रूप के भोग-उत्सुक का तो वही शक्तिपात — परमेश्वर-इच्छा से प्रेरित माया-गर्भ-अधिकारी रुद्र, विष्णु, ब्रह्मा आदि के द्वारा — मन्त्र आदि रूपता, माया-पुरुष-विवेक, पुरुष-कला-विवेक, पुरुष-प्रकृति-विवेक, पुरुष-बुद्धि-विवेक तथा अन्य फल प्रस्रुत करता हुआ, उससे अधर (निम्न) तत्त्व के भोग को प्रतिबद्ध करता है। भोग-मोक्ष दोनों के उत्सुक का — भोग में कर्म-अपेक्ष, मोक्ष में उससे निरपेक्ष — इस प्रकार सापेक्ष-निरपेक्ष है।