तत्र केचित् आहुः ज्ञानाभावात् अज्ञानमूलः संसारः तदपगमे ज्ञानोदयात् शक्तिपात इति तेषां सम्यक् ज्ञानोदय एव विकृत इति वाच्यम् कर्मजन्यत्वे कर्मफलवत् भोगत्वप्रसङ्गे भोगिनि च शक्तिपाताभ्युपगतौ अतिप्रसङ्गः ईश्वरेच्छानिमित्तत्वे तु ज्ञानोदयस्य अन्योन्याश्रयता वैयर्थ्यं च ईश्वरे रागादिप्रसङ्गः विरुद्धयोः कर्मणोः समबलयोः अन्योन्यप्रतिबन्धे कर्मसाम्यं ततः शक्तिपात इति चेत् न क्रमिकत्वे विरोधायोगात् विरोधे ऽपि अन्यस्य अविरुद्धस्य कर्मणो भोगदानप्रसङ्गात् अविरुद्धकर्माप्रवृत्तौ तदैव देहपातप्रसङ्गात् जात्यायुष्प्रदं कर्म न प्रतिबध्यते भोगप्रदम् एव तु प्रतिबध्यते इति चेत् कुतः तत्कर्मसद्भावे यदि शक्तिः पतेत् तर्हि सा भोगप्रदात् किं बिभियात्
Transliteration (IAST)
tatra kecit āhuḥ jñānābhāvāt ajñānamūlaḥ saṃsāraḥ tadapagame jñānodayāt śaktipāta iti teṣāṃ samyak jñānodaya eva vikṛta iti vācyam karmajanyatve karmaphalavat bhogatvaprasaṅge bhogini ca śaktipātābhyupagatau atiprasaṅgaḥ īśvarecchānimittatve tu jñānodayasya anyonyāśrayatā vaiyarthyaṃ ca īśvare rāgādiprasaṅgaḥ viruddhayoḥ karmaṇoḥ samabalayoḥ anyonyapratibandhe karmasāmyaṃ tataḥ śaktipāta iti cet na kramikatve virodhāyogāt virodhe 'pi anyasya aviruddhasya karmaṇo bhogadānaprasaṅgāt aviruddhakarmāpravṛttau tadaiva dehapātaprasaṅgāt jātyāyuṣpradaṃ karma na pratibadhyate bhogapradam eva tu pratibadhyate iti cet kutaḥ tatkarmasadbhāve yadi śaktiḥ patet tarhi sā bhogapradāt kiṃ bibhiyāt
তন্মধ্যে কেহ কেহ বলেন: জ্ঞানের অভাবে অজ্ঞানমূল সংসার; তাহার অপগমে জ্ঞানোদয় হইতে শক্তিপাত। তাঁহাদিগকে বলা যায়: সম্যক্ জ্ঞানোদয়ই তো এখানে বিচার্য। (জ্ঞানোদয়) কর্মজন্য হইলে কর্মফলের ন্যায় ভোগত্বের প্রসঙ্গ আসিবে; এবং ভোগী (যে ইতিমধ্যে ভোগ করিতেছে)-তে শক্তিপাত স্বীকার করিলে অতিপ্রসঙ্গ। আবার (জ্ঞানোদয়ের) কারণ ঈশ্বর-ইচ্ছা হইলে অন্যোন্যাশ্রয় ও বৈয়র্থ্য, এবং ঈশ্বরে রাগাদির প্রসঙ্গ। 'বিরুদ্ধ সমবল দুই কর্মের পরস্পর-প্রতিবন্ধে কর্ম-সাম্য, তাহা হইতে শক্তিপাত' — যদি বলা হয়, তবে নহে; কারণ ক্রমিক হইলে বিরোধ অসম্ভব; বিরোধ হইলেও অন্য অবিরুদ্ধ কর্মের ভোগদানের প্রসঙ্গ; অবিরুদ্ধ কর্ম অপ্রবৃত্ত হইলে তখনই দেহপাতের (মৃত্যুর) প্রসঙ্গ। 'জাতি ও আয়ু-প্রদ কর্ম প্রতিবদ্ধ হয় না, কেবল ভোগ-প্রদই প্রতিবদ্ধ হয়' — যদি বলা হয়, তবে কোথা হইতে? কারণ সেই কর্ম বিদ্যমান থাকিতে যদি শক্তি পতিত হয়, তবে সে ভোগ-প্রদ (কর্ম) হইতে কেন ভীত হইবে?