तत्र इह स्वभाव एव परमोपादेयः स च सर्वभावानां प्रकाशरूप एव अप्रकाशस्य स्वभावतानुपपत्तेः स च नानेकः प्रकाशस्य तदितरस्वभावानुप्रवेशायोगे स्वभावभेदाभावात् देशकालाव् अपि च अस्य न भेदकौ तयोर् अपि तत्प्रकाशस्वभावत्वात् इति एक एव प्रकाशः स एव च संवित् अर्थप्रकाशरूपा हि संवित् इति सर्वेषाम् अत्र अविवाद एव । स च प्रकाशो न परतन्त्रः प्रकाश्यतैव हि पारतन्त्र्यम् प्रकाश्यता च प्रकाशान्तरापेक्षितैव न च प्रकाशान्तरं किञ्चित् अस्ति इति स्वतन्त्र एकः प्रकाशः स्वातन्त्र्याद् एव च देशकालाकारावच्छेदविरहात् व्यापको नित्यः सर्वाकारनिराकारस्वभावः तस्य च स्वातन्त्र्यम् आनन्दशक्तिः तच्चमत्कार इच्छाशक्तिः प्रकाशरूपता चिच्छक्तिः आमर्शात्मकता ज्ञानशक्तिः सर्वाकारयोगित्वं क्रियाशक्तिः इत्य् एवं मुख्याभिः शक्तिभिः युक्तो ऽपि वस्तुत इच्छाज्ञानक्रियाशक्तियुक्तः अनवच्छिन्नः प्रकाशो निजानन्दविश्रान्तः शिवरूपः स एव स्वातन्त्र्यात् आत्मानं सङ्कुचितम् अवभासयन् अणुर् इति उच्यते । पुनर् अपि च स्वात्मानं स्वतन्त्रतया प्रकाशयति येन अनवच्छिन्नप्रकाशशिवरूपतयैव प्रकाशते । तत्रापि स्वातन्त्र्यवशात् अनुपायम् एव स्वात्मानं प्रकाशयति सोपायं वा सोपायत्वे ऽपि इच्छा वा ज्ञानं वा क्रिया वा अभ्युपाय इति त्रैविध्यं शाम्भवशाक्ताणवभेदेन समावेशस्य तत्र चतुर्विधम् अपि एतद् रूपं क्रमेण अत्र उपदिश्यते । आत्मा प्रकाशवपुर् एष शिवः स्वतन्त्रः स्वातन्त्र्यनर्मरभसेन निजं स्वरूपम् । सञ्छाद्य यत् पुनर् अपि प्रथयेत पूर्णं तच् च क्रमाक्रमवशाद् अथवा त्रिभेदात्
Transliteration (IAST)
tatra iha svabhāva eva paramopādeyaḥ sa ca sarvabhāvānāṃ prakāśarūpa eva aprakāśasya svabhāvatānupapatteḥ sa ca nānekaḥ prakāśasya taditarasvabhāvānupraveśāyoge svabhāvabhedābhāvāt deśakālāv api ca asya na bhedakau tayor api tatprakāśasvabhāvatvāt iti eka eva prakāśaḥ sa eva ca saṃvit arthaprakāśarūpā hi saṃvit iti sarveṣām atra avivāda eva | sa ca prakāśo na paratantraḥ prakāśyataiva hi pāratantryam prakāśyatā ca prakāśāntarāpekṣitaiva na ca prakāśāntaraṃ kiñcit asti iti svatantra ekaḥ prakāśaḥ svātantryād eva ca deśakālākārāvacchedavirahāt vyāpako nityaḥ sarvākāranirākārasvabhāvaḥ tasya ca svātantryam ānandaśaktiḥ taccamatkāra icchāśaktiḥ prakāśarūpatā cicchaktiḥ āmarśātmakatā jñānaśaktiḥ sarvākārayogitvaṃ kriyāśaktiḥ ity evaṃ mukhyābhiḥ śaktibhiḥ yukto 'pi vastuta icchājñānakriyāśaktiyuktaḥ anavacchinnaḥ prakāśo nijānandaviśrāntaḥ śivarūpaḥ sa eva svātantryāt ātmānaṃ saṅkucitam avabhāsayan aṇur iti ucyate | punar api ca svātmānaṃ svatantratayā prakāśayati yena anavacchinnaprakāśaśivarūpatayaiva prakāśate | tatrāpi svātantryavaśāt anupāyam eva svātmānaṃ prakāśayati sopāyaṃ vā sopāyatve 'pi icchā vā jñānaṃ vā kriyā vā abhyupāya iti traividhyaṃ śāmbhavaśāktāṇavabhedena samāveśasya tatra caturvidham api etad rūpaṃ krameṇa atra upadiśyate | ātmā prakāśavapur eṣa śivaḥ svatantraḥ svātantryanarmarabhasena nijaṃ svarūpam | sañchādya yat punar api prathayeta pūrṇaṃ tac ca kramākramavaśād athavā tribhedāt
ഇവിടെ സ്വഭാവംതന്നെയാണ് പരമോപാദേയം. അത് സർവഭാവങ്ങളുടെയും പ്രകാശരൂപംമാത്രമാണ്, എന്തെന്നാൽ അപ്രകാശത്തിന് സ്വഭാവത്വം ഉപപന്നമല്ല. അത് അനേകമല്ല, എന്തെന്നാൽ പ്രകാശത്തിന് അതിതരസ്വഭാവത്തിലേക്ക് അനുപ്രവേശമില്ലാത്തതിനാൽ സ്വഭാവഭേദമില്ല. ദേശകാലങ്ങളും ഇതിന്റെ ഭേദകങ്ങളല്ല, എന്തെന്നാൽ അവയും ആ പ്രകാശസ്വഭാവമുള്ളവയാണ്. ഇപ്രകാരം പ്രകാശം ഏകംമാത്രമാണ്; അതുതന്നെ സംവിത്ത്, എന്തെന്നാൽ സംവിത്ത് അർഥപ്രകാശരൂപമാണ് — ഇതിൽ എല്ലാവർക്കും അവിവാദംതന്നെ. ആ പ്രകാശം പരതന്ത്രമല്ല, എന്തെന്നാൽ പ്രകാശ്യത തന്നെയാണ് പാരതന്ത്ര്യം; പ്രകാശ്യതയാകട്ടെ മറ്റൊരു പ്രകാശത്തെ അപേക്ഷിക്കുന്നതാണ്; മറ്റൊരു പ്രകാശം ഒന്നുമില്ലതാനും. ഇപ്രകാരം പ്രകാശം സ്വതന്ത്രവും ഏകവുമാണ്; സ്വാതന്ത്ര്യത്താൽത്തന്നെ ദേശകാലാകാരാവച്ഛേദമില്ലാത്തതിനാൽ വ്യാപകവും നിത്യവും സർവാകാര-നിരാകാരസ്വഭാവവുമാണ്. അതിന്റെ സ്വാതന്ത്ര്യം ആനന്ദശക്തി, അതിന്റെ ചമത്കാരം ഇച്ഛാശക്തി, പ്രകാശരൂപത ചിച്ഛക്തി, ആമർശാത്മകത ജ്ഞാനശക്തി, സർവാകാരയോഗിത്വം ക്രിയാശക്തി — ഇപ്രകാരം മുഖ്യശക്തികളാൽ യുക്തമാണെങ്കിലും, വസ്തുതഃ ഇച്ഛാ-ജ്ഞാന-ക്രിയാശക്തികളാൽ യുക്തമായ, അനവച്ഛിന്നമായ, നിജാനന്ദത്തിൽ വിശ്രമിക്കുന്ന, ശിവരൂപമായ ആ പ്രകാശംതന്നെ സ്വാതന്ത്ര്യത്താൽ ആത്മാവിനെ സങ്കുചിതമായി അവഭാസിപ്പിച്ച് 'അണു' എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നു. വീണ്ടും അത് സ്വാത്മാവിനെ സ്വതന്ത്രതയോടെ പ്രകാശിപ്പിക്കുന്നു, അതിനാൽ അനവച്ഛിന്നപ്രകാശമായ ശിവരൂപമായിത്തന്നെ പ്രകാശിക്കുന്നു. അവിടെയും സ്വാതന്ത്ര്യവശാൽ അനുപായമായിത്തന്നെ സ്വാത്മാവിനെ പ്രകാശിപ്പിക്കുന്നു, അല്ലെങ്കിൽ സോപായമായി. സോപായത്വത്തിലും ഇച്ഛയോ ജ്ഞാനമോ ക്രിയയോ ഉപായമെന്ന് സമാവേശത്തിന് ശാംഭവ-ശാക്ത-ആണവഭേദത്താൽ ത്രൈവിധ്യമുണ്ട്. ഈ നാലുവിധരൂപവും ക്രമേണ ഇവിടെ ഉപദേശിക്കപ്പെടുന്നു. പ്രകാശശരീരനായ ഈ ആത്മാവ് സ്വതന്ത്രനായ ശിവനാണ്. സ്വാതന്ത്ര്യലീലയുടെ ആവേശത്താൽ സ്വന്തം സ്വരൂപത്തെ മറച്ച്, വീണ്ടും അതിനെ പൂർണ്ണമായി പ്രഥനംചെയ്യുന്നു (പ്രകടമാക്കുന്നു) — അതും ക്രമാക്രമവശാൽ, അല്ലെങ്കിൽ ത്രിഭേദത്താൽ.